ԵՄ-ն թեկնածու երկրներին, որոնց թվում Հայաստանը չկա, կառաջարկի միասնական շուկայի հասանելիություն

Ծրագրում ասվում է, որ տնտեսական օգուտները պայմանական կլինեն և կարող են խլվել, եթե ոչ անդամները հետ մնան ժողովրդավարությունից կամ կիսվեն զգայուն տեխնոլոգիաներով անբարյացակամ կառավարությունների հետ։

ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Եվրոպական հանձնաժողովի առաջարկության նախագծի համաձայն՝ ստացված՝ Եվրոպական Միությունը կբացի իր հսկայական տնտեսությունը այն երկրների համար, որոնք սպասում են միանալուն, եթե նրանք համաձայնեն դաշինքի կողքին կանգնել թշնամական պետությունների և արդյունաբերական մրցակիցների դեմ։

Ծրագրի նախագծի համաձայն՝ թեկնածու երկրներին, որոնցից մի քանիսը տասնամյակներ են սպասել ԵՄ անդամ դառնալուն, կառաջարկվի աննախադեպ «աստիճանական ինտեգրում» միասնական շուկայում, ներառյալ անխոչընդոտ առևտուրը և հետազոտական ծրագրերին հասանելիությունը, մինչդեռ նրանց դիմումների վրա կաշխատեն։

«Միասնական շուկան տնտեսական կոնվերգենցիայի առաջնային առաջնահերթությունն է», – ասվում է թեկնածու երկրներին առաջարկվող «նախնական ընդլայնման» առավելությունների վերանայման մեջ։

«Ավելի վաղ ինտեգրումը կբացի հնարավորություններ Միության բիզնեսների համար, կամրապնդի եվրոպական արժեքային շղթաները և կնվազեցնի ռազմավարական կախվածությունները: Հանձնաժողովը կբացահայտի, թե որտեղ են ստուգված կարգավորիչ համաձայնեցվածությունը և կիրարկման կարողությունները թույլ տալիս ավելի խորը մասնակցություն հետազոտություններին, նորարարությանը և արդյունաբերական համագործակցությանը, ինչպես նաև ավելի լայն շուկա մուտք գործել: Առաջնահերթությունը պետք է տրվի այն հնարավորություններին, որոնք առաջ են մղում անդամակցության նախապատրաստական աշխատանքները և բավարարում են տնտեսական և ռազմավարական ընդհանուր կարիքները»:

Վերանայումը, որը վերահսկվում է ֆոն դեր Լեյենի գլխավոր խորհրդական Ալեքսանդր Ադամի կողմից՝ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի նախկին օգնականի կողմից, արմատապես կվերանայի ԵՄ մոտեցումը իր հարևան երկրների նկատմամբ: Ներկայումս ավելի սերտ համագործակցության գրեթե բոլոր տնտեսական օգուտները նախատեսված են անդամների համար, բայց 2013 թվականին Խորվաթիայից ի վեր ոչ մի նոր պետություն չի միացել։

Ադամի միջոցառումների փաթեթի շրջանակներում Ուկրաինային, Մոլդովային, Ալբանիային և Չեռնոգորիային կառաջարկվեն «ճանապարհային քարտեզներ», որոնք նախատեսված են առաջիկա տարիներին միանալու գործընթացը արագացնելու համար: Մյուս երկրներին, ինչպիսիք են Հյուսիսային Մակեդոնիան, Կոսովոն, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Սերբիան և Թուրքիան, գործընթացը ձգձգվել է՝ աճելով մտավախությունները, որ նրանք կանջատվեն կամ կմերձենան Ռուսաստանին կամ Չինաստանին։

Հանձնաժողովի ծրագրի համաձայն՝ թեկնածու երկրներին առաջարկվող տնտեսական օգուտները կախված կլինեն ԵՄ արտաքին քաղաքականության նպատակներին նրանց աջակցությունից, ընդ որում՝ միասնական շուկային մուտք գործելը կախված կլինի նրանից, որ նրանք չկիսվեն հիմնական տեխնոլոգիաներով թշնամական պետությունների և առևտրային մրցակիցների հետ։

«Քանի որ արդյունաբերական և շուկայական ինտեգրացիան խորանում է, զգայուն ոլորտներում մասնակցությունը պետք է ուղեկցվի ներդրումների ստուգման, արտահանման վերահսկողության, պատժամիջոցների կիրառման և զգայուն տեխնոլոգիաների պաշտպանության ոլորտում համագործակցությամբ», – ասվում է վերանայման փաստաթղթում։

«Մատչելիության գնահատումները պետք է հաշվի առնեն ռազմավարական համաձայնեցվածությունը, կարևորագույն կախվածությունները և ենթակառուցվածքների ու մատակարարման շղթաների ռիսկերը կառավարելու կարողությունը։ Եթե այդ պայմանները չեն բավարարվում, մասնակցության շրջանակը պետք է ճշգրտվի համապատասխան գործիքի համաձայն»։

Ավելի սերտ համագործակցության համար քննարկվող ոլորտների թվում են կիսահաղորդիչները, քվանտային տեխնոլոգիաները, կենսատեխնոլոգիան, արհեստական բանականությունը և տիեզերքը։

Սպասասրահում

Ֆոն դեր Լեյենը չորեքշաբթի օրը Արևմտյան Բալկաններ կատարած իր շրջագայության շրջանակներում ժամանում է Ալբանիա՝ բանակցությունների համար։ Նա նաև կայցելի Կոսովո և Հյուսիսային Մակեդոնիա, որոնք նոր ծրագրի շրջանակներում կզրկվեն ԵՄ-ին միանալու արագացված ուղուց, և իր այցը կօգտագործի ավելի սերտ համաձայնեցման տնտեսական օգուտները պահանջելու համար։

«Աստիճանական ինտեգրումը պետք է շոշափելի լինի մեր քաղաքացիների և բիզնեսների համար», – ասել է Կոսովոյի վարչապետ Ալբին Կուրտին։ «Մենք ցանկանում ենք ավելի մեծ հասանելիություն ԵՄ միասնական շուկային, եվրոպական ֆինանսավորման և ֆինանսական սխեմաներին, ինչպես նաև համատեղ ծրագրերին այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են էներգետիկան, թվայնացումը, հետազոտությունները, կրթությունը և ենթակառուցվածքները»։

«Մենք աջակցում ենք աստիճանական ինտեգրմանը, բայց դա պետք է լինի ԵՄ լիիրավ անդամակցության ուղի, այլ ոչ թե զուգահեռ գործընթաց կամ դրա փոխարինող։ Կոսովոն պատրաստ է կատարել իր դերը», – հավելել է Կուրտին։

Վերանայման համաձայն՝ թեկնածու երկրների վերջնական նպատակը պետք է լինի ԵՄ լիիրավ անդամ դառնալը։ «Միանալը, սակայն, ժամանակ է պահանջում. թեկնածու երկրները պետք է ավարտեն խիստ, արժանիքների վրա հիմնված գործընթաց և իրականացնեն հեռահար ու տևական բարեփոխումներ», – ասվում է առաջարկության մեջ։ «Այդ ժամանակը պետք է լիարժեքորեն օգտագործվի ռազմավարական նպատակներով՝ Միությունը ավելի լայն անդամակցության նախապատրաստելու և փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող ոլորտներում աստիճանական ինտեգրումը խորացնելու համար»։

Այնուամենայնիվ, օգուտները կախված կլինեն երկրների կողմից իրենց դերի կատարումից. «Երբ այս պարտավորությունները չեն կատարվում, մասնակցությունը պետք է մնա շրջելի։ Մուտքը պետք է կասեցվի կամ դադարեցվի, եթե դա անհրաժեշտ է», – զգուշացնում է առաջարկը։

Ներքին փոփոխություններ

ԵՄ-ի ներկայիս անդամները մտահոգություն են հայտնել դաշինքին նոր երկրների ընդունելու հեռանկարի վերաբերյալ, որոնք կարող են խախտել իրենց պարտավորությունները և խափանել հիմնական քաղաքականությունը: Նախկին վարչապետ Վիկտոր Օրբանի օրոք Հունգարիան օգտագործեց իր վետոն՝ Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցները և Ուկրաինային աջակցությունը կասեցնելու համար:

Ադամի վերանայումը, որը պետք է ներկայացվի բարձրաստիճան պաշտոնյաներին հոկտեմբերի 6-ին, երբ ֆոն դեր Լեյենը վերադառնա Արևմտյան Բալկաններից, կառաջարկի նոր պայմաններ դաշինքին միացողների համար՝ ապահովելու համար, որ նրանք չխաթարեն ժողովրդավարությունն ու օրենքի գերակայությունը:

«Միանալու գործընթացը պետք է սահմանի ոչ միայն իրավական համաձայնեցում», – ասվում է փաստաթղթում: «Հաստատությունները պետք է գործեն գործնականում, և բարեփոխումները պետք է շարունակվեն: Հետևաբար, մոնիթորինգը, խթանները և կիրառումը պետք է ձևավորեն շարունակական շրջանակ, որը կտարածվի անդամակցությունից այն կողմ»:

Սակայն ԵՄ-ն նաև կփոխվի՝ ավելի լայն անդամակցություն ապահովելու համար՝ գերազանցելով այն հարուստ արևմտաեվրոպական ժողովրդավարությունների ակումբի սահմանները, որոնցով այն սկզբում մշակվել էր: Վերանայման եզրակացության մեջ նշվում է, որ դաշինքը կարող է փոխել իր կանոնները՝ ավելի քիչ խոցելի լինելու առանձին անդամների քմահաճույքների նկատմամբ՝ առանց ԵՄ օրենսդրության հիմնարար հոդվածները վերաբացելու և հնարավոր է՝ դաշինքում ազգային հանրաքվեներ անցկացնելու անհրաժեշտության:

«Հանձնաժողովը պաշտպանում է Պայմանագրերի փոփոխությունը այն դեպքերում, երբ դա անհրաժեշտ է, սակայն կարծում է, որ Պայմանագրերով արդեն իսկ նախատեսված միջոցները պետք է կիրառվեն հենց հիմա», — նշվում է զեկույցում։ Դիտարկվող տարբերակների թվում է այնպիսի մեխանիզմի ներդրումը, որը թույլ կտա ավելի շատ որոշումներ կայացնել անդամ երկրների որակյալ մեծամասնության աջակցությամբ։

«Որակյալ մեծամասնությամբ քվեարկությունն արդեն իսկ ընդհանուր կանոն է Պայմանագրերի շրջանակում, սակայն միաձայնության պահանջը պահպանվում է մի շարք ռազմավարական նշանակություն ունեցող ոլորտներում։ Անդամների թվի ավելացմանը զուգընթաց՝ հավանաբար կմեծանա գործընթացի ձգձգման կամ արգելափակման ռիսկը», — ասվում է փաստաթղթում։

Այսպես կոչված «պասերել» (passerelle) դրույթները, որոնք թույլ են տալիս որոշումներ կայացնել մեծամասնության քվեարկությամբ՝ միաձայնության փոխարեն, կարող են կիրառվել՝ հեշտացնելու պատժամիջոցների ընդունումը, մարդու իրավունքների ոլորտում ճգնաժամերին արձագանքելը և հակամարտության գոտիներ քաղաքացիական առաքելություններ ուղարկելը։ Այնուամենայնիվ, այդ դրույթները գործարկելու համար նախ անհրաժեշտ է անդամ երկրների միաձայն աջակցությունը։

ԵՄ ղեկավարները կքննարկեն միությանը նոր անդամների ներգրավման, ինչպես նաև դեռևս սպասող երկրներին առաջարկվելիք քայլերի վերաբերյալ հարցերը Բրյուսելում հոկտեմբերի 15-ից մեկնարկող երկօրյա գագաթնաժողովի ընթացքում։

Ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարտա Կոսը (Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի թիմից) հայտարարել է, որ նոր առաջարկները՝ գործընթացն արագացնելու ուղղությամբ անդամ պետությունների աջակցության հետ համատեղ, հնարավորություն են ընձեռում ապահովելու «ընդլայնման աշուն», որի ընթացքում հնարավոր կլինի իրականացնել աննախադեպ փոփոխություններ։