Փոխառությունների արժեքի կտրուկ աճի պատճառով Իտալիան և Հունաստանը ԵՄ միակ երկրներն են, որոնք դիմել են հարկաբյուջետային բացառություն կիրառելու համար։
Վերլուծաբանների և պաշտոնյաների խոսքով՝ ազգային մայրաքաղաքներում շուկայի բացասական արձագանքի վերաբերյալ մտավախությունները խոչընդոտել են Եվրոպական հանձնաժողովի ջանքերին՝ մեղմելու Իրանի պատերազմի հետևանքով առաջացած տնտեսական ցնցումները՝ ԵՄ բյուջետային կանոնների թուլացման միջոցով։
Բրյուսելի կողմից այս միջոցառումն առաջարկելուց ավելի քան երեքուկես ամիս անց Իտալիան և Հունաստանը միակ երկրներն են, որոնք դիմել են թույլտվություն ստանալու՝ ուժեղացնելու իրենց «կառուցվածքային կայունությունը» էներգետիկ ցնցումների նկատմամբ՝ առանց խախտելու ԵՄ հարկաբյուջետային սահմանափակումները։ ԵՄ պաշտոնյաներն ակնկալում են, որ առաջիկա շաբաթներին հարկաբյուջետային ավելի մեղմ կանոններ կպահանջեն առավելագույնը մի քանի երկրներ՝ հիմնականում միության հարավային հատվածից։
«Ազգային բացառության դրույթը» (որը թույլ կտար կառավարություններին մինչև 2028 թվականը տարեկան ծախսել ՀՆԱ-ի մինչև 0,3%-ը՝ հանածո վառելիքից կախվածությունը նվազեցնելու նպատակով) կիրառելու հարցում զգուշավորությունը պայմանավորված է նրանով, որ Իրանի պատերազմը և հարկաբյուջետային կայունության վերաբերյալ մտավախությունները հանգեցրել են կառավարական փոխառությունների արժեքի կտրուկ աճին՝ հասցնելով այն 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։
Սա կտրուկ հակադրվում է անցյալ տարվա իրավիճակին, երբ միության 27 անդամ երկրներից 18-ը արձագանքեցին ԵՄ գործադիր մարմնի կոչին՝ ակտիվացնելու բացառության դրույթը՝ պաշտպանական ծախսերը տարեկան ՀՆԱ-ի մինչև 1,5%-ի չափով ավելացնելու նպատակով։ ԵՄ կանոնները սահմանափակում են բյուջեի դեֆիցիտը՝ սահմանելով այն տարեկան արտադրանքի (ՀՆԱ-ի) 3%-ի մակարդակում, թեև անդամ շատ երկրներ, այդ թվում՝ Ֆրանսիան և Իտալիան, պարբերաբար գերազանցում են այդ շեմը։
ԵՄ մայրաքաղաքները «խիստ մտահոգված են շուկայի կողմից պատժվելու հեռանկարով, հատկապես եթե ոչ բոլոր երկրները որոշեն միաժամանակ [կիրառել այդ դրույթը]», — նշել է Eurasia Group-ի Եվրոպայի գծով գործադիր տնօրեն Մուջթաբա Ռահմանը։
Նրա խոսքերին համամիտ է եղել Եվրոպական բարեփոխումների կենտրոնի (Centre for European Reform) գլխավոր տնտեսագետ Սանդեր Տորդուարը՝ նշելով, որ ԵՄ շատ երկրներ կարող են ձգտել «որոշակի ֆիսկալ պաշտպանիչ մեխանիզմներ» ստեղծել քաղաքացիների և ընկերությունների համար, եթե այս ձմռանը էներգակիրների գները մնան բարձր մակարդակի վրա։
«Իմ ընդհանուր տպավորությամբ՝ բացառությամբ Հունաստանի և Իտալիայի, առաջնային մտահոգությունը ոչ թե ԵՄ ֆիսկալ կանոններն են, այլ պարտատոմսերի շուկան», — ասել է Տորդուարը՝ հավելելով, որ շատ երկրներ ֆիսկալ առումով արդեն իսկ գտնվում են «վտանգավոր սահմանագծին»։
ԵՄ որոշ պաշտոնյաներ, սակայն, պնդում են, որ ֆիսկալ կանոնները մեղմելու ծրագիրն այնուամենայնիվ իրագործել է Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի հիմնական նպատակը՝ հարթել հարաբերությունները Ջորջիա Մելոնիի հետ այն բանից հետո, երբ Իտալիայի վարչապետը հազվադեպ հանդիպող կոշտ քննադատության էր ենթարկել Եվրահանձնաժողովի ղեկավարի արձագանքը ապրիլին Իրանի հետ կապված իրադարձություններին։
Բացառիկ դեպքերի համար նախատեսված դրույթը (escape clause) կիրառելու հարցում ազգային կառավարությունների դրսևորած զսպվածությունը դրական է ընդունվել ԵՄ որոշ մայրաքաղաքներում, հատկապես՝ միության «խնայող» Հյուսիսում։
«Մենք մտավախություն ունենք, որ չափազանց մեծ ճկունությունը բացասաբար կանդրադառնա ԵՄ այլ երկրներում պետական պարտքի կայունության վրա», — ասել է ԵՄ դիվանագետներից մեկը։ — «Պետք է գոհ լինել, որ շատ երկրներ չեն միացել այս նախաձեռնությանը»։
Եվրահանձնաժողովի խոսնակը հայտնել է, որ բացառիկ դեպքերի համար նախատեսված դրույթը կիրառելու որոշումը «ամբողջությամբ յուրաքանչյուր անդամ պետության հայեցողությանն է թողնված»։
«Որոշ անդամ պետություններ կարող են իրենց գործող բյուջետային շրջանակներում ներառել հանածո վառելիքից կախվածությունը նվազեցնելու և էներգետիկ անվտանգությունն ամրապնդելու միջոցառումներ, ուստի անհրաժեշտություն չեն տեսնում դիմելու հարկաբյուջետային ճկունության կիրառման համար», — հավելեց խոսնակը։
Բաց մի թողեք
ԱՄՆ-ն սպառնում է ԵՄ-ին պատասխան քայլերով՝ ԵՄ բյուջեում եվրոպական արտադրանքին նախապատվություն տալու պատճառով
Ինչու է ՀԷՑ-ն իրականացնում պլանային անջատումներ, որոնք են հիմնական պատճառները․ տեսանյութ
Ինչքան է կազմել Ադրբեջանից Հայաստան արտահանումը՝ գումարային արտահայտությամբ