21/11/2026

EU – Armenia

Շվեյցարիայի չեզոքությունը ևս մեկ փորձության է ենթարկվում զենքի արտահանման հանրաքվեում

Բեռնը նաև ցանկանում է ՆԱՏՕ-ի հետ փոխանակել գաղտնի ռազմական օդային տվյալներ, ասել է երկրի անվտանգության քաղաքականության ղեկավարը։

Շվեյցարիան այս ամսվա վերջին կքվեարկի այն հարցի շուրջ, թե արդյոք մեղմացնի իր զենքի արտահանման կանոնները Ուկրաինայում պատերազմից հետո անցկացված վերջին հանրաքվեում՝ երկրի երկու դարյա չեզոքությունը փորձարկելու համար։

Նոյեմբերի 29-ին ընտրողները կորոշեն, թե արդյոք շվեյցարական արտադրության զենք գնող երկրները կարող են այն վերաարտահանել առանց Բեռնի հաստատման ավտոմատ կերպով անհրաժեշտության։ Նրանք նաև կքվեարկեն այն հարցի շուրջ, թե արդյոք Շվեյցարիան կարող է զենք արտահանել գործընկեր երկրների ընդլայնված ցանկ։

Կառավարությունը, որը հայտնի է որպես Դաշնային խորհուրդ, աջակցել է խորհրդարանի կողմից առաջարկված փոփոխություններին։ Սակայն ձախակողմյան կուսակցությունների կոալիցիան նրանց մարտահրավեր է նետել հանրաքվեի, և հարցումները այժմ ցույց են տալիս լարված մրցակցություն։

Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ պատերազմ սկսելուց հետո Բեռնը արգելափակեց Գերմանիայի, Դանիայի և Իսպանիայի խնդրանքները՝ իրենց շվեյցարական արտադրության զենքը Կիև ուղարկելու վերաբերյալ։

«Դա որոշակի լարվածություն առաջացրեց Շվեյցարիայի և այդ երկրների միջև», –  ասել է անվտանգության քաղաքականության պետական քարտուղար Մարկուս Մադերը։ Արտահանման կանոնները գրվել են «չափազանց սահմանափակող ձևով՝ մինչև Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լիամասշտաբ ներխուժումը», – հավելել է նա։ Եթե ընտրողները հաստատեն փոփոխությունները, շվեյցարական զենքի որոշ հաճախորդներ որոշակի դեպքերում կկարողանան դրանք ավելի հեշտությամբ առաքել Ուկրաինա ապագայում։

Մադերը նշել է, որ կառավարությունը նաև ընդլայնել է գործընկեր երկրների ցանկը, որոնք կարող են ուղղակիորեն շվեյցարական զենք ստանալ նույնիսկ զինված հակամարտության մեջ ներգրավված լինելու դեպքում, օրինակ՝ երկրի ներսում կամ արտերկրում զինյալ խմբավորումների դեմ պայքարում, ինչը ներկայումս արտահանման արգելք է առաջացնում: Մեկ այլ երկրի հետ պատերազմող գործընկերները դեռևս կզրկվեն չեզոքության կանոնների համաձայն։

Ցուցակը ներառում է Եվրամիության բոլոր անդամները, Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի երկրները, Միացյալ Նահանգները և Կանադան, որոնցից շատերը ռազմական օգնություն են տրամադրում Կիևին: Ուկրաինան ցուցակում չէ։

2022 թվականից ի վեր Բեռնը ձգտում է ավելի խորը պաշտպանական կապեր հաստատել ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ. Մադերը ասել է, որ Շվեյցարիան այժմ նույնիսկ ցանկանում է դաշինքի հետ կիսվել գաղտնի ռազմական օդային տվյալներով: Սեպտեմբերին շվեյցարացի ընտրողները մերժեցին սահմանադրության մեջ չեզոքության ավելի խիստ սահմանումը ամրագրելու նախաձեռնությունը, որը կկանխեր Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները և ռազմական դաշինքի հետ ավելի սերտ կապերը։

Շվեյցարիայի չեզոքությունը ճանաչվում է միջազգային իրավունքում, բայց Բեռնը պահպանում է իր հայեցողությունը այն մասին, թե ինչպես է այն իրականում կիրառվում։

Այս ամսվա հանրաքվեն ևս մեկ ազդանշան կլինի այն մասին, թե որքանով է Շվեյցարիան պատրաստ միանալ եվրոպական անվտանգության ճարտարապետությանը։

Ավելի մեղմ արտահանման կանոններ

Շվեյցարիան արտահանում է զինամթերք և զրահապատ մեքենաներ, ինչպես նաև մարտական ինքնաթիռների բաղադրիչներ, ռազմական պայթուցիկներ, վառելիք և շարժիչային նյութեր։

Չեզոք երկրի հիմնական հաճախորդներն են Գերմանիան, ԱՄՆ-ն, Հունգարիան, Իտալիան և Լյուքսեմբուրգը, չնայած Բեռնը մարտին դադարեցրեց Վաշինգտոնին նոր զենքի արտահանման լիցենզիաների տրամադրումը՝ Իրանի հետ պատերազմի պատճառով։

Ուկրաինայում պատերազմի առաջին տարիներին Շվեյցարիան արգելեց այնպիսի երկրների, ինչպիսիք են Գերմանիան, Նիդերլանդները և Իսպանիան, Ուկրաինա ուղարկել շվեյցարական արտադրության կամ շվեյցարական սեփականություն հանդիսացող ռազմական տեխնիկա, այդ թվում՝ «Leopard 1 A5» տանկեր, զինամթերք և զենիթային հրետանային համակարգեր։ Ի պատասխան՝ եվրոպական մայրաքաղաքները, այդ թվում՝ Բեռլինն ու Հաագան, սահմանափակեցին այդ չեզոք երկրից սպառազինությունների գնումները։

Ըստ Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի (SIPRI) տվյալների՝ 2021–2025 թվականներին Շվեյցարիան եղել է հիմնական սպառազինությունների աշխարհի 20-րդ խոշորագույն արտահանողը՝ 2016–2020 թվականների 14-րդ տեղի համեմատ նահանջելով ցած։

Այս իրավիճակը դրդեց Շվեյցարիայի խորհրդարանին անցյալ տարի մեղմացնել «Ռազմական նշանակության արտադրանքի մասին» օրենքը։ Սակայն ձախակողմյան կուսակցությունների մի դաշինք հանրաքվե նախաձեռնեց՝ ընդդեմ այդ փոփոխությունների՝ պնդելով, որ շվեյցարական զենքը կարող է հայտնվել բռնապետական ​​վարչակարգերի կամ պատերազմական գոտիների ձեռքում։

«Մենք ցանկանում ենք հեշտացնել արտահանումը դեպի գործընկեր և պատասխանատու երկրներ, սակայն միաժամանակ պահպանում ենք բավարար սահմանափակումներ՝ երաշխավորելու, որ զենքը չի հայտնվի սխալ ձեռքերում», — ընդգծեց Մադերը։

Ավելի մոտ՝ ԵՄ-ին և ՆԱՏՕ-ին

Այս հանրաքվեն տեղի է ունենում մի ժամանակաշրջանում, երբ վերջին տարիներին փոփոխվել է Շվեյցարիայի կողմից իր չեզոքության կիրառման մոտեցումը։

«Վերջին 200 տարվա ընթացքում՝ սկսած Վիեննայի կոնգրեսից, երբ Եվրոպայի մեծ տերությունները ճանաչեցին Շվեյցարիայի չեզոքությունը, այն միշտ հարմարվել է միջազգային իրավիճակին, — ասաց Մադերը։ — Այն երբեք չի եղել խիստ դոգմատիկ կամ անփոփոխ գործիք»։

Դեռևս գոյություն ունեն բացարձակ «կարմիր գծեր»․ երկիրը չի կարող ռազմական աջակցություն ցուցաբերել միջազգային զինված հակամարտության կողմերից որևէ մեկին կամ անդամակցել ռազմական դաշինքի, սակայն Շվեյցարիան ձգտում է ավելի մերձենալ Եվրամիությանն ու ՆԱՏՕ-ին։

Օրինակ, Շվեյցարիայի պետքարտուղարը նշեց, որ Բեռնը ցանկանում է ընդլայնել ՆԱՏՕ-ի հետ օդային իրավիճակի վերաբերյալ ոչ գաղտնի տվյալների ներկայիս փոխանակումը՝ ներառելով նաև գաղտնի ռազմական տեղեկատվությունը․ «Սա առանցքային նշանակություն ունի հակաօդային պաշտպանության համար։ Մենք արդեն իսկ ազդանշան ենք տվել ՆԱՏՕ-ին, և որոշակի փուլում բանակցություններ կսկսվեն»։

Ինչպես և իր եվրոպական հարևանները, Շվեյցարիան նույնպես զբաղվում է վերազինմամբ։ Սեպտեմբերին Դաշնային խորհուրդը հրապարակեց Անվտանգության քաղաքականության ռազմավարությունը, որը ներառում է հեռահար հնարավորությունների ձեռքբերման հնարավորության դիտարկումը և զինամթերքի պաշարների ավելացումը։

Տասնամյակներ շարունակ ամերիկյան սպառազինության վրա հենվելուց հետո՝ Շվեյցարիան այժմ նախապատվությունը տալիս է եվրոպական զենք արտադրողներին։ «Մենք, իհարկե, առաջնահերթություն ենք տալիս ազգային պաշտպանական արդյունաբերության ներուժի օգտագործմանը։ Սակայն այն չի ապահովում հնարավորությունների ամբողջական շրջանակը։ Երկրորդ առաջնահերթությունը Եվրոպան է», — ասաց Մադերը։

Բեռնը չի երես թեքում Վաշինգտոնից, սակայն «Patriot» հակաօդային պաշտպանության համակարգերի մատակարարման երկարամյա ուշացումները ստիպում են երկրին այլընտրանքներ փնտրել։ «Պաշտպանական արդյունաբերության շուկայում առկա է պակասուրդ, որը, ինչպես և շատ այլ երկրներ, մենք չէինք կանխատեսել։ Այդ իսկ պատճառով նպատակահարմար է դիվերսիֆիկացնել մատակարարումները, ինչը, սակայն, չի նշանակում, թե մենք Միացյալ Նահանգներին այլևս լավ գործընկեր չենք համարում», — նշեց շվեյցարացի պետքարտուղարը։

Շվեյցարիայի՝ «գնել եվրոպականը» քաղաքականության առաջին փորձություններից մեկը կլինի հակաօդային պաշտպանության համակարգերի ձեռքբերման վերաբերյալ որոշումը, որին մեծ ուշադրությամբ են հետևում․ Բեռնն ընտրություն է կատարում ֆրանս-իտալական «SAMP/T NG» համակարգի և իսրայելական «Barak MX»-ի միջև։

«Մենք ձգտում ենք լինել այդ համայնքի մասը՝ չլինելով ՆԱՏՕ-ի կամ Եվրոպական միության պաշտոնական անդամ, — ասաց Մադերը։ — Սակայն մենք մեզ համարում ենք եվրոպական անվտանգության համակարգի անբաժանելի մասը»։