Թուրքիայի էներգետիկայի նախարար Ալփարսլան Բայրաքթարը Բաքվում արդեն հրապարակայնորեն ձևակերպել է այն, ինչ դեռ ամիսներ առաջ ավելի շատ նախագծային լեզվով էր շրջանառվում։
Թուրքիան և Ադրբեջանը աշխատում են երեք խոշոր էլեկտրաէներգետիկ ուղղությունների վրա՝ Նախիջևանից Թուրքիա հաղորդման գիծ, Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա-Բուլղարիա «կանաչ էներգետիկ միջանցք» և Սև ծովի հատակով դեպի Ռումինիա ու Հունգարիա գնացող եվրոպական գիծ։ Թուրքիայի էներգետիկայի նախարարությունն այս երեք նախագծերը ներկայացնում է որպես տարածաշրջանային նոր հնարավորություններ ստեղծող միասնական տեսլական։
Առաջին հայացքից Հայաստանը այստեղ նույնիսկ չի հիշատակվում։ Իրականում հենց այստեղ է ամենահետաքրքիր մասը։ Ադրբեջանի պետական «ԱզԷներջին» արդեն կառուցում է Ջաբրայիլից դեպի Աղբենդ 330 կիլովոլտ լարման և մինչև 1000 մեգավատ թողունակությամբ գիծ, իսկ հաջորդ փուլում նախատեսում է այն շարունակել դեպի Նախիջևան։
Ադրբեջանի պաշտոնական հրապարակումներում խոսվում է նաև Նախիջևանից Թուրքիա շուրջ 230 կիլոմետրանոց բարձրավոլտ գծի մասին՝ ամբողջ համակարգը ներկայացնելով որպես Ադրբեջան-Թուրքիա-Եվրոպա էներգետիկ միջանցք։
Այս շղթայի առանցքային հատվածը կարող է դառնալ Հայաստանի տարածքով անցնող ուղղությունը։ Եթե Ադրբեջանի հիմնական տարածքը Նախիջևանին կապող էլեկտրահաղորդման հատվածը կառուցվի Հայաստանի ինքնիշխան տարածքով՝ TRIPP-ի համաձայնեցված սկզբունքներով, ապա մենք այլևս գործ չենք ունենա պարզապես տարանցիկ ճանապարհի հետ։ Կձևավորվի Ադրբեջան-Հայաստան-Նախիջևան-Թուրքիա էլեկտրահաղորդման շղթա, որը կարող է հետագայում միանալ եվրոպական ավելի լայն ցանցերին։
Սա հիմնավորապես փոխում է TRIPP-ի մասին քննարկումը։ Մինչ այժմ TRIPP-ը հիմնականում ընկալվում էր որպես երկաթուղային և ավտոմոբիլային հաղորդակցության նախագիծ։ Բայց ժամանակակից միջանցքը միայն ճանապարհ և ռելս չէ՝ այն նաև էլեկտրահաղորդման գիծ է, թվային կապ, հնարավոր խողովակաշարեր, տվյալների ու ապրանքների հոսք, լոգիստիկա և ներդրումային կապեր։
Այդպիսի համակարգում կարեւոր է ոչ միայն, թե ում տարածքով է անցնում ճանապարհը, այլեւ թե ով է դառնում տարածաշրջանային կապերի անփոխարինելի մասնակից։ XX դարի աշխարհաքաղաքականությունը կառուցվում էր նավթամուղերի շուրջ։ XXI դարի մրցակցության առանցքներից մեկը լինելու են էլեկտրական ցանցերը։
Բայրաքթարը հենց այդ լեզվով է խոսում։ Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա-Բուլղարիա նախագիծը նա նույնիսկ անվանել է TANAP-ի «էլեկտրական տարբերակ», ինչն ամենևին պատահական համեմատություն չէ։ TANAP-ը ադրբեջանական գազը կապեց Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության հետ։ Նոր ծրագրերի նպատակը նույն քաղաքական տրամաբանությունը էլեկտրաէներգիայի և վերականգնվող էներգիայի ոլորտ տեղափոխելն է։
Հայաստանի համար այստեղ կա և՛ հնարավորություն, և՛ վտանգ։ Հնարավորությունն այն է, որ Հայաստանը կարող է առաջին անգամ Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև ընկած «խոչընդոտից» վերածվել նրանց և Եվրոպայի միջև անհրաժեշտ ենթակառուցվածքային օղակի։
Այդ դեպքում Հայաստանի տարածքով անցնող գիծը պարզապես վճարովի տարանցում չէ։ Այն ստեղծում է տնտեսական շահագրգռվածություն Հայաստանի կայունության, ենթակառուցվածքների և բաց սահմանների նկատմամբ։ Խաղաղության լավագույն ապահովագրություններից մեկը հենց դա է՝ երբ պատերազմի դեպքում հակառակորդը ոչ միայն ռազմական, այլև սեփական տնտեսական համակարգն է վնասում։
Բայց վտանգն էլ նույնքան իրական է։ Եթե ամբողջ համակարգը նախագծվի Բաքվում և Անկարայում, իսկ Հայաստանը վերջում միայն տարածք տրամադրի, ապա մեր դերը կմնա աշխարհագրական։ Հայաստանի խնդիրը պետք է լինի ոչ թե թույլ տալ, որ իր տարածքով մալուխ անցնի, այլ դառնալ էներգետիկ շուկայի մասնակից՝ ունենալ միացման հզորություններ, փոխանակման իրավունք, տարանցման եկամուտ, սեփական արտադրանքի արտահանման հնարավորություն և տարածաշրջանային ցանցի կառավարման մեջ հստակ դեր։
Հայաստանն արդեն ունի արևային էներգիայի արագ աճող ներուժ, ատոմային արտադրություն, Իրանի հետ գործող էլեկտրահաղորդման կապ և Վրաստանի ուղղությամբ ենթակառուցվածքներ։ Եթե այդ կապերին ավելանան նաև Թուրքիան և Ադրբեջանը, Հայաստանը կարող է դուրս գալ մեկ ուղղությունից կախված էներգետիկ համակարգի սահմաններից և դառնալ մի քանի տարածաշրջանային էներգետիկ ցանցերի կապող հանգույց։
Սա է իրական դիվերսիֆիկացիան։ Նպատակը մեկ կախվածությունը մյուսով փոխարինելը չէ, այլ այնպիսի բազմակողմ էներգետիկ կապեր ստեղծելը, որ Հայաստանի հնարավորությունները որևէ մեկ կենտրոնից կախված չլինեն։
Հայաստանի շահը պետք է լինի ոչ թե պարզապես ուրիշների էներգետիկ հոսքերը սպասարկելը, այլ այդ համակարգում սեփական արտադրանքով, միացումներով և արտահանման հնարավորությամբ անփոխարինելի դեր ստանալը։ Թուրքիան և Ադրբեջանն արդեն հստակ ձևակերպում են իրենց ռազմավարական շահերը։ Բաքուն ցանկանում է Կասպից ծովի «կանաչ» էներգիան հասցնել Եվրոպա։ Անկարան ուզում է այդ հոսքերի հիմնական հանգույցը լինել։ Բուլղարիան, Ռումինիան և Հունգարիան ուզում են էներգիայի նոր աղբյուրներ։ Եվրոպան ուզում է ավելի բազմազան ու անվտանգ մատակարարումներ։
Հարցն այն է՝ այդ նոր քարտեզի վրա Հայաստանն ինչ դեր է ընտրելու իր համար։ TRIPP-ի հաջողությունը վերջապես պետք է չափվի ոչ միայն նրանով, թե քանի գնացք կանցնի Սյունիքով, այլ նաև նրանով, թե Հայաստանը որքանով է կարողանում ճանապարհից, էլեկտրահաղորդման գծից և կապից ստեղծել սեփական տնտեսական ուժ։
Ճանապարհը կարող է պարզապես անցնել Հայաստանի տարածքով։ Բայց եթե Հայաստանը դառնում է էներգետիկ հանգույց, այն արդեն ներգրավվում է ամբողջ համակարգի աշխատանքի մեջ։ Հայաստանի խնդիրը հենց տարածքից համակարգի կարևոր օղակ դառնալն է։
Բաց մի թողեք
Վերադարձել է Մեծ Բրիտանիայից, Բջնիում հիմնել մշակութային հյուրատուն. Մեր ժամանակի հերոսը. Հասմիկ Մովսիսյան. Տեսանյութ, Լուսանկար
Գազի իրական գինը միայն հազար խորանարդ մետրի դիմաց վճարվող դոլարը չէ
Արդյոք իշխանությանը մոտ կանգնած ընկերության հաշվետվությունը ստուգվում է նույն խստությամբ