Անօդաչու թռչող սարքերի մահացու հարձակումները հարցականի տակ են դնում Եվրոպայի՝ Սև ծովում պաշտպանական կարողությունները. Լուսանկարներ

Եվրոպական միությունն ունի Սև ծովի անվտանգությունն ապահովելու ծրագիր։ Սակայն այն բանից հետո, երբ անօդաչու թռչող սարքերը (ԱԹՍ) ավերածություններ պատճառեցին Ռումինիայի և Բուլղարիայի ափերի երկայնքով՝ խորտակելով առևտրային նավեր և խլելով երկու մարդու կյանք, հարցեր են առաջանում այն ​​մասին, թե ինչպես կարող է Բրյուսելը պաշտպանել այդ ծովը։

ԱԹՍ-ները ավերածությունների հետքեր են թողել Սև ծովում՝ խորտակելով առևտրային նավեր, հրկիզելով դրանք և սպանելով խաղաղ բնակիչների՝ ի ցույց դնելով այն մարտահրավերը, որին բախվում է Եվրոպան իր ամենախոցելի ծովային տարածաշրջաններից մեկը պաշտպանելիս։

Բուլղարիայի վարչապետ Ռումեն Ռադևը երեքշաբթի օրը երկրի ափերից մոտ 130 կմ հեռավորության վրա տեղի ունեցած ԱԹՍ-ի հարձակումը որակել է որպես «բացարձակ անընդունելի»։ Մեկ առևտրային նավ խորտակվել է, մյուսը՝ վնասվել։ Ռադևը կոնկրետ մեղադրանքներ չի հնչեցրել, քանի որ հետաքննությունը դեռ ընթացքի մեջ է։

Ռումինիայի արտաքին գործերի նախարար Օանա-Սիլվիա Ցոյուն մեկ օր առաջ երկրի ափերի մոտ տեղի ունեցած մահացու միջադեպը բնութագրել է որպես «միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում»։

Երկուշաբթի օրը Ռումինիայի ափերի մոտ հրդեհվել և այնուհետև խորտակվել է թուրքական սեփականություն հանդիսացող բեռնատար նավ, որը տեղափոխում էր ուկրաինական հացահատիկ։ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին հայտարարել է, որ նավի վրա հարձակում են գործել ռուսական անօդաչու թռչող սարքերը։ Նավի վրա գտնվող երկու մարդ զոհվել է։

Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը դատապարտել է երկու միջադեպերն էլ։

«Սև ծովում իրավիճակն ավելի ու ավելի մտահոգիչ է դառնում», – ասել է նա։ – «Քաղաքացիական նավագնացության վրա հարձակումներն անընդունելի են»։

Այս միջադեպերը վերստին ուշադրության կենտրոնում են պահում Սև ծովում նավագնացությունն ու կենսական նշանակության ենթակառուցվածքները պաշտպանելու Եվրոպայի կարողությունը՝ տարածաշրջանում անվտանգությունն ամրապնդելու ԵՄ ռազմավարության մեկնարկից ավելի քան մեկ տար Քաղաքականությունն ուղղված էր այս ծովային միջանցքի անվտանգության ապահովմանը, ինչպես նաև կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների և ակտիվների՝ օրինակ՝ ծովային կայանքների և ստորջրյա մալուխների պաշտպանությանը։

Այն նաև նախատեսում էր Սև ծովում ծովային անվտանգության կենտրոնի ստեղծում, որի նպատակն է համակարգել աջակցությունը և խթանել առափնյա պահպանության ծառայությունների համագործակցությունը՝ ի թիվս այլ գործողությունների։ Կենտրոնը նաև պետք է վերլուծի ծովի հատակի տվիչներից ստացված տվյալները և դաշնակիցներին զգուշացնի հնարավոր վտանգների ու սպառնալիքների մասին։

Պատասխանելով այս շաբաթ տեղի ունեցած ներխուժումների ֆոնին քաղաքականության արդյունավետությունը գնահատելու խնդրանքին՝ Եվրոպական հանձնաժողովի խոսնակ Քրիստիան Վիգանդը նշեց, որ այդ քաղաքականության շրջանակներում տարածաշրջանում մեկնարկել են 200 միլիոն եվրո արժողությամբ 65 նախագծեր։

«Ավելացնեմ նաև, որ Եվրոպական ծովային անվտանգության գործակալությունն առաջարկել է իր աջակցությունը Ռումինիայի և Բուլղարիայի իշխանություններին՝ համապատասխան ծովային անվտանգության և իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկացվածության ապահովման գործում իր ունեցած դերի», – ասաց նա։

«Հարձակումներից հետո Ռումինիան և Բուլղարիան խնդրել էին արբանյակային լուսանկարներ՝ իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկացվածությունը բարելավելու նպատակով, և մենք ներկայումս տրամադրում ենք այդ լուսանկարները»։

Խոսելով Սև ծովում ծովային անվտանգության կենտրոնի մասին՝ Վիգանդը նշեց, որ դա Ռումինիայի և Բուլղարիայի կողմից իրականացվող նախագիծ է, որի նպատակն է «օգնել բարելավել ծովային իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկացվածությունը և կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների պաշտպանվածությունը»։

Եվրոպական հանձնաժողովի՝ հուլիսին հր Եվրոպական պաշտպանական գործակալության կողմից՝ Եվրոպական հանձնաժողովի և ԵՄ արտաքին քաղաքականության ստորաբաժանման՝ Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայության մասնակցությամբ պատրաստված այս փաստաթուղթը գնահատում է, թե արդյոք ԵՄ 27 անդամ պետությունները ճիշտ ուղու վրա են՝ մինչև 2030 թվականը պաշտպանական պատրաստվածության մակարդակի հասնելու հարցում։

Թեև ԵՄ կառավարությունները ծրագրում են 2024–2029 թվականներին մոտ 98,9 միլիարդ եվրո ներդնել ծովային պաշտպանական կարողությունների զարգացման մեջ, առկա թերությունները բացասաբար են անդրադառնում ռազմածովային գործողությունների լայն շրջանակի վրա։

«Էական բացեր են մնում նաև ռազմածովային զինամթերքի և հրթիռների պաշարների, ռազմածովային ինտեգրված հակաօդային և հակահրթիռային պաշտպանության (IAMD), հեռահար հարվածային հնարավորությունների և ծովի հատակի ենթակառուցվածքների պաշտպանության ոլորտներում», – նշվում է զեկույցում։

Խնդիրը լուծելու համար զեկույցն առաջարկում է գործողությունների երեք ուղղություն՝ ծովային տարածքի վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացում, խոշոր մարտական ​​հարթակների և ռազմածովային հարվածային հնարավորությունների միջև ներդրումների հավասարակշռում, ինչպես նաև ներդրումներ աջակցող միջոցներում, օրինակ՝ ծովի հատակի պաշտպանության ոլորտում։

Նավակն անցնում է Կոնստանցայում (Բուլղարիա) կայանված ռումինական «Մարաշեշտի» ֆրեգատի կողքով՝ Սև ծովում ծովային անօդաչու սարքի պայթյունից հետո, 2026 թ. հունիսի 5-ին։ AP
«Եվրոպական քաղաքականության կենտրոնի» (European Policy Centre) ծովային անվտանգության փորձագետ Միհայ Սեբաստիան Չիհայան նշել է, որ Սև ծովին բավարար ուշադրություն չի դարձվել Եվրոպայում անվտանգության վերաբերյալ լայն քննարկումների ընթացքում, և պնդել, որ միայն ռազմավարություններն անբավարար են։

«Մենք ունենք բազմաթիվ ռազմավարություններ և ուղղություններ, սակայն Սև ծովի անվտանգությունն իրականում ապահովելու համար անհրաժեշտ են գործնական կարողություններ», – ասել է նա Euronews-ին։ Այդ կարողությունները ներառում են, օրինակ, հետախուզական տվյալների հավաքագրման գործողություններ՝ սենսորների և ռադարների կիրառմամբ։

Չիհայան կարծիք է հայտնել, որ ՆԱՏՕ-ն՝ որպես եվրոպական հավաքական պաշտպանության հիմնասյուն, նույնպես կարող է մշակել Սև ծովի վերաբերյալ հատուկ ռազմավարություն։

Հաշվի առնելով այս շաբաթվա սկզբին տեղի ունեցած անօդաչու սարքերի հետ կապված միջադեպերը՝ Ռումինիան, Բուլղարիան և Թուրքիան ընդգծել են, որ համակարգում են իրենց ջանքերը տարածաշրջանում անվտանգությունն ամրապնդելու ուղղությամբ։

Սակայն Չիհայան նշել է, որ բացակայում է Սև ծովի անվտանգության ապագա ճարտարապետության վերաբերյալ ավելի լայն տեսլականը։ Չնայած տարիներ շարունակվող քննարկումներին՝ ՆԱՏՕ-ն դեռևս չի մշակել նման տեսլական։ «Դա տեղի չի ունեցել», – ասել է նա։

Չիհայան նշել է, որ Եվրահանձնաժողովի դերը անդամ երկրներին ուղղություններ Հանձնաժողովի խոսնակ Թոմաս Ռենիեն հայտարարել է, որ Բուլղարիան և Ռումինիան «առանցքային դեր են խաղում մեր արևելյան թևի պաշտպանության գործում»՝ հավելելով, որ SAFE ծրագրի շրջանակում այդ երկու երկրները միասին ստանում են 20 միլիարդ եվրո։