Բրյուսելը ֆինանսավորելու նպատակով առաջարկված հարկերի և տուրքերի պատմությունը երկար է, սակայն դրանցից շատերն այդպես էլ կյանքի չկոչվեցին։
ԵՄ-ն բյուջեի համալրման նոր աղբյուրների գաղափարների պակաս չունի։ Սակայն դրանք իրականություն դարձնելը կամ քաղաքական «գերեզմանոցից» հին առաջարկները հանելն ու կրկին կյանքի կոչելը չափազանց բարդ խնդիր է։
Քանի որ 2028–2034 թթ․ համար նախատեսված 2 տրիլիոն եվրոյի բյուջեի շուրջ բանակցություններն ընթանում են լի թափով, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան փորձում է փոխզիջում գտնել մի կողմից՝ ծախսերի կտրուկ կրճատում պահանջող վեց երկրների, և մյուս կողմից՝ ծախսերի ավելացմանը կողմ հանդես եկող 17 երկրների միջև։
Այսպես կոչված «նոր սեփական ռեսուրսները» (NORs) ԵՄ բյուջեն ֆինանսավորելու այնպիսի միջոցներ են, որոնք դուրս են անդամ պետությունների կողմից կատարվող վճարումների ավելացման շրջանակից։ Դրանք բանակցությունների ամենազգայուն թեմաներից են, սակայն կարող են օգնել կամրջել առկա ֆինանսական բացը։
ԵՄ-ն նման իրավիճակի միջով արդեն անցել է։ Տասնամյակներ շարունակ առաջարկներ են ներկայացվել և քննարկվել (որոնց ընդունման համար անհրաժեշտ է բոլոր անդամ պետությունների միաձայն համաձայնությունը), սակայն դեպքերի մեծ մասում դրանք մոռացության են մատնվել՝ նախքան ԵՄ-ի համար եկամտի աղբյուր դառնալը։
2025 թվականին, երբ Եվրոպական հանձնաժողովը ներկայացրեց հաջորդ Բազմամյա ֆինանսական շրջանակը (MFF), այն «գերեզմանոցից» դուրս բերեց ածխածնային արտանետումների հետ կապված գաղափարները։ Բանակցությունների շուրջ շրջանառվում են նաև այլ գաղափարներ, որոնք պաշտոնապես դեռ չեն ներկայացվել․ օրինակ՝ Եվրոպական խորհրդարանի ծրագրերը՝ թվային հարկի, կրիպտոակտիվների կամ մոլեխաղերի վրա դրվող հարկի վերաբերյալ։
«Ներկայումս քննարկվող առաջարկներից շատերը նոր չեն», — Rapporteur-ին ասաց Գերմանիայի արտաքին քաղաքականության խորհրդի (DGAP) Եվրոպայի կենտրոնի ղեկավար Լին Սելեն։
Նախ՝ Հանձնաժողովը ներառել է իր «սեփական ռեսուրսների» վերաբերյալ առաջարկները (որոնք, ըստ գնահատումների, տարեկան մոտ 66 միլիարդ եվրո կապահովեն) Բազմամյա ֆինանսական շրջանակի (ԲՖՇ) նախագծում՝ փոխանակ հարցն ամբողջությամբ թողնելու առանձին քաղաքական գործընթացի, ինչպես արվում էր նախկինում։
«Սա ստիպում է անդամ պետություններին գտնել բյուջեի ֆինանսավորման այլընտրանքային ուղիներ, եթե նրանք մերժեն եկամտի առաջարկվող աղբյուրները», — նշեց Սելեն՝ հավելելով, որ ազգային մայրաքաղաքների միջև ընթացող բանավեճի բնույթը նույնպես փոխվել է։
Նրա խոսքով՝ նախկինում տարաձայնություններ կային մի կողմից նրանց միջև, ովքեր պնդում էին, որ արդարացի են միայն համախառն ազգային եկամտի (ՀԱԵ) վրա հիմնված վճարումները (այսինքն՝ ուղղակի ազգային ներդրումները՝ կախված տնտեսական հզորությունից), և մյուս կողմից՝ նրանց միջև, ովքեր «սեփական ռեսուրսները» դիտարկում են որպես ԵՄ ֆիսկալ ինքնավարության ընդլայնմանն ուղղված քայլ։
«Բազմամյա ֆինանսական շրջանակը (ԲՖՇ) և սեփական ռեսուրսները միմյանց կապելը բանավեճն ավելի գործնական (գործարքային) բնույթ է հաղորդում՝ նվազեցնելով դրա գաղափարախոսական կողմը՝ ի համեմատ հինգ կամ տասը տարի առաջվա իրավիճակի»։
Եվրոպական հանձնաժողովի առաջարկած եկամտի աղբյուրները
Եվրոպական հանձնաժողովի՝ 2028–2034 թթ․ բյուջեի նախագիծը ներառում է «սեփական ռեսուրսների» վերաբերյալ հինգ նոր առաջարկ, ինչպես նաև գործող ռեսուրսների որոշակի ճշգրտումներ։ Թվերը ներկայացված են միլիարդ եվրոյով (ընթացիկ գներով)։
Ներկա իրավիճակի և մեկ տասնամյակ առաջվա միջև մեկ այլ տարբերություն էլ այն է, որ մոտենում է COVID-19-ի համավարակի շրջանում կուտակված հսկայական պարտքի մարման ժամկետը։ Այդ պարտքը գոյացել էր համատեղ փոխառությունների միջոցով, որոնց երաշխավորը Բրյուսելի բյուջեն է։
2028–2034 թթ․ ընթացքում նախատեսված 168 միլիարդ եվրոյի մարումները լրացուցիչ ճնշում են գործադրում բարդ բանակցությունների վրա։ Մտավախություն կա, որ պարտքի մարման ծախսերը (ներառյալ սպասվածից ավելի բարձր տոկոսադրույքները) կարող են «խեղդել» ծրագրային ծախսերը։
Թեև ոմանք պնդում են, որ նոր եկամ Այնուամենայնիվ, ԵՄ միջոցների դիվերսիֆիկացման ձգտումը մեծ մասամբ ձախողվել է՝ բացառությամբ 2021 թվականի հազվագյուտ հաղթանակի, երբ ուժի մեջ մտավ պլաստիկի սեփական ռեսուրսը, որը ոգեշնչված էր Մոնտիի խմբի աշխատանքով, որը հանգեցրեց Հանձնաժողովի 2018 թվականի նոր սեփական ռեսուրսների առաջարկին։
Բոլորի հայացքները Կոստայի վրա են
Խորհրդարանը, Հանձնաժողովը և Կոստան այսօր նույնպես պաշտպանում են NOR-ները որպես բյուջետային լուծում։
Ազգային կառավարությունները, որոնք, ի վերջո, կհավաքեն գումարը՝ նախքան այն հանձնելը, չեն կարողացել համաձայնության գալ Հանձնաժողովի հինգ առաջարկներից որևէ մեկի շուրջ, այդ թվում՝ չհավաքված էլեկտրոնային թափոնների, արտանետումների, կորպորացիաների կամ ծխախոտի վրա հարկ սահմանելու վերաբերյալ։ Ածխածնի սահմանային կարգավորման մեխանիզմը (CBAM) և էլեկտրոնային թափոնները համարվում են ամենակենսունակ տարբերակները։
«Ես չեմ կարծում, որ երբևէ եղել են երկրներ, որոնք ոգևորությամբ պաշտպանում են նոր սեփական ռեսուրսները», – ասաց Սելլեն։ «Ի վերջո, խոսքը կլինի այնպիսի փաթեթ գտնելու մասին, որում բոլորը ինչ-որ բան կստանան, բայց նաև պետք է ինչ-որ բանից հրաժարվեն»։
Հաշվի առնելով սեփական ռեսուրսների վերաբերյալ համաձայնության ցածր հաջողության մակարդակը, Կոստան NOR-ները դարձրել է կենտրոնական դեր այն գործարքում, որը նա ցանկանում է կնքել մինչև Սուրբ Ծնունդ։
«Սեփական ռեսուրսները կարող են տարեկան մինչև 60 միլիարդ եվրո ապահովել, ինչը ընդհանուր առմամբ այդքան էլ նշանակալի գումար չէ», – ասաց Սելլեն։ «Սակայն դրանք կարող են խաղի կանոնները փոխել, երբ վերջնական արդյունքում անհրաժեշտ լինի միջոցներ գտնել, և սեփական ռեսուրսները կարող են լրացնել այդ բացը»։
Դեռևս պարզ չէ, թե արդյոք առաջարկների վերջին խումբը կհաջողի, թե՞ դրանք նույնպես կդատարկվեն սեփական ռեսուրսների գերեզմանոցում։


Բաց մի թողեք
Կոշտան պետք է ավելի խորը կրճատումներ կատարի ԵՄ բյուջեում
Թրամփը, Սի Ցզինպինը և Պուտինը եռակողմ գագաթնաժողովում թիրախավորել են Միջազգային քրեական դատարանը
ՄԱԿ-ը կլիմայական գագաթնաժողովում խաղադրույք է կատարում՝ հակասական համարվող տեխնոլոգիայի վրա