«Ծեծ» Օվալաձև աշխատասենյակում. Գուցե խնդիրն անձնական է. եվրոպացիները մտահոգված են, որ Թրամփը պարզապես ավելի շատ է հավանում Պուտինին, քան Զելենսկիին

Անդրատլանտյան հարաբերություններում 20 ամիս տևած ցնցումներից հետո ԵՄ պաշտոնյաները մտավախություն ունեն, որ ԱՄՆ նախագահն այնքան էլ չի համակրում Ուկրաինայի ղեկավարին, ինչը կարող է խոչընդոտել արդար խաղաղության հասնելու ջանքերին։

Այս շաբաթ արված մի պատահական դիտողությամբ Դոնալդ Թրամփը հստակ հասկացրեց, որ Ուկրաինայում ընթացող պատերազմը չի դիտարկում որպես հակամարտություն, որում երկու կողմն էլ մեղավոր են։ «Անկեղծ ասած, Ռուսաստանն Ուկրաինայի հարցում նորմալ է պահել իրեն, — ասաց ԱՄՆ նախագահը։ — Նրանք այնքան էլ շատ բան չեն արել»։

Կիևի բնակիչների համար, ովքեր շաբաթներ շարունակ դիմակայում են ուժգնացող ռմբակոծություններին, ինչպես նաև Եվրոպայում Ուկրաինայի դաշնակիցների համար այս հայտարարությունը հաստատեց այն աճող տպավորությունը, թե պատերազմում ԱՄՆ-ն բռնում է Ռուսաստանի ղեկավար Վլադիմիր Պուտինի կողմը։

«Ամերիկացի բանակցողները գրեթե երկու տարի է՝ փորձում են Ուկրաինային դրդել կապիտուլյացիայի», — երեքշաբթի օրը Եվրախորհրդարանում հայտարարեց ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալլասը։ Նա հավելեց, որ Ուկրաինան մինչ օրս չի «հանձնվել Պուտինի թելադրած պայմաններով» միայն այն պատճառով, որ Եվրոպան հսկայական աջակցություն է ցուցաբերում։

Մինչ եվրոպացի որոշ պաշտոնյաներ և դիվանագետներ փորձում են հասկանալ Ուկրաինայի հանդեպ Թրամփի վերջին շրջադարձի պատճառները, նրանցից ոմանք կարծում են, որ խնդիրը ոչ միայն երկրի քաղաքական նպատակների, այլև նախագահի անձնական նախասիրությունների մեջ է։

«Կարծում եմ՝ սա անձնական բնույթ ունի», — ասում է Մեծ Բրիտանիայի կառավարության նախկին նախարար Դեյվիդ Լիդինգթոնը, ով այժմ Լոնդոնում գործող անվտանգության հարցերով առաջատար վերլուծական կենտրոնի՝ «Royal United Services Institute»-ի ավագ փորձագետ է։ — «Թրամփը կենտրոնացած է ինքն իր վրա. դիկտատորների և ավտոկրատների հանդեպ նրա անձնական համակրանքը, ամերիկյան բիզնեսներին հնարավորություններ ընձեռելու ցանկությունը… նրա դրդապատճառների շատ կարևոր մասն են կազմում»։

ԵՄ պաշտոնյաները, ոչ պաշտոնական զրույցներում, համաձայնում են այս տեսակետին։ «Թրամփին դուր չի գալիս [Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր] Զելենսկին։ Պարզապես դուր չի գալիս», — ասում է կառավարության մի պաշտոնյա, ով ուշադիր հետևել է երկու գործիչներին։ — «Սա դժվարացնում է խաղաղության հաստատման գործում ԱՄՆ-ի աջակցությունը ստանալը։ Թրամփի համար ամեն ինչ ռացիոնալ գործարար գործարք է, մինչև որ… այլևս այդպես չի լինում»։

ԵՄ անդամ երկրներից մեկի դիվանագետը (ով, ինչպես և այս նյութում հիշատակված մյուս անձինք, ցանկացել է մնալ անանուն՝ զգայուն հարցեր քննարկելու պատճառով) նշում է, որ անկայուն վարքագիծ ունեցող Թրամփը կարող է կրկին փոխել իր որոշումը և չեղարկել Ուկրաինայի դեմ վերջերս ձեռնարկված քայլերը։ Ըստ դիվանագետի՝ ԱՄՆ նախագահը բազմաթիվ հարցերում հաճախ է փոխել իր դիրքորոշումը, սակայն «մի բան անփոփոխ է մնացել. նա, կարծես, աջակցում է ռուսներին»։

«Նա քննադատել է Ուկրաինային, ԵՄ-ին, ՆԱՏՕ-ին, բայց գրեթե երբեք ոչինչ չի ասել Պուտինի դեմ։ Սա ուշագրավ է։ Մենք գործ ունենք մի վարչակազմի հետ, որը, կարծես, ավելի շատ ռուսամետ է, քան որևէ այլ բան», — ասում է դիվանագետը։

Սպիտակ տունը անմիջապես չի արձագանքել մեկնաբանություն ստանալու խնդրանքին։

Աճող կորուստներ

Ուկրաինայի և նրա եվրոպական դաշնակիցների համար այն միտքը, թե ոչինչ չի կարող փոխել (կամ չի փոխի) Թրամփի վերաբերմունքը Զելենսկիի նկատմամբ, բավականին մռայլ հեռանկար է։ Պատերազմի չորս ու կես տարիներից հետո Կիևում սպառվում են ֆինանսական միջոցներն ու հակաօդային պաշտպանության ռեսուրսները, իսկ Եվրոպայում պոպուլիստական ​​աջ ուժերի ազդեցության աճին զուգընթաց՝ առաջիկա ամիսներին Ուկրաինան կարող է կորցնել նաև քաղաքական աջակցությունը։

Երեքշաբթի օրը Օսլոյում Թրամփի ներկայացուցիչ Սթիվ Ուիթքոֆը հանդիպել է Ուկրաինայի նախագահի, ինչպես նաև Նորվեգիայի և Ֆինլանդիայի ղեկավարների հետ։ Չորեքշաբթի օրը նա կմեկնի Սանկտ Պետերբուրգ՝ ռուսական ղեկավարության հետ խաղաղության առաջարկները քննարկելու համար, քանի որ Սպիտակ տունը մեծ ջանքեր է գործադրում հրադադարի հասնելու ուղղությամբ։ Տարբերակներից մեկը, որը կառաջարկվի Պուտինին, Թրամփի և Զելենսկիի մասնակցությամբ եռակողմ գագաթնաժողովն է։

Սակայն Ռուսաստանի նախագահին նման հանդիպման ներգրավելու նախկին փորձերը ձախողվել են, իսկ ԵՄ դիվանագետները չեն հավատում, որ Պուտինն անկեղծ ցանկություն ունի հրադադար հաստատելու։ Մասամբ հենց սա է պատճառը, որ Թրամփի թշնամական վերաբերմունքը Զելենսկիի հանդեպ այդքան խնդրահարույց է դառնում։

«Եվրոպայում հստակ կոնսենսուս կա, որ Պուտինը խաղաղություն չի ցանկանում, — ասաց ԵՄ մեկ այլ դիվանագետ։ — Նրան ստիպողաբար պետք է դրդել խաղաղության»։

Սակայն Պուտինից պահանջներ ներկայացնելու փոխարեն՝ Թրամփն ուժեղացրել է Զելենսկիի վրա գործադրվող ճնշումը, ընդ որում՝ հենց այն ժամանակ, երբ այս ամիս ռուսական հարձակումներն ուկրաինական քաղաքների վրա ավելի են սաստկացել։ Ըստ առաջին դիվանագետի՝ Ուկրաինայի ղեկավարը զգում է այդ ճնշումը, ինչի մասին նա հայտնել է ԵՄ-ի իր գործընկերներին անցյալ շաբաթ Բրյուսելում կայացած փակ հանդիպումների ժամանակ։

Վերջին օրերին հնչեցրած մի շարք խիստ քննադատական ​​մեկնաբանություններում Թրամփը հայտարարել է, թե Զելենսկիին «միևնույնն է», և նա «չի ցանկանում ավարտել այս պատերազմը»՝ հավելելով, որ նրան պետք է փոխարինել թե՛ որպես ղեկավարի, թե՛ որպես Ուկրաինայի բանակցողի։ «Նախագահ Պուտինը կցանկանար տեսնել կարգավորում, — ասել է Թրամփը։ — Նախագահ Զելենսկին կարող էր լուծել այս պատերազմի հարցը կամ գործարք կնքել՝ դա անելու հնարավորություն նա բազմիցս է ունեցել»։

«Ծեծ» Օվալաձև աշխատասենյակում

Լիդինգթոնի խոսքով՝ Թրամփի թշնամանքը կարող է սկիզբ առած լինել 2019 թվականին՝ նրա առաջին նախագահական ժամկետի ընթացքում տեղի ունեցած մի միջադեպից, երբ նա Ուկրաինայի ղեկավարից պահանջել էր օգնել Ջո Բայդենի դեմ հետաքննության հարցում (Բայդենը հետագայում հաղթեց Թրամփին հաջորդ նախագահական ընտրություններում)։ Դրան հաջորդած տարիներին տեղի ունեցած մի շարք թշնամական շփումները, այդ թվում՝ 2025 թվականի փետրվարին Օվալաձև աշխատասենյակում տեղի ունեցածը, միայն ամրապնդել են այդ տպավորությունը, նշել է նա։

«Ակնհայտ էր, որ Սպիտակ տանը կայացած այդ տխրահռչակ հանդիպման ժամանակ Թրամփն ու [փոխնախագահ Ջեյ Դի] Վենսը նախապես ծրագրել էին Զելենսկիի հրապարակային «ծեծը» (կոշտ քննադատությունը), և ինձ այն ժամանակ թվաց, որ այստեղ առկա է նաև ուժեղ անձնական ենթատեքստ», — ասել է Լիդինգթոնը։

«Կարծում եմ՝ կա ևս մեկ հանգամանք. եթե ուշադրություն դարձնեք այն մարդկանց վրա, որոնց Թրամփը փորձում է հաճոյանալ, ապա կտեսնեք, որ նրանք հիմնականում ավտոկրատ, «ուժեղ ձեռքի» տեր առաջնորդներ են՝ ընդ որում՝ հենց տղամարդիկ», — ասաց Լիդինգտոնը։

Նա հիշեցրեց 2018 թվականին Փարիզում կայացած մի ընթրիքի մասին, որին ներկա էին համաշխարհային առաջնորդներ՝ նշելու Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի հարյուրամյակը։ Ըստ Լիդինգտոնի՝ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը և Գերմանիայի այն ժամանակվա կանցլեր Անգելա Մերկելը հանդես էին գալիս որպես ընդունող կողմ՝ նստած «գլխավոր սեղանի» շուրջ, սակայն Թրամփը ոչ մի ցանկություն չուներ նրանցից որևէ մեկի հետ զրուցելու։

«Մարմնի լեզվից ակնհայտ էր, որ Թրամփը անհամբեր էր նրանց ներկայությունից։ Մինչդեռ մարդկանցից նա, ում հետ իսկապես ցանկանում էր խոսել, Թուրքիայի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն էր և այլ գործիչներ, որոնք ավելի շատ համապատասխանում էին «ուժեղ առաջնորդի» այն կերպարին, որով Թրամփը սիրում է ներկայանալ», — նշեց նա։

«Տարօրինակ պատմություններ»

Ուկրաինայի շուրջ ընթացող բանակցություններին քաջատեղյակ եվրոպական մի երկրի բարձրաստիճան պաշտոնյա նշեց, որ Թրամփի դրդապատճառները մասամբ քաղաքական էին, մասամբ՝ հիմնված շահավետության հաշվարկի, իսկ մասամբ էլ՝ կապված անհատականությունների հետ։

«Ներկայումս նրանց մոտ ընտրական շրջան է, և նրանց պետք է մեկը, ում վրա կարելի է բարդել գների աճի մեղքը, — ասաց պաշտոնյան։ — Ընդհանուր առմամբ, Թրամփին դուր են գալիս տարբեր տեսակի մարդիկ ու առաջնորդներ։ Նա, ըստ էության, համակրում է հաջողակ և կենսուրախ մարդկանց»:

Վերջին օրերին Զելենսկին զգուշացրել է, որ իր երկրում խաղաղ բնակիչների շրջանում զոհերի թիվն աճում է, քանի որ ԱՄՆ-ը կրճատել է աջակցությունը, այդ թվում՝ Starlink և Starshield ծառայությունների տրամադրումը, որոնք Ուկրաինային օգնում են պաշտպանվել ռուսական հարձակումներից և ծրագրել գործողություններ։ «Մենք դեռևս որևէ բացատրություն չունենք սրա վերաբերյալ, միայն տարբեր տարօրինակ պատմություններ», — երկուշաբթի օրը ԱՄՆ կոնգրեսականներին ասել է Զելենսկին։

Այս ամիս ռուսական հրթիռային հարձակումների վերաբերյալ ամերիկյան գործընկերների կողմից տրվող նախազգուշացումները սովորականի պես չեն ստացվել։ Նա նաև նշել է, որ Ուկրաինայում սպառվում են Patriot հրթիռային համակարգերի համար նախատեսված որսիչ հրթիռները։

Պենտագոնը դեռևս պաշտոնական մեկնաբանություն չի տվել ուկրաինական կողմի բողոքների վերաբերյալ։ ՄԱԿ-ի՝ Ուկրաինայում մարդու իրավունքների մշտադիտարկման առաքելության տվյալներով՝ անցած ամիս Ուկրաինայում զոհվել է 328 խաղաղ բնակիչ, իսկ ավելի քան 2000-ը՝ վիրավորվել, ինչը 85%-ով ավելի է 2025 թվականի սեպտեմբերի ցուցանիշներից։ ՄԱԿ-ի տվյալներով՝ հոկտեմբերի առաջին երկու շաբաթը վերջին տարիների ընթացքում ամենաարյունալիներից մեկն են եղել Ուկրաինայի խաղաղ բնակչության համար, ինչը պայմանավորված է եղել հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի միջոցով իրականացվող հարձակումների աճով։

Վերոնշյալ եվրոպացի դիվանագետներից մեկը հայտնել է, որ եվրոպական շատ կառավարություններ դժգոհ են այն փաստից, որ Թրամփը Պուտինի հետ իր զրույցներից դուրս է թողել նրանց։ «Հավանաբար, ամերիկացիների և ռուսների միջև շատ ավելի ինտենսիվ երկխոսություն կա, քան մեզ հայտնի է», — ասել է դիվանագետը։

Նորվեգիայում Վիտկոֆի հետ երեքշաբթի օրը կայացած հանդիպումը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ Պուտինի հետ ուղղակի շփումները կարող են վերսկսվել՝ առնվազն Զելենսկու պարագայում։

«Այսօր լավ օր էր խաղաղության համար», — ասել է Ֆինլանդիայի նախագահ Ալեքսանդր Ստուբը՝ Օսլոյում բանակցություններին մասնակցելուց հետո։ «Թե՛ բովանդակային, թե՛ տեխնիկական մակարդակներում, վերջին մեկ շաբաթվա ընթացքում մենք, ըստ էության, զգալի առաջընթաց ենք արձանագրել՝ առանց մեծ աղմուկի», — նշել է Ստուբը։

Նա հավելել է, որ գործընթացն այժմ կրկին ճիշտ ուղղությամբ է ընթանում։ «Հուսով եմ՝ հետընթաց չենք ունենա»։