Ադրբեջանը հետևողականորեն փորձում է միջազգային հանրությանը ներկայանալ որպես Հարավային Կովկասում խաղաղության և տնտեսական զարգացման գլխավոր նախաձեռնող։
Պատերազմում ձեռք բերած առավելությունները Բաքուն այժմ ձգտում է ամրապնդել դիվանագիտական հարթակներում՝ մեծացնելով իր քաղաքական ազդեցությունը և հավակնելով տարածաշրջանի ապագայի ձևավորման առաջնորդող դերին։ Այս քաղաքականության հիմքում խաղաղության գործընթացի նկատմամբ առավել մեծ ազդեցություն ձեռք բերելու հստակ հաշվարկ կա։
Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի՝ ամերիկացի տնտեսագետ Ջեֆրի Սաքսի հետ հոկտեմբերի 30-ի զրույցը հնարավորություն է տալիս հասկանալու այդ մարտավարության տրամաբանությունը։ Հաջիևը խաղաղությունը ներկայացնում է որպես Ադրբեջանի ղեկավարության քաղաքական խիզախության և հեռատեսության արդյունք՝ այն կապելով տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման, առևտրի ընդլայնման և տնտեսական զարգացման հեռանկարների հետ։ Նրա ներկայացմամբ՝ Բաքուն է նախաձեռնել պատմական հաշտեցումը և ստանձնել Հարավային Կովկասի հետպատերազմյան ապագան կառուցելու առաջնորդությունը։ Հայաստանի քաղաքական կամքն ու խաղաղության հաստատման գործում ունեցած ներդրումը մղվում են երկրորդ պլան։
Այս ներկայացումը դիվանագիտական նշանակություն ունի։ Բաքուն ցանկանում է միջազգային գործընկերներին համոզել, որ տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման հիմնական հնարավորությունները կապված են իր նախաձեռնությունների հետ։ Հաջիևի անդրադարձը Կասպից ծովի էներգետիկ ներուժին, Եվրոպայի հետ կապող հաղորդակցություններին և տարածաշրջանային առևտրին այդ քաղաքականության բաղկացուցիչ մասն է։ Խաղաղության հաստատման քաղաքական հեղինակությունը կարող է Ադրբեջանին լրացուցիչ ազդեցություն ապահովել Վաշինգտոնում, Բրյուսելում և միջազգային տնտեսական շրջանակներում՝ ամրապնդելով նրա բանակցային դիրքերը Հայաստանի հետ հարաբերություններում։
Սակայն Հաջիևի մյուս հայտարարությունները բացահայտում են այս քաղաքականության հակասական կողմերը։ Սեպտեմբերին Գանձասարում, օտարերկրյա դիվանագետների ներկայությամբ, նա հայկական ձեռագրերի ցուցադրությունն օգտագործեց դրանց պատմական իսկությունը կասկածի տակ դնելու համար։ Մատենադարանը պարզաբանեց, որ ցուցադրված ձեռագրերը պատճեններ են, իսկ բնօրինակները պահպանվում են Երևանում։ Հոկտեմբերի 26-ին Հաջիևը հայտարարեց, որ Հայաստանն ու հայ հասարակությունը պետք է ներողություն խնդրեն ադրբեջանցիներից։ Այս ամենը տեղի է ունենում արդեն նախաստորագրված խաղաղության համաձայնագրի պայմաններում, երբ կողմերից ակնկալվում են փոխադարձ վստահության ամրապնդման քայլեր։
Այս հակասության հնարավոր բացատրություններից մեկը դիվանագիտական սադրանքի հաշվարկն է։ Միջազգային հարթակներում Ադրբեջանն ամրապնդում է խաղաղության նախաձեռնողի իր հեղինակությունը, իսկ Հայաստանին ուղղված հայտարարություններով առաջացնում հանրային դժգոհություն։ Հնարավոր է՝ նպատակներից մեկը հայկական կողմին այնպիսի արձագանքի մղելն է, որը հետագայում կներկայացվի որպես ռևանշիստական տրամադրությունների կամ խաղաղության գործընթացը շարունակելու դժկամության դրսևորում։ Այդ մտադրության ուղղակի ապացույցներ չկան, սակայն նման մարտավարությունը կարող է Բաքվին հնարավորություն տալ բանակցությունների հնարավոր ձախողման պատասխանատվությունը վերագրել Երևանին։ Ադրբեջանի խաղաղասիրական հայտարարություններն այդ դեպքում կծառայեն որպես սեփական դիրքորոշման դիվանագիտական հիմնավորում։
Այս հաշվարկի նշանակությունն առավել հստակ է դառնում Վաշինգտոնում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների համատեքստում։ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին, Դոնալդ Թրամփի ներկայությամբ, Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարները նախաստորագրեցին խաղաղության համաձայնագիրը, իսկ երկու երկրների ղեկավարները հաստատեցին գործընթացը շարունակելու իրենց հանձնառությունը։ 2026 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Հայաստանի խորհրդարանը վավերացրեց նաև TRIPP նախագծի հայ-ամերիկյան շրջանակային համաձայնագիրը։ Խաղաղության գործընթացն այսօր ունի ամերիկյան քաղաքական աջակցություն և կապված է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման ու տնտեսական կարևոր շահերի հետ։ Ձեռք բերված պայմանավորվածություններից հրաժարվելը Բաքվի համար կարող է դիվանագիտական հետևանքներ ունենալ՝ հատկապես Վաշինգտոնի հետ հարաբերություններում։
Հետևաբար, Ադրբեջանի հնարավոր հաշվարկներից մեկը կարող է լինել այնպիսի իրավիճակի ստեղծումը, որի դեպքում գործընթացի խափանման պատասխանատվությունը միջազգային հանրության աչքում կվերագրվի Հայաստանին։ Այդ սցենարը Բաքվին հնարավորություն կտա պահպանել խաղաղության նախաձեռնողի իր հեղինակությունը, խուսափել քաղաքական պատասխանատվությունից և հետագա բանակցություններում նոր պահանջներ առաջադրել։ Հատկապես կարևոր է հաշվի առնել, որ միջազգային դիվանագիտության մեջ մեծ նշանակություն ունի նաև իրադարձությունների մեկնաբանությունը։ Պետության հեղինակությունը կախված է նրա գործողություններից, ստանձնած պարտավորություններից և միջազգային գործընկերների ընկալումներից։
Հայաստանի պատմական իրավունքները, ազգային արժանապատվությունը և արցախահայության բռնի տեղահանման հետևանքները շարունակում են մնալ քաղաքական ու իրավական կարևոր հարցեր։ Խաղաղության գործընթացը չի կարող ենթադրել դրանց անտեսում։ Այդ խնդիրների հետևողական պաշտպանությունը պահանջում է դիվանագիտական սառնասրտություն և քաղաքական հաշվենկատություն։ Ադրբեջանական յուրաքանչյուր սադրանքին հուզական արձագանքելը կարող է վնասել Հայաստանի բանակցային դիրքերին և հնարավորություն տալ Բաքվին իր օգտին օգտագործելու ստեղծված իրավիճակը։ Կարևոր է նաև կանխել արդեն համաձայնեցված փաստաթղթերից դուրս պահանջների առաջադրումը որպես խաղաղության հաստատման լրացուցիչ պայման։
Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում ադրբեջանական հայտարարություններին կոշտ արձագանքելու պահանջները հասկանալի են։ Սակայն անհրաժեշտ է գնահատել դրանց երկարաժամկետ քաղաքական հետևանքները։ Պատմական փաստերի պաշտպանությունը, անհիմն պահանջների իրավական մերժումը և խաղաղության պայմանավորվածությունների պահպանումը համատեղելի խնդիրներ են։ Պետական շահը պահանջում է հետևողական քաղաքականություն, միջազգային գործընկերների հետ համակարգված աշխատանք և սեփական որոշումների հնարավոր հետևանքների ճշգրիտ գնահատում։
Հարավային Կովկասում այսօր ձևավորվում են ապագա քաղաքական ու տնտեսական հարաբերությունների հիմքերը։ Հաղորդակցությունների բացումը, էներգետիկ նախագծերը, միջազգային ներդրումներն ու տարածաշրջանային անվտանգության հեռանկարները մեծապես կախված են խաղաղության գործընթացի ընթացքից։ Ադրբեջանը փորձում է այդ գործընթացում ամրապնդել իր ազդեցությունը և խաղաղության հաստատման քաղաքական հեղինակությունը ծառայեցնել երկարաժամկետ շահերին։
Հայաստանի համար առաջնային նշանակություն ունի սեփական դիվանագիտական նախաձեռնության պահպանումը։ Բաքվի հնարավոր սադրանքները չպետք է թելադրեն Երևանի քաղաքական օրակարգը կամ վտանգեն ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։ Խաղաղության գործընթացի ապագան կախված է նաև այն բանից, թե կողմերից յուրաքանչյուրն ինչպես է օգտագործում իր դիվանագիտական հնարավորությունները և ինչ պատասխանատվություն է ստանձնում միջազգային հանրության առաջ։ Հայաստանի պետական շահերի պաշտպանությունը պահանջում է այդ հաշվարկների ամբողջական ըմբռնում և քաղաքական որոշումների հետևողականություն։
Բաց մի թողեք
Ի՞նչ պետք է անեն խորհրդարանական և արտախորհրդարանական ընդդիմադիր ուժերը
Հարյուր հազարավոր ցուցարարներ Եվրոպայի փողոցներում, սոցիալական ճգնաժամը խորանում է
Սահմանադրության փոփոխությամբ էլ դեռ պարզ չէ՝ կլինի՞ խաղաղություն, թե՞ ոչ