Ֆրանսիական ընկերությունը նպատակ ունի ձեռք բերել Մեծ Բրիտանիայի միջուկային էներգիայի նոր հատված

EDF-ին պատկանող Framatome-ը բանակցություններ է վարում Մեծ Բրիտանիայի հիմնական միջուկային օբյեկտներից մեկում հողատարածք գնելու վերաբերյալ։

ԼՈՆԴՈՆ — Ֆրանսիական միջուկային հսկա EDF-ին պատկանող ընկերությունը բանակցություններ է վարում Մեծ Բրիտանիայի կառավարության հետ՝ փորձելով գնել միջուկային էներգիայի զարգացման համար լավագույն վայրը։

Ուայթհոլում միջուկային պլանավորմանը ծանոթ չորս ոլորտի գործիչներ, որոնց անանունությունը չի տրամադրվել՝ քննարկելու համար զգայուն բանակցությունները, հայտնել են, որ EDF-ին պատկանող Framatome ընկերությունը մրցույթ է ներկայացնում Անգլիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Գլոսթերշիր քաղաքի Օլդբերիում հողատարածք գնելու համար, որը Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կողմից հատկացվել է միջուկային էներգիայի զարգացման համար։

Մեծ Բրիտանիայի բարձրաստիճան պաշտոնյաները ամիսներ շարունակ բարձրացրել են տարածքում մասնավոր ներդրումների ներուժը, սակայն որոշ ներքին աղբյուրներ զգուշացնում են, որ ֆրանսիական առաջարկը կարող է սահմանափակել Օլդբերիում այլ զարգացումները, հենց այն պահին, երբ նախարարները հուսահատորեն ձգտում են որքան հնարավոր է արագ գործարկել ցածր ածխածնային միջուկային էներգիան։

Ֆրանսիական պետությանը պատկանող EDF ընկերությունը շահագործում է Միացյալ Թագավորության ատոմային էներգետիկայի ամբողջ ենթակառուցվածքը։ Այն Framatome ընկերությունում ունի 80% բաժնեմաս։

2023 թվականին Framatome-ը հայտարարեց, որ մտադիր է Միացյալ Թագավորությունում հիմնել միջուկային ռեակտորների համար նախատեսված վառելիքի արտադրամաս, սակայն կոնկրետ վայրը չնշեց։

«Մենք ավելի քան 25 տարի աջակցում ենք Միացյալ Թագավորության ատոմային էներգետիկայի շուկային, և այն Framatome-ի գործունեության առանցքային ուղղություններից է», — նշեց ընկերության այն ժամանակվա ղեկավար Բեռնար Ֆոնտանան՝ հավելելով, որ ընկերությունը բանակցություններ է վարում Էներգետիկ անվտանգության և «զրոյական արտանետումների» (Net Zero) հարցերով զբաղվող գերատեսչության հետ։

2025 թվականին Ֆոնտանան նշանակվեց EDF-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն, ինչը վկայում է երկու ընկերությունների միջև առկա սերտ կապերի մասին։

Ըստ ոլորտի չորս ներկայացուցիչների՝ Framatome-ը բանակցություններ է վարում Միջուկային օբյեկտների շահագործումից հանման վարչության (Nuclear Decommissioning Authority — NDA) հետ՝ վերջինիս պատկանող հողատարածքը ձեռք բերելու շուրջ։

Միացյալ Թագավորությունն ունի միջուկային վառելիքի սեփական ոլորտն ու ուրանի հարստացման արդյունաբերությունը, սակայն որոշ տեսակի միջուկային վառելիքի և ռեակտորների մատակարարման շղթաներում օգտագործվող սարքավորումների հարցում կախված է Ֆրանսիայից։ 2025 թվականին Framatome-ը պայմանագիր կնքեց կառուցման փուլում գտնվող «Sizewell C» ատոմակայանի հետ։ Պայմանավորվածության համաձայն՝ սկզբնական շրջանում Ֆրանսիայում արտադրված վառելիքը հետագայում կմատակարարվի Միացյալ Թագավորությունում գործարկվելիք գործարանից։

Էներգետիկայի հարցերով այն ժամանակվա նախարար Էդ Միլիբենդը այս տարվա սկզբին հայտարարել էր, որ կառավարությունը կարող է պետական ​​սեփականություն հանդիսացող Օլդբերի (Oldbury) տարածքը փոխանցել մասնավոր ներդրողներին։ «Ես շատ դրական եմ տրամադրված Օլդբերիի [ընձեռած հնարավորությունների] նկատմամբ», — ասել է նա խորհրդարանի անդամներին։

Տարաձայնություններ կառավարական շրջանակներում

Վերոնշյալ ոլորտային գործիչներից երկուսը հայտնել են, որ «Great British Energy Nuclear»-ը (GBE-N)՝ Միացյալ Թագավորությունում փոքր մոդուլային ռեակտորների (SMR) ծրագրերի իրականացման համար պատասխանատու կառույցը, մտահոգություն է հայտնել հողատարածքի վաճառքի կապակցությամբ՝ վախենալով, որ դա կարող է խոչընդոտել Օլդբերիում ատոմային էներգիայի արտադրության հնարավոր նոր նախագծերին։

«Framatome» ընկերությունն «արդեն երկար ժամանակ է՝ փորձում է [ձեռք բերել տարածքը], սակայն այդ հողը կարող է անհրաժեշտ լինել այնտեղ փոքր մոդուլային ռեակտոր (SMR) տեղակայելու համար», — նշել է գործիչներից մեկը։

Նրանցից մեկի խոսքով՝ Ատոմային էներգիայի հարցերով նախարար Մայքլ Շենքսն է այժմ որոշելու՝ արդյոք վաճառելու են Ատոմային էներգիայի կառավարման մարմնին (NDA) պատկանող հողատարածքը, թե ոչ։

Օլդբերիում էր գտնվում Միացյալ Թագավորության առաջին ատոմակայաններից մեկը, որը փակվել է 2012 թվականին՝ շահագործումից հանելու նպատակով։ Այս գործընթացը, ըստ կանխատեսումների, կշարունակվի մինչև 2080-ական թվականները։

2011 թվականին՝ կոալիցիոն կառավարության օրոք, տարածքը պաշտոնապես նախատեսվել էր ապագա զարգացման համար։ Սակայն 2012 թվականին NDA-ն տարածքի մի մասը վաճառել էր «Horizon Nuclear Power» ընկերությանը, որի՝ նույն վայրում նոր ատոմակայան կառուցելու ծրագրերը 2020 թվականին ձախողվեցին։

Այնուհետև՝ 2024 թվականին, Պահպանողական կուսակցության կառավարությունը հետ գնեց մոտ 450 ակր մակերեսով այդ հատվածը՝ ատոմային էներգիայի ոլորտում հետագա զարգացման նպատակով, և հանձնեց այն GBE-N-ին՝ վերահսկողություն իրականացնելու և զարգացման գործընկերներ ներգրավելու համար։

Ըստ կառավարությանը ներկայացված տվյալների՝ NDA-ին է պատկանում մնացած 116 ակր տարածքը, այդ թվում՝ սկզբնական էլեկտրակայանը։

Փաստաթղթերից երևում է, որ NDA-ն նաև «հանել է հատուկ կարգավիճակը» (de-designated) այս տարածքի մոտ 80 ակրի վրայից. սա ոլորտային տերմին է, որը նշանակում է տվյալ հողատարածքն ազատել մաքրման և շահագործումից հանման (decommissioning) պահանջներից։

Կառավարությունը և GBE-N-ը հրաժարվեցին մեկնաբանել որևէ հնարավոր վաճառքի ժամանակացույցը կամ այն, թե արդյոք դա կվտանգի նույն վայրում SMR-ների կառուցումը։

DESNZ-ը հայտարարեց, որ չի մեկնաբանի «շահարկումները»։ Մամուլի խոսնակը հավելեց. «Մենք պետք է կառուցենք նոր ատոմակայան, որպեսզի երկիրը դուրս գանք անկայուն բրածո վառելիքից և անցնենք մաքուր, տեղական արտադրության էներգիայի, որը մենք վերահսկում ենք։ Օլդբերին կարևոր վայր է ապագա ատոմային զարգացման համար, և Great British Energy-Nuclear-ը շարունակում է պահպանել և բարելավել իր պատրաստվածությունը ապագա հնարավորությունների համար»։

GBE-N-ը հղում արեց DESNZ-ի մեկնաբանությանը։ Framatome-ը և NDA-ն հրաժարվեցին մեկնաբանել։