ԵՄ անվտանգության նոր առաջարկները վտանգում են ՆԱՏՕ-ի հետ նոր տարածքային պատերազմ

ԵՄ-ին ճգնաժամային որոշումներ կայացնելու լիազորություններ տալու և արտակարգ բանակցություններ անցկացնելու առաջարկները սպառնում են համընկնել ՆԱՏՕ-ի առաքելության հետ։

ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Եվրահանձնաժողովի ղեկավար Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը չորեքշաբթի օրը առաջարկեց, որ ԵՄ-ն ավելի ուժեղ դեր ստանձնի անվտանգության և հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարի գործում՝ վերսկսելով ՆԱՏՕ-ի հետ երկարատև տարածքային վեճը Եվրոպայի պաշտպանության շուրջ։

Ստրասբուրգում իր ամենամյա քաղաքականության ուղերձում ելույթ ունենալով՝ ֆոն դեր Լեյենը առաջարկեց ճգնաժամային որոշումների կայացման նոր ֆորում՝ Կանադայի, Նորվեգիայի, Ուկրաինայի և Մեծ Բրիտանիայի հետ միասին։ Նա նաև առաջարկեց հիբրիդային հարձակումների համար նոր շտապ խորհրդակցական ընթացակարգ՝ ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածի հիման վրա։

Ֆոն դեր Լեյենը պնդեց, որ ԵՄ-ն «կուժեղացնի ՆԱՏՕ-ի հետ աշխատանքը», բայց դեռևս առաջարկեց, որ Բրյուսելը կփորձի իր համար ավելի մեծ դեր սահմանել։

«Մեր համակարգերը ստեղծվել են այլ աշխարհի համար. դրանք առաջնորդվում են համաձայնության և փոխզիջման բարի մտադրություններով», – ասաց նա: «Սակայն մենք պետք է քննարկենք, թե արդյոք դրանք դեռևս համապատասխանում են իրենց նպատակին»:

Այս թեման արդեն անհանգստություն է առաջացնում ՆԱՏՕ-ի ներսում, որը զայրացած է ԵՄ-ի կողմից ռազմական հարակից սպառնալիքներին դիմակայելու ցանկացած փորձից և զգուշացրել է «անտեղի կրկնօրինակման» դեմ:

«Վերջին տարիներին ես տեսել եմ բազմաթիվ նախաձեռնություններ ԵՄ մակարդակով. դրանցից ոչ մեկը դեռևս իրականում չի պաշտպանում անդամ պետություններին», – ասաց ՆԱՏՕ-ի բարձրաստիճան դիվանագետներից մեկը, որին անանունությունը թույլատրվեց ազատ խոսել: «Իհարկե, ցանկացած նախաձեռնություն պետք է գնահատվի իր արժանիքներով, բայց ես կարծում եմ, որ ՆԱՏՕ-ն շատ ավելին է արել կոլեկտիվ անվտանգության համար»:

ԵՄ առաջարկները ընդգծում են այն աճող զգացողությունը, որ Եվրոպան չի կարողանում հաղթահարել օդային տարածքի խախտումների, կիբերհարձակումների և դիվերսիաների փորձերի աճող դեպքերը՝ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լայնածավալ ներխուժման շուրջ լարվածության ֆոնին:

«Կիբեռհարձակումներ և դիվերսիաներ, հրկիզումներ և անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժումներ։ Դրանք ամեն օր աճում են։ Այսպիսով, սպառնալիքի մակարդակի բարձրացմանը զուգընթաց պետք է բարձրանա նաև Եվրոպայի պատրաստվածությունը», – ասաց ֆոն դեր Լեյենը։

Անվտանգության խորհուրդը պետք է օգնի ԵՄ-ին ավելի վճռականորեն արձագանքել։ ՆԱՏՕ-ն ինքն էլ դժվարանում է պատասխանել Ռուսաստանի սադրանքներին ուղիղ ռազմական հարձակման շեմից ցածր։

Վերջին անգամ 4-րդ հոդվածը՝ անվտանգության սպառնալիքի պատճառով դաշնակիցների հետ խորհրդակցելու պաշտոնական խնդրանքը, կիրառվել է Էստոնիայի կողմից անցյալ տարի, այն բանից հետո, երբ երեք ռուսական կործանիչներ խախտել են երկրի օդային տարածքը։ Այդ ժամանակվանից ի վեր ոչ մի այլ մայրաքաղաք այն չի կիրառել։

Կրկնօրինակման դրամա

Ֆոն դեր Լեյենի գաղափարների վերաբերյալ քիչ մանրամասներ կան։ Եվրոպական անվտանգության խորհրդի նախորդ առաջարկները, որոնք ԵՄ-ն մերժել է, ներառում են մայրաքաղաքներին ճգնաժամի դեպքում պաշտպանական որոշ որոշումների կայացման լիազորություններ փոխանցելու գաղափարը առաջնորդների ավելի փոքր խմբի։

Մինչդեռ, Արտակարգ անվտանգության արձանագրությունը թույլ կտա մեկ մայրաքաղաքին ճգնաժամի դեպքում հավաքել ԵՄ բոլոր անդամներին՝ «համակարգելու եվրոպական արձագանքը, կանխելու հետագա սրացումը և մեղմելու ազդեցությունը», – ասել է ֆոն դեր Լեյենը՝ գրեթե նույնական լինելով ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածի ընթացակարգին։

Տեսականորեն, անվտանգության խորհուրդը կարող է օգնել ԵՄ-ի, ՆԱՏՕ-ի և այլ գործընկերների միջև «արագ գործողությունների համակարգմանը» ճգնաժամի դեպքում, որը «ճկուն է բոլոր հաստատություններում», – ասաց Ջուզեպպե Սպատաֆորան, ԵՄ անվտանգության ուսումնասիրությունների ինստիտուտի վերլուծաբանը: Մինչդեռ, արտակարգ իրավիճակների արձանագրությունը կարող է պաշտպանել ՆԱՏՕ-ի անդամ չհանդիսացող երկրներին, ինչպիսին է Իռլանդիան, ասաց նա։

Սակայն դաշինքը պնդում է, որ պետք է առաջնորդի անվտանգության հարցերը: «ՆԱՏՕ-ն մեր կոլեկտիվ պաշտպանության հիմքն է, և մենք կշարունակենք սերտորեն համագործակցել ԵՄ-ի հետ՝ մեր ընդհանուր օրակարգի հետապնդման համար», – ասաց դաշինքի անունից ելույթ ունեցող ՆԱՏՕ-ի պաշտոնյան։

ՆԱՏՕ-ի բոլոր դաշնակիցները կասկածամիտ չեն: Հիբրիդային հարձակումների հարցում «ԵՄ-ն ավելի լավ դիրքում է արձագանքման մեխանիզմ ներդնելու համար, քանի որ այն ունի ավելի բազմազան գործիքներ, քան ՆԱՏՕ-ն», – ասաց ՆԱՏՕ-ի երկրորդ բարձրաստիճան դիվանագետը:

ԵՄ պաշտպանության հարցերով հանձնակատար Անդրիուս Կուբիլիուսը հայտարարել է, որ ֆոն դեր Լայենի նախաձեռնությունները չեն նախատեսում փոխարինել ՆԱՏՕ-ին։

«Որպեսզի եվրոպացիներն իրենց վրա վերցնեն եվրոպական պաշտպանության հիմնական պատասխանատվությունը, մենք պետք է ունենանք պաշտպանության սեփական ճարտարապետություն», – ասել է նա, – «և մենք դա կանենք՝ առանց խաթարելու ՆԱՏՕ-ն՝ պահպանելով ՆԱՏՕ-ի կառույցներն այնպիսին, ինչպիսին դրանք կան»։

Սակայն ՆԱՏՕ-ի երկու դիվանագետ նախազգուշացրել են, որ ֆոն դեր Լայենի գաղափարները կրկնօրինակման ռիսկ են պարունակում՝ հավելելով, որ ԵՄ-ն դաշնակիցներին նախապես պաշտոնապես չի տեղեկացրել այդ առաջարկների մասին։

Ռուսաստանին հարակից երկրները նույնպես մտահոգություն են հայտնում, որ դա կարող է վատթարացնել իրենց անվտանգության իրավիճակը։ «Դա աշխարհին ազդակ է հաղորդում, որ ՆԱՏՕ-ն այլևս արդիական չէ, և մենք պետք է այն փոխարինենք ինչ-որ այլ բանով», – ասել է Եվրախորհրդարանի պատգամավոր, Էստոնիայի պաշտպանության ուժերի նախկին հրամանատար Ռիհո Տերրասը։ «Սա շատ վատ գաղափար է… որը, հուսով եմ, ապագա չի ունենա»։

Այս քայլը նաև վտանգում է օտարել ՆԱՏՕ-ի անդամ՝ ԵՄ-ին չպատկանող որոշ երկրների, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն և Թուրքիան։

««Եվրոպական անվտանգության միության» գաղափարը, որը չի ներառում Թուրքիային՝ որպես հզոր ու կարող դաշնակցի և ՆԱՏՕ-ի հարավարևելյան թեւում կայունության, անվտանգության ու խաղաղության հենասյան, ի սկզբանե կլիներ ճակատագրական սխալ», – ասել է թուրք պաշտոնյաներից մեկը։

ԵՄ նոր կառույցների ստեղծումն ու խորհրդակցությունների անցկացումը չեն լուծի Եվրոպայի՝ Ռուսաստանին դիմակայելու հարցում քաղաքական կամքի հիմնարար պակասի և խոսքն ու գործը համապատասխանեցնելու անհրաժեշտության խնդիրը, նշել է ՆԱՏՕ-ի նախկին երկարամյա պաշտոնյա Օանա Լունգեսկուն։

«Պետությունները… պետք է խոսեն իրական կարողությունների մասին և փորձեն մոբիլիզացնել իրական քաղաքական կամք՝ Ռուսաստանի համար ծախսեր (հետևանքներ) ստեղծելու նպատակով», – ասել է նա։ – «Ինչպե՞ս կարելի է դա անել՝ քաղաքական էներգիան և որոշակի ռեսուրսներ ուղղելով դեպի ևս մեկ կառույց»։

ՆԱՏՕ-ի «4-րդ հոդվածն արդյունավետ է գործում, քանի որ այն ներառված է [կազմակերպության]՝ փոխադարձ պաշտպանության վերաբերյալ 5-րդ հոդվածի շրջանակում», – հավելել է ՆԱՏՕ-ի մեկ այլ՝ երրորդ դիվանագետ։ – «ԵՄ-ի «4-րդ հոդվածը»՝ առանց ԵՄ-ի «5-րդ հոդվածի», ընդամենը գեղեցիկ անվանումով խորհրդակցական հարթակ է»։