Ֆրանսիան ձգտում է խիստ սահմանափակումներ մտցնել պաշտպանական նախագծերում ԵՄ-ին չպատկանող երկրների մասնակցության հարցում:
Տասներկու երկիր պնդում է, որ միության ապագա պաշտպանական ծրագրերը պետք է բաց մնան ԵՄ-ից դուրս գտնվող ռազմական դաշնակիցների համար՝ հակադրվելով եվրոպական արտոնյալ կարգավիճակի (եվրոպական նախապատվության) խիստ կանոններ սահմանելու Ֆրանսիայի ձգտմանը։
Գերմանիայի, Ավստրիայի, Դանիայի, Էստոնիայի, Ֆինլանդիայի, Իտալիայի, Լատվիայի, Նիդերլանդների, Պորտուգալիայի, Ռումինիայի, Շվեդիայի և Սլովենիայի կողմից ստորագրված փաստաթուղթը դեմ է արտահայտվում «Եվրոպական մրցունակության հիմնադրամի» (ECF) շրջանակներում եվրոպական արտոնյալ կարգավիճակի խիստ կիրառման վերաբերյալ Ֆրանսիայի նախաձեռնությանը. հիմնադրամը ԵՄ հաջորդ բյուջեի առանցքային բաղադրիչներից է։
«Երրորդ երկրների մասնակցության համար բաց լինելը շատ կարևոր ազդանշան է ԵՄ-ից դուրս գտնվող մեր դաշնակիցների և գործընկերների համար», – նշվում է փաստաթղթում։
Եվրոպական մայրաքաղաքներին սպասվում են բարդ բանակցություններ ԵՄ-ի՝ 2028-2034 թվականների հաջորդ երկարաժամկետ բյուջեի շուրջ, որտեղ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում մրցունակության, պաշտպանության և անվտանգության ոլորտների առաջնահերթությունները։ «Երրորդ երկրներ» ասելով նկատի են առնվում ԵՄ անդամ չհանդիսացող պետությունները։
«Մենք պետք է սերտորեն համագործակցենք՝ ապահովելու մեր պաշտպանական պատրաստականությունը, մասնավորապես՝ ռազմական տեխնիկայի փոխգործունակությունն ու ստանդարտացումը», – հայտարարել են 12 երկրները։
«Համագործակցային ձևաչափերը կարող են մեծացնել ԵՄ ֆինանսավորման ազդեցությունը՝ ավելացնելով բյուջետային հատկացումները և ապահովելով մասշտաբի էֆեկտ, ինչպես նաև բարձրացնելով արդյունավետությունը, կայունությունն ու նորարարությունը մատակարարման շղթաներում», – հավելել են փաստաթղթի հեղինակները՝ ընդգծելով ճկունության անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով անվտանգության փոփոխվող միջավայրը։
Փաստաթղթում նաև պնդում է արվում, որ ԵՄ-ն «պետք է պահպանի ԵՏԳ (Եվրոպական տնտես «Ինչ վերաբերում է եվրոպական միջոցներին, ապա դրանք պետք է օգտագործվեն մեր կախվածությունը նվազեցնելու նպատակով՝ համատեղ ներդրումներ կատարելով մեր նորարարական էկոհամակարգերի, ինչպես նաև պաշտպանական և տիեզերական ոլորտների աջակցության համար», — ամռան սկզբին հայտարարել էր ԵՄ հարցերով Ֆրանսիայի նախարար Բենժամեն Հադդադը։
«SAFE [Եվրոպայի անվտանգության գործողությունների ծրագիր] և EDIP [Եվրոպական պաշտպանական արդյունաբերության ծրագիր] նախաձեռնությունների համար սահմանված չափանիշները… լավ նախադեպ են ստեղծում Եվրոպական մրցունակության հիմնադրամի (ECF) համար», — հավելել էր նա։
1,5 միլիարդ եվրո արժողությամբ EDIP-ը և 150 միլիարդ եվրո ծավալով SAFE գործիքը պահանջում են, որ բաղադրիչների առնվազն երկու երրորդը լինի եվրոպական ծագման, ինչպես նաև պաշտպանում են նախագծման իրավունքը (design authority):
Ֆրանսիայի դիրքորոշմանը քննադատորեն մոտեցող մի դիվանագետ նշել է, որ «Փարիզը մեկուսացված է»։
«Ֆրանսիան պարզապես չի կարող իրեն թույլ տալ ձգձգել եվրոպական պաշտպանական ներդրումները», — ասել է դիվանագետը։ — «Մենք չպետք է անտեսենք աշխարհաքաղաքական ավելի լայն պատկերը։ Մենք պետք է ամրապնդենք ռազմավարական պաշտպանական կապերը այնպիսի առանցքային գործընկերների հետ, ինչպիսիք են Կանադան կամ Մեծ Բրիտանիան, այլ ոչ թե վտանգենք դրանք՝ հանուն ներքին արդյունաբերական շահերի»։
Մեկ այլ դիվանագետ պաշտպանել է Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Եվրոպական նախապատվությունը ECF-ի հավելյալ արժեքն է, քանի որ խոսքը ԵՄ միջոցների մասին է, պնդել է դիվանագետը։
«EDIP-ը պետք է նախադեպ ծառայի։ Յուրաքանչյուր երկիր որոշել է ավելացնել իր ազգային պաշտպանական բյուջեն՝ ՆԱՏՕ-ի ծախսային թիրախներին համապատասխանելու համար, և նրանք կարող են այդ գումարն օգտագործել այնպես, ինչպես ցանկանում են։ Այստեղ խոսքը ԵՄ միջոցների մասին է»։
ԵՄ պաշտպանական արդյուն Այս վեճը ծագում է այն պահին, երբ մայրաքաղաքները շտապում են մինչև տարեվերջ համաձայնության գալ ապագա բյուջեի շուրջ՝ ընդառաջ ամբողջ միությամբ անցկացվելիք ընտրություններին, այդ թվում՝ ապրիլին կայանալիք Ֆրանսիայի նախագահական ընտրություններին, որոնց արդյունքում Ելիսեյան պալատ կարող է մուտք գործել ծայրահեղ աջ հայացքներ ունեցող և եվրասկեպտիկ Մարին Լը Պենը։
Ֆրանսիան պաշտպանական ոլորտում նորարարությունների համար ներգրավում է «ինժեներ-փորձարկողների»
Երկրի պաշտպանական գնումների գործակալության տվյալներով՝ փորձագիտական նոր կենտրոններն արագ տեմպերով նորարարական լուծումներ են ապահովում։
Ֆրանսիայի պաշտպանական գնումների գործակալությունը խաղադրույք է կատարում ռազմական նորարարությունների արագ իրականացման նոր մոդելի վրա, որը հիմնված է այն սկզբունքի վրա, ինչը գործակալության գլխավոր տնօրենի տեղակալ Ալեքսանդր Լահուսն անվանում է «ինժեներ-փորձարկողի» վերադարձ։
Սպառազինությունների գլխավոր վարչությունը (DGA)՝ Ֆրանսիայի պաշտպանական գնումների գործակալությունը, 2026 թվականի սկզբին բացեց «փորձագիտական հենակետային կենտրոններ»՝ արագացնելու համար այնպիսի ոլորտներում կարողությունների զարգացումն ու ներդրումը, ինչպիսիք են հակաանօդաչու պայքարը, մարտավարական և ծովային անօդաչու թռչող սարքերը, ռադիոէլեկտրոնային պայքարը, ինչպես նաև միջուկային, ճառագայթային, կենսաբանական և քիմիական պաշտպանությունը։
Հինգշաբթի օրը լրագրողների հետ զրույցում Լահուսը հայտնեց, որ վեց ամիս անց արդեն առկա են առաջին արդյունքները, և դրանք խոստումնալից են։
Նա օրինակ բերեց բանակի մի ինժեների, ով երեք շաբաթից էլ պակաս ժամանակում Մերձավոր Արևելքում գործող «Tiger» ուղղաթիռները հագեցրեց «Link 16» կապի համակարգով՝ հնարավորություն տալով դրանց կապ հաստատել հակաօդային պաշտպանության ընդհանուր ցանցի հետ և նվազեցնել «յուրայինների կողմից խոցվելու» (fratricide) ռիսկը։ Լահուսի խոսքով՝ պաշտպանական արդյունաբերության կողմից նույն խնդրի կատարումը կարող էր մեկ տարի տևել։
Մինչդեռ ռադիոէլեկտրոնային պայքարի կենտրոնը մշակեց «խափանող սարքերի որսիչ» (jammer hunter)՝ անօդաչու թռչող սարքի վրա տեղադրվող համակարգ, որը հայտնաբերում է ռադիոէլեկտրոնային խափանման միջոցները, ուղղորդվում դեպի դրանց աղբյուրը և, հասնելով անհրաժեշտ հեռավորության, գործարկում պայթուցիկ լիցք՝ այն ոչնչացնելու նպատակով։
Լահուսը նշեց, որ համակարգը մշակվել է չորս ամսում՝ հատուկ նշանակության ուժերի հարցման հիման վրա, և արդեն իսկ կիրառվում է մարտական գործողություններում։
«Ըստ պահանջի ստեղծվող» մոդել
Այս հինգ կենտրոնները նախագծվել են այնպես, որպեսզի փորձարկումից մինչև գնում ընկած փու Ըստ Լահուսի՝ արդյունաբերությունը փոխարինելու փոխարեն՝ DGA-ն կարող է համադրել առևտրային հասանելիության բաղադրիչները, ինքնուրույն մշակել անհրաժեշտ մեխանիկական և ծրագրային միջերեսները, ինչպես նաև արագորեն նախատիպը տրամադրել զինվորներին։
Մեծ Բրիտանիան յոթ ամսում մշակում է տուրբոռեակտիվ շարժիչներ անօդաչու թռչող սարքերի և ինքնաթիռների համար։
Կարևոր է նշել, որ DGA-ն մտադիր է պահպանել ներքին մշակմամբ ստեղծված այս համակարգերից մի քանիսի մտավոր սեփականության իրավունքը։
«Ջեմեր-որսորդի» (jammer hunter) դեպքում DGA-ն նախագծել է այն օգտակար բեռը, որը հայտնաբերում և ուղղորդում է անօդաչու սարքը, և հանդիսանում է դրա արդյունքում ստացված մտավոր սեփականության սեփականատերը։ Այնուհետև արտադրությունը կարող է փոխանցվել տեղական փոքր կամ միջին արտադրողի, որը կաշխատի DGA-ի նախագծի հիման վրա՝ սեփական համակարգը մշակելու փոխարեն։
«Ըստ տեխնիկական պահանջների կառուցման» (build-to-spec) այս մոտեցումը նաև ընդլայնում է մատակարարների շրջանակը՝ դուրս գալով պաշտպանական ոլորտի խոշոր կապալառուների սահմաններից և թույլ տալով փոքր արտադրողներին, որոնք պաշտպանական ոլորտում ավանդական փորձ չունեն, արտադրել համակարգեր՝ հիմնվելով DGA-ի նախագծերի վրա։ Այն նաև կարող է թույլ տալ մի քանի ընկերության արտադրել նույն սարքավորումը՝ դյուրացնելով զանգվածային արտադրությունը։
«Սա վերադարձն է ինժեներ-ստեղծագործողին՝ նրան, ով համատեղում է ձեռքերի և մտքի իմաստությունը՝ միաժամանակ ստեղծելով և արագ գնահատելով արդյունքը», — ասել է Լահուսը։
Փորձարկումների լայնածավալ արշավներ
Կոմերցիոն համակարգերի արագ փորձարկումը, լավագույն արդյունք ցուցաբերողների ընտրությունն ու դրանց պատվիրումը մնում են կենտրոնների հիմնական խնդիրը։
Երկու ամսվա ընթացքում իրականացվել են անօդաչու սարքերի դեմ պայքարի չորս արշավներ, որոնց ընթացքում DGA-ն արագորեն պատվիրել է արդյունավետություն դրսևորած համակարգերը։ Էստոնական Blaze ընկերության կողմից արտադրվող որսորդ-անօդաչուների պատվերները կատարվել են հաջող ցուցադրություններից հետո 24 ժամվա ընթացքում, իսկ մատակարարումներն ավարտվել են երկու ամսում։
Լահուսը հաստատել է, որ չորեքշաբթի օրը՝ համակարգի փորձարկումները հաջողությամբ անցնելուց մեկ օր անց, ևս մեկ պատվեր է կատարվել ֆրանսիական Harmattan AI ընկերության GOBI որսորդ-անօդաչուի համար։ Ակնկալվում է, որ 50 անօդաչու սարքից բաղկացած առաջին խմբաքանակը կմատակարարվի հաջորդ ամիս։
Ըստ Լահուսի՝ 2026 թվականի սկզբից ի վեր այդ հինգ կենտրոններն աշխատել են շուրջ 30 նախագծի վրա, ընդ որում՝ որոշ սարքավորումներ արդեն իսկ մատակարարվել և շահագործման են հանձնվել։
Բաց մի թողեք
ԱՄՆ-ի կողմից Բալկանները ամերիկյան գազով հեղեղելու ջանքերը մտահոգություններ են առաջացնում Բրյուսելում
Չեռնոգորիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթացը ժամանակի դեմ պայքարի է բախվում՝ Խորվաթիայի հետ երկկողմ խնդիրները լուծելու հարցում
Բրյուսելը կոչ է անում կիրառել «վերևից ներքև» մոտեցում՝ ԵՄ-ում վարչարարական խոչընդոտները կրճատելու համար