ԱՄՆ դեսպանատունը հայտարարեց, որ Երևանն ու Վաշինգտոնը կրիտիկական հանքանյութերի ոլորտում «պայմանավորվածությունից անցնում են գործողության»։ Փոլ Հյուպերի այցը հենց այդ նոր փուլի մասին է։ Նպատակն է հասկանալ Հայաստանի հանքային ներուժի առավել հեռանկարային ուղղությունները, ոլորտի տեխնոլոգիական բացերը և ամերիկյան աջակցության հնարավոր ուղղությունները։
Կրիտիկական հանքանյութերը այսօր որոշում են արդյունաբերության, տեխնոլոգիայի և տնտեսական անվտանգության մեծ մասը։ Հայաստանի համար դրանց արժեքը մեծանում է վերամշակման և արտադրության զարգացման հետ։ Այսպես հանքային պաշարները կարող են հիմք դառնալ ավելի զարգացած արդյունաբերության, տեխնոլոգիական նոր կարողությունների և երկարաժամկետ տնտեսական աճի համար։
Կրիտիկական հանքանյութերը ԱՄՆ-ի համար արդեն դարձել են տնտեսական ինքնուրույնության, տեխնոլոգիական մրցակցության և ազգային անվտանգության հարց։ Չինաստանի գերակա դիրքերը վերամշակման ոլորտում Վաշինգտոնին ստիպում են նոր աղբյուրներ, նոր երթուղիներ և վստահելի գործընկերներ փնտրել։ Այս նոր աշխարհագրության մեջ Հայաստանը նույնպես կարող է ձեռք բերել ռազմավարական նշանակություն։
Հայաստանի առավելությունն արդեն հայտնի և արդյունահանվող պաշարներն են։ Պղինձը, մոլիբդենը և ռենիումը այսօր կարևոր դեր ունեն էներգետիկայի, բարձր տեխնոլոգիաների և պաշտպանական արդյունաբերության մեջ։
Պղինձը լայնորեն օգտագործվում է էլեկտրական ցանցերում, տվյալների կենտրոններում և նոր էներգետիկ ենթակառուցվածքներում։ Մոլիբդենը պահանջված է բարձր ամրության ու ջերմակայուն համաձուլվածքների համար։ Ռենիումը արդյունահանվում է փոքր ծավալներով, բայց հատկապես կարևոր է ավիացիոն շարժիչների և բարձր ջերմաստիճանային տեխնոլոգիաների արտադրության մեջ։
Հայաստանն այս երեք հանքանյութերի արդյունահանման և մշակման արդեն ձևավորված փորձ ունի։ Այս գործընթացը նոր կշիռ է ստանում Թեղուտի վերջին գործարքից հետո։ Dynamic Frontier Holdings-ը ձեռք բերեց «Թեղուտ» ՓԲԸ-ն, որը շահագործում է Թեղուտի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրը։ Թեղուտը Հայաստանի կարևոր հանքավայրերից է։ Նոր սեփականատերը ծրագրում է արդիականացնել արտադրությունը, ներգրավել նոր ներդրումներ և հանքի արտադրանքը ավելի ամուր կապել միջազգային շուկաների հետ։
Այս երկու զարգացումները դեռևս պաշտոնապես իրար կապված չեն, բայց ընդհանուր միտումն արդեն պարզ է։ Հայաստանի հանքային ներուժը աստիճանաբար դառնում է ամերիկյան տնտեսական քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկը։
Հայաստանի հանքարդյունաբերությունը աստիճանաբար մտնում է ԱՄՆ տնտեսական և ռազմավարական հետաքրքրությունների մեջ։ Այստեղ արժեքը միայն ընդերքում եղած հանքանյութը չէ։ Կարևոր է ամբողջ համակարգը՝ պաշարների ճշգրիտ գնահատումը, արդյունավետ արդյունահանումը, վերամշակումը, տեղափոխումը և վստահելի շուկաները։ Հենց այս շղթան է հանքային պաշարներին տալիս տնտեսական և ռազմավարական կշիռ։
Տարիներ շարունակ Հայաստանի հանքարդյունաբերությունը հիմնականում հենվել է հումքի արտահանման վրա։ Հանքաքարն ու խտանյութը դուրս են եկել երկրից, իսկ ավելի մեծ արժեք ստեղծող վերամշակումը կատարվել է արտերկրում։ Արդյունքում Հայաստանը ստացել է հանքի եկամուտը, բայց ոչ ամբողջ տնտեսական շղթայի շահույթը։
Կրիտիկական հանքանյութերի շուրջ նոր համագործակցությունը հնարավորություն է տալիս այս մոդելը փոխել և վերամշակման ու արտադրության ավելի մեծ մասը բերել Հայաստան։ Ամերիկյան ներգրավումը արժեք կունենա, եթե այն Հայաստանին բերի ոչ միայն նոր շուկաներ, այլ նաև տեխնոլոգիա, հետազոտություն, վերամշակում և արտադրական նոր կարողություններ։ Այդպես երկրի հանքային պաշարները կարող են ավելի մեծ տնտեսական արդյունք տալ հենց Հայաստանի ներսում։
Փոլ Հյուպերի այցը կարևոր է նաև այս պատճառով։ Քննարկումը արդեն վերաբերում է այն հարցին, թե համագործակցությունը ինչ կարող է փոխել Հայաստանի հանքարդյունաբերության կառուցվածքում։ Դեռ հայտնի չեն ներդրումների չափերը, ընկերությունների անունները կամ կոնկրետ նախագծերը։ Բայց պետական մակարդակով արդեն քննարկվում է, թե Հայաստանի հանքային ոլորտի որ հատվածներում կարող են ներգրավվել ամերիկյան տեխնոլոգիան, կապիտալը և փորձը։
Սա արդեն արտաքին քաղաքական նշանակություն ունեցող գործընթաց է։ Վաշինգտոնի համար կրիտիկական հանքանյութերի հուսալի աղբյուրները դարձել են ռազմավարական անվտանգության մաս։ Այդ պատճառով Հայաստանի հանքային ներուժը կարող է ստանալ ավելի մեծ քաղաքական կշիռ և բացել նոր տնտեսական հնարավորություններ։
Երկիրը կարող է միջազգային արժեք ստանալ ոչ միայն իր աշխարհագրությունից, այլ իր ընդերքից։ TRIPP-ը Հայաստանը կապում է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների նոր համակարգի հետ։ Կրիտիկական հանքանյութերի համագործակցությունը կարող է այդ տարանցիկ դերին ավելացնել արտադրական բովանդակություն։
Տարանցիկ հնարավորությունները տնտեսական ուժի են վերածվում միայն այն ժամանակ, երբ դրանց կողքին ձևավորվում են արտադրություն, վերամշակում և տեխնոլոգիական կարողություններ։ Հայաստանի համար առավել կարևոր է հանքային պաշարների շուրջ ստեղծել վերամշակում, արտադրություն և տեխնոլոգիական կարողություններ, որպեսզի դրանց տնտեսական արժեքի ավելի մեծ մասը ձևավորվի հենց երկրում։
Կրիտիկական հանքանյութերի նկատմամբ աճող պահանջարկը կարող է մեծացնել արդյունահանման ծավալները։ Հայաստանի համար կարևոր է արդյունահանման աճը կապել ավելի լայն տնտեսական զարգացման հետ։ Դրա համար անհրաժեշտ են խիստ բնապահպանական չափանիշներ, թափանցիկ կառավարում, տեղական վերամշակում և նոր արտադրական կարողություններ։
Գլխավոր չափանիշը պետք է լինի այն, թե այս գործընթացից որքան նոր տեխնոլոգիա, գիտելիք և արտադրական կարողություն կմնա Հայաստանում։ Հայաստանի հանքային պաշարները վաղուց հայտնի են։ Այսօր դրանց նշանակությունը փոխվում է, քանի որ Հայաստանի հանքային պաշարները աստիճանաբար մտնում են ամերիկյան տնտեսական և ռազմավարական հաշվարկների մեջ։ Եթե այդ հետաքրքրությունը վերածվի երկարաժամկետ ներդրումների ու տեղական արտադրության զարգացման, հանքային ներուժը կարող է զգալիորեն մեծացնել Հայաստանի տնտեսական կշիռը։
Բաց մի թողեք
«Ստացվում է՝ ժողովուրդը դեռ մի բան էլ պարտք է Թաթային, հա՞»
Կառավարության կադրային բանկի արդյունքները, արդյոք տպավորիչ թվեր
Ինչ տրամադրություններ են Հայաստանում՝ ԵԱՏՄ, թե ԵՄ դիլեմայի շուրջ