Ամեն ինչ, ինչ հարկավոր է իմանալ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի կարևոր ելույթում հնչեցված — և չհնչեցված — մտքերի մասին։
Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենն օգտագործեց «Եվրամիության վիճակի մասին» իր ելույթը՝ ներկայացնելու մի շարք առաջարկներ, որոնք ուղղված են Եվրոպան ավելի լավ նախապատրաստելուն տարաբնույթ սպառնալիքներով լի աշխարհին՝ սկսած տապալից ամառներից մինչև հիբրիդային պատերազմ, միգրացիոն ճգնաժամեր և սոցիալական մեդիա։
Այն, ինչի մասին Հանձնաժողովի նախագահը որոշեց խոսել Ստրասբուրգում, և, ոչ պակաս կարևոր է, այն, ինչ նա շրջանցեց, կօգնեն ձևավորել նրա պաշտոնավարման մնացած ժամանակահատվածն ու այն քաղաքական ժառանգությունը, որը նա կթողնի իրենից հետո։
Ահա 12 առավել կարևոր կետերը։
1. Կանադան կարող է դառնալ ԵՄ-ի առաջին «ասոցացված անդամը»
Ամենամեծ անակնկալը մատուցվեց, երբ ֆոն դեր Լայենը հայտարարեց, որ ցանկանում է ճանապարհ հարթել Կանադայի՝ ԵՄ-ի առաջին «ասոցացված անդամը» դառնալու համար։
Ուղղակիորեն դիմելով Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնիին, ով նստած էր խորհրդարանի դահլիճում, ֆոն դեր Լայենն առաջարկեց նոր, հավակնոտ և համապարփակ դաշինք, որը կընդգրկի տեխնոլոգիաների, պաշտպանության, էներգետիկայի, կրիտիկական նշանակության հանքանյութերի, արհեստական բանականության, Արկտիկայի և այլ ոլորտներ։
Ուղերձում, որը կարող էր ուղղված լինել անմիջապես ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին, ֆոն դեր Լայենն ասաց. «Սա ոչ թե որևէ մեկի դեմ ուղղված գործընկերություն է, այլ մեր ընդհանուր ուժի ամրապնդմանը միտված քայլ»։
Թեև դեռ պետք է պարզել՝ արդյոք ԵՄ անդամ երկրները կողմ կլինեն այսպես կոչված ասոցացված անդամակցությանը (մոդել, որը, հարկ է նշել, ներկայումս գոյություն չունի), այդ առաջարկը վկայում է այն մասին, թե որքան մեծ է Բրյուսելի ցանկությունը՝ խորացնելու Օտտավայի հետ կապերը։
2. Եվրոպան, հնարավոր է, վերջապես ունենա անվտանգության խորհուրդ
Եվրոպական անվտանգության գործադիր մարմին ստեղծելու գաղափարը տարիներ շարունակ տարբեր ձևաչափերով շրջանառվել է, սակայն այն նոր հրատապություն է ձեռք բերել՝ պայմանավորված Թրամփի կողմից անդրատլանտյան անվտանգության հարաբերությունների խարխլմամբ և Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմի՝ դեպի ԵՄ տարածք տարածվելու հանգամանքով։
Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը նոր թափ հաղորդեց քննարկմանը՝ կոչ անելով ստեղծել Եվրոպական անվտանգության խորհուրդ։ Նա նշեց, որ այն կմիավորի ԵՄ-ն և համախոհ երկրներին, այդ թվում՝ Միացյալ Թագավորությունը, Կանադան, Ուկրաինան և Նորվեգիան (ուշագրավ է, որ ԱՄՆ-ի մասին հիշատակում չկար)՝ սպառնալիքները քննարկելու և դրանք կառավարելու նպատակով։
Այն կգործի «Անվտանգության արտակարգ արձանագրության» հետ զուգահեռ, որը ԵՄ երկրները կարող են գործարկել ի պատասխան այնպիսի սպառնալիքների, որոնք դեռևս չեն հասել բուն հարձակման կամ ներխուժման մակարդակի։ «Այլ կերպ ասած՝ սա մեխանիզմ է, որը կլրացնի ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը», — ասել է նա։
3. ԵՄ-ն ցանկանում է համատեղ աշխատել արհեստական բանականության ոլորտում, բայց ոչ ԱՄՆ-ի կամ Չինաստանի հետ
Հանձնաժողովի նախագահը հրավիրում է արհեստական բանականության խոշոր լաբորատորիաներին Բրյուսել՝ քննարկելու արհեստական բանականության զարգացման «առաջնագծում առաջընթացի» ջանքերը։
«Արհեստական բանականությունն ունի հնարավորությունների և ռիսկերի հավասարակշռություն», – ասաց նա։ «Առանց այդ ռիսկերը լուծելու, մենք երբեք չենք կարողանա բացահայտել արհեստական բանականության հնարավորությունները»։
Ֆոն դեր Լեյենը կոչ արեց համագործակցել Միացյալ Թագավորության, Կանադայի «և այլ երկրների» հետ արհեստական բանականության ոլորտում, բայց չհիշատակեց ԱՄՆ-ին կամ Չինաստանին՝ երկու երկրներին, որոնք առաջատար են արհեստական բանականության համաշխարհային մրցավազքում։
4. SAFE-ի չօգտագործված գումարը ուղղվում է Ուկրաինա
Այժմ կա պատասխան այն հարցին, թե ինչ է լինելու ԵՄ-ի 150 միլիարդ եվրոյի SAFE պաշտպանական վարկային ծրագրից մնացած գումարի հետ։
Ֆոն դեր Լեյենը նշել է, որ մնացած միջոցները կօգտագործվեն ուկրաինական պաշտպանական ընկերությունների հետ համատեղ նախագծեր ներառող նոր ծրագրի համար։
Հայտարարությունը հնարավոր է վարչական խնդիր դարձնի՝ անդամ երկրները, ինչպիսին է Իտալիան, չեն վերցնում իրենց հասանելի բոլոր էժան վարկերը՝ Ուկրաինայի մարտադաշտի փորձը և պաշտպանական արդյունաբերությունը Եվրոպայի հետ ինտեգրելու միջոցի։
5. Կլիմայական քաղաքականությունն ավելի շատ վերածվում է գոյատևման
Ֆոն դեր Լեյենի կլիմայական ուղերձը հատկապես կենտրոնացած էր վատագույնին նախապատրաստվելու վրա, այլ ոչ թե արտանետումների կրճատման նոր միջոցառումների վրա։
Նա պաշտպանեց ԵՄ-ի առկա կլիմայական նպատակները, բայց իր ուշադրության մեծ մասը նվիրեց ավելի տաք Եվրոպայի հետևանքների հաղթահարմանը, ներառյալ առաջիկա Եվրոպական ջերմային ալիքի ծրագիրը, Եվրոպական ջրային նախաձեռնությունը և Կլիմայական ապահովագրության դաշինքը։
Նա ասաց, որ «այս ամառը չի կարող կրկնվել», որը Եվրոպայի պատմության մեջ ամենատաքն էր, որի պատճառով անտառները այրվեցին, իսկ գետերը չորացան։
6. Ֆոն դեր Լայենը ցանկանում է վերջ դնել «ավելորդ կարգավորումներին»
Հանձնաժողովի նախագահը ցանկանում է, որ ԵՄ երկրները համաձայնության գան «ավելորդ կարգավորումների դեմ պայքարի նոր համաձայնագրի» շուրջ. խոսքը ԵՄ օրենսդրությունը կիրառելիս ազգային լրացուցիչ պահանջներ սահմանելու պրակտիկայի մասին է։
«Մենք եվրոպական մակարդակով անում ենք հնարավոր ամեն ինչ՝ վարչարարական քաշքշուկը կրճատելու համար։ Սակայն կարծում եմ՝ այժմ ժամանակն է, որ անդամ պետությունները ևս ակտիվ քայլեր ձեռնարկեն», — նշել է նա։
Թեև ֆոն դեր Լայենը կոչ է արել մինչև 2027 թվականի ավարտն ավարտին հասցնել միասնական շուկայի արմատական բարեփոխումը, իր ելույթում նա, այնուամենայնիվ, շատ չի խորացել պարզեցման և մրցունակության հարցերի մեջ։
7. Իսրայելի նկատմամբ պարտության ընդունումը
Ֆոն դեր Լեյենը ընդունեց Ղազայում «խորը տառապանքները» և դատապարտեց Արևմտյան ափին բնակավայրերի «անվերահսկելի բռնությունը», միաժամանակ ասելով, որ Եվրոպան պետք է պահպանի երկու պետությունների լուծումը։
Սակայն նա նաև բացահայտ ընդունեց ԵՄ-ի անկարողությունը համաձայնության գալ անցյալ տարի խոստացած որոշ միջոցառումների շուրջ, քանի որ անդամ երկրները չկարողացան համաձայնության գալ գործողությունների շուրջ։
Նա ասաց, որ Իսրայելցի բնակավայրերի և նախարարների դեմ պատժամիջոցների համար մեծամասնություն ապահովելու ձախողումը «ցավոտ էր շատ եվրոպացիների համար»։
«Երբ Եվրոպան բաժանված է, այն չի կարող փոխել իրադարձությունների ընթացքը», – հավելեց նա։
8. Զարմանալիորեն քիչ խոսք՝ ֆինանսների մասին
Այն պարագայում, երբ Հանձնաժողովը նախորդ տարվա մեծ մասն անցկացրել է՝ խոսելով Եվրոպան ներդրումների և բիզնեսի ընդլայնման համար ավելի գրավիչ վայր դարձնելու մասին, ելույթում ֆինանսական քաղաքականության թեման գրեթե բացակայում էր։
Ֆինանսական ոլորտում ֆոն դեր Լայենի հիմնական նոր նախաձեռնությունը բանկային փաթեթն էր, որն ուղղված է գործընթացների պարզեցմանը և շուկայի մասնատվածության հաղթահարմանը. առաջարկ, որի մասին Հանձնաժողովն արդեն իսկ հայտարարել էր հուլիսին։
Քիչ բան էր ասվել Եվրոպան ներդրումային խոշոր կենտրոնի վերածելու՝ ավելի լայն հավակնոտ նպատակի մասին։
9. ԵՄ մեծ բյուջեից հրաժարվելու մտադրության բացակայություն
Ֆոն դեր Լայենը ճնշում գործադրեց ազգային կառավարությունների վրա՝ պահանջելով հաստատել ԵՄ մակարդակով գործող նոր հարկատեսակներ՝ միության հաջորդ յոթնամյա բյուջեն ֆինանսավորելու նպատակով։
«Հստակ ասեմ՝ մեր բյուջեն մեր ապագայի մասին է։ Իսկ ցանկացած ժամանակակից բյուջե նոր սեփական ռեսուրսների կարիք ունի», – նշեց նա՝ օգտագործելով ԵՄ հարկատեսակների համար կիրառվող տերմինը։
Նոր վճարների միջոցով ավելի քան 60 միլիարդ եվրո ներգրավելու՝ Հանձնաժողովի առաջարկը դիմադրության արժանացավ անդամ երկրների մայրաքաղաքներում։
10. Չինաստանի հիշատակումը՝ մտահոգիչ համատեքստում
Ելույթի ընթացքում առանցքային հարցերից մեկն այն էր, թե որքան կոշտ դիրքորոշում կորդեգրի ֆոն դեր Լայենը Չինաստանի նկատմամբ։
Չորեքշաբթի օրը նա խստորեն քննադատեց Պեկինի հետ ԵՄ-ի ունեցած առևտրային դեֆիցիտը՝ նշելով. «Օրական մեկ միլիարդ։ Այն հասել է կրիտիկական կետի», և ընդգծեց կենսական նշանակության հումքի գծով Չինաստանից ունեցած «վտանգավոր կախվածությունը»։
Սակայն առևտրի ոլորտում նա ձեռնպահ մնաց կտրուկ միջոցառումներ նախաձեռնելու կոչ անելուց՝ ի տարբերություն 2023 թվականի իր ելույթի, երբ նախաձեռնեց հակասուբսիդավորման հետաքննություն էլեկտրական մեքենաների վերաբերյալ։ «Մենք կօգտագործենք մեր տրամադրության տակ եղած բոլոր գործիքները՝ հարաբերություններում հավասարակշռությունը վերականգնելու համար», – ասաց նա այս տարի՝ ակնհայտորեն ակնարկելով ԵՄ-ի՝ դեռևս մշակման փուլում գտնվող դիվերսիֆիկացման գործիքակազմը, սակայն ավելի հեռուն չգնաց։
11. Խիստ դիրքորոշում միգրացիայի հարցում
Սեուտայի ճգնաժամից հետո ֆոն դեր Լեյենը կոչ արեց ստեղծել Եվրոպական արտակարգ իրավիճակների արձագանքման շրջանակ, որը նմանատիպ իրավիճակներում գտնվող ԵՄ երկրներին կտա «ժամանակային սահմանափակմամբ և խստորեն սահմանված ճկունություն ստանդարտ ընթացակարգերում»։ Թարգմանություն՝ միգրանտներին ավելի արագ վերադարձնել՝ առանց ապաստան տրամադրելու մասին անհանգստանալու։
Նա նաև ցանկանում է, որ դաշինքը ամրապնդի Frontex-ը՝ իր սահմանային գործակալությունը, բայց չնշեց անձնակազմի թվի ավելացումը, ինչպես նախկինում կոչ էր արել։
12. Երեխաներին սոցիալական ցանցերից արգելելը
Ֆոն դեր Լեյենը թիրախավորեց սոցիալական ցանցերը, որոնք, նրա խոսքով, գողանում են մանկությունը, և խոստացավ ավելի կոշտ գործողություններ ձեռնարկել երեխաներին առցանց պաշտպանելու համար, այդ թվում՝ որոշ անչափահասներին հեռու պահել TikTok-ի և Instagram-ի նման հայտնի հարթակներից։
«13 տարեկանից փոքր սոցիալական ցանցեր չկան։ 15 տարեկանից փոքր անձնական հաշիվներ չկան», – ասաց նա՝ հավելելով, որ հարթակները պետք է նաև ներդնեն «անվտանգ դիզայն» 18 տարեկանից փոքրերի համար։
Բաց մի թողեք
Ինչպե՞ս են եվրոպացիները ընկալում ֆոն դեր Լայենին և ԵՄ-ի վիճակը
Ֆոն դեր Լայենը մանրամասնում է Քարնիի տեսլականը՝ Եվրոպան ներկայացնելով որպես աշխարհի «միջին հզորության» պետությունների առաջատար
ԵՄ անվտանգության նոր առաջարկները վտանգում են ՆԱՏՕ-ի հետ նոր տարածքային պատերազմ