Դաշինքի անդամները քննարկում են ճգնաժամային կառավարման գործողությունների համար լրացուցիչ զորքեր տրամադրելու պահանջի չեղարկումը, քանի որ նրանք ռեսուրսները կենտրոնացնում են Ռուսաստանի վրա։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցները քննարկում են իրենց ռազմական պլանավորման ամենամեծ վերանայումը առնվազն երկու տասնամյակի ընթացքում՝ առաջնահերթություն տալով Ռուսաստանի դեմ պայքարին, այլ ոչ թե Իրաքի և Աֆղանստանի նման վայրերում լրացուցիչ զորքեր տրամադրելուն։
ՆԱՏՕ-ի 32 անդամ երկրները սկսել են բանակցություններ վարել դաշինքի հաջորդ կարողությունների թիրախների շուրջ, որոնք որոշում են, թե ինչ ուժեր և զենքեր կտրամադրեն դաշնակիցները հակամարտության դեպքում, և թե ով կվճարի դրանց համար։
Պլանավորման փաստաթղթի նախագծի համաձայն, դաշնակիցներից այլևս չի սպասվում բավարար ուժեր տրամադրել խոշոր եվրոպական պատերազմ մղելու և միաժամանակ մի քանի փոքր ճգնաժամային կառավարման առաքելություններ անցկացնելու համար, ըստ տեքստի վերաբերյալ տեղեկացված և անանուն մնալու համար տեղեկատվությունը կիսվելու համար անանունություն տրամադրված ՆԱՏՕ-ի չորս դիվանագետների։ Դրա փոխարեն, նրանք ասացին, որ կպլանավորեն բավարարել մեկ կամ մյուս սցենարի պահանջները։
Առաջարկը արտացոլում է «շատ հստակ ըմբռնում այն մասին, որ անկախ ամեն ինչից, ՆԱՏՕ-ի համար Եվրոպայում տեղի ունեցող խոշոր արտակարգ իրավիճակը կգերազանցի ցանկացած այլ առաջնահերթություն կամ իրադարձություն», – ասել է Կամիլ Գրանդը, ով ՆԱՏՕ-ի պաշտպանական ներդրումների հարցերով նախկին գլխավոր քարտուղարի օգնականն էր։
Սա համընկնում է ԱՄՆ-ի ճնշման հետ, որը դաշինքը ճնշում է գործադրում իր հիմնական առաքելությունը վերակենտրոնացնելու Եվրոպայի պաշտպանության վրա, մի նախագիծ, որը Վաշինգտոնը անվանում է ՆԱՏՕ 3.0։
Բանակցությունները ընթանում են «Քաղաքական ուղեցույց» անունով հայտնի փաստաթղթի շուրջ, որը չորս տարվա գործընթացի մի մասն է, որը կավարտվի դաշնակիցների կողմից ռազմական կարողությունների նոր պահանջների հաստատմամբ մինչև 2029 թվականը։ Ակնկալվում է, որ դաշնակիցները կավարտեն համաձայնագիրը մինչև փետրվար։
Խաղադրույքի տակ է դրված, թե ինչ սարքավորումներ կունենան դաշնակիցները պատրաստի վիճակում և որքանով է նրանց զսպման հուսալիությունը Մոսկվայի նկատմամբ, քանի որ եվրոպացի պաշտոնյաները բազմիցս զգուշացրել են 2029 թվականին ՆԱՏՕ-ի տարածք Ռուսաստանի հնարավոր ներխուժման մասին։ Պաշտպանական ծախսերի համար բյուջետային սահմանափակումների աճը նույնպես, հավանաբար, կդժվարացնի գործընթացը։
«Այս ամբողջ ցիկլը շատ ավելի մանրակրկիտ է լինելու, քան նախորդ ցիկլերը… կառավարությունները ցանկանում են իմանալ, որ իրենց գումարը իմաստուն կերպով է ծախսվում», – ասել է ՆԱՏՕ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյան։ «Դա կարևոր է վերականգնվող Ռուսաստանի ներկայիս աշխարհաքաղաքական համատեքստում»։
ՆԱՏՕ-ն չի արձագանքել մեկնաբանության խնդրանքին։
Երկու բառ, բազմաթիվ հետևանքներ
Դաշնակիցները դժվար ընտրության առաջ են կանգնած՝ արդյոք հրաժարվել եվրոպական խոշոր հակամարտության և ՆԱՏՕ-ի տարածքից դուրս մի քանի ճգնաժամային կառավարման գործողությունների համար բավարար ուժեր տրամադրելու վաղեմի պահանջից։ Նախագիծը «և»-ը կփոխարինի «կամ»-ով, ինչը կպահանջի ուժեր մեկ կամ մյուս սցենարի համար, այլ ոչ թե երկուսի։
ՆԱՏՕ-ի դիվանագետների խոսքով՝ փաստաթղթի նախագծում առայժմ նախապատվությունը տրվել է «կամ» շաղկապին՝ միաժամանակ նշելով, որ բանակցությունները դեռ շատ վաղ փուլում են։
«Դժվար է լինելու, — ասաց ՆԱՏՕ-ի հինգերորդ բարձրաստիճան դիվանագետը։ — Մեծ տարբերություն կա՝ «և»-ն եք ընտրում, թե՞ «կամ»-ը»։
«Ոչ ոք չի ակնարկում, թե մենք հրաժարվում ենք ճգնաժամային իրավիճակներին արձագանքելու գործողություններ իրականացնելու հնարավորությունից, — հավելեց ՆԱՏՕ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյան։ — Ի վերջո, թե որտեղ կուղարկվեն [զորքերը], քաղաքական որոշման հարց է»։
Այս փոփոխությունն ինքնաբերաբար չի ազդի արտերկրում ընթացիկ գործողությունների վրա, ինչպիսիք են ՆԱՏՕ-ի առաքելությունները Կոսովոյում կամ Իրաքում։ Սակայն այս բանավեճը լուրջ հետևանքներ կարող է ունենալ դաշինքի համար, քանի որ երկու սցենարների պահանջն էլ առկա է առնվազն վերջին 20 տարիների ընթացքում։
Սառը պատերազմից հետո դաշինքն իր ուշադրությունը հիմնականում կենտրոնացրեց անդամ երկրների սահմաններից դուրս իրականացվող գործողությունների վրա՝ օրինակ Կոսովոյում, Իրաքում և Աֆղանստանում։ Սակայն 2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումը ստիպեց դաշինքին վերանայել առաջնահերթությունները՝ կրկին կենտրոնանալով եվրոպական պաշտպանության վրա։
«ՆԱՏՕ-ն վերադարձել է իր ակունքներին», — ասում է Լոնդոնի «Միացյալ ծառայությունների թագավորական ինստիտուտի» (Royal United Services Institute) ավագ գիտաշխատող և ՆԱՏՕ-ի նախկին խոսնակ Օանա Լունգեսկուն։ — «Տրամաբանական է, որ որպես պաշտպանական դաշինք՝ ՆԱՏՕ-ի հիմնական ջանքերը պետք է ուղղված լինեն ագրեսիվ Ռուսաստանի զսպմանը և Եվրոպայի անվտանգության ապահովմանը, հատկապես այն պարագայում, երբ ԱՄՆ-ը նվազեցնում է իր ներգրավվածությունը»։
ՆԱՏՕ-ի երկու դիվանագետների խոսքով՝ պատմականորեն Հարավային Եվրոպայի երկրները նախապատվությունը տվել են դաշինքի գործընկերություններին և ճգնաժամերի կառավարմանը, մինչդեռ ԱՄՆ-ը, հյուսիսեվրոպական երկրները և Ռուսաստանին սահմանակից պետությունները ավելի շատ կողմ են Ռուսաստանի դեմ պաշտպանությանն առաջնահերթություն տալուն։
2010 թվականից ի վեր ՆԱՏՕ-ն պաշտոնապես սահմանել է իր երեք հիմնական խնդիրները՝ հավաքական պաշտպանություն, գործընկերություններ երրորդ երկրների հետ, ինչպես նաև համագործակցային անվտանգություն և ճգնաժամերի կառավարում։
Դիվանագետների փոխանցմամբ՝ նրանք, ովքեր կողմ են այս երկակի ուղղվածության պահպանմանը, դա դիտարկում են որպես ազդանշան առ այն, որ ՆԱՏՕ-ն չի անտեսում իր մյուս առանցքային առաքելությունները։ Մինչդեռ նրանք, ովքեր առաջարկում են վերանայել լրացուցիչ պահանջները, որպես փաստարկ նշում են պաշտպանական բյուջեների սահմանափակ լինելը, Ռուսաստանի զսպման վրա կենտրոնանալու անհրաժեշտությունը և ռեսուրսների առաջնահերթ բաշխման կարևորությունը՝ հաշվի առնելով, որ ԱՄՆ-ը քննարկում է Եվրոպայում իր զորքերի կրճատման հնարավորությունը։
Վաշինգտոնը հորդորում է դաշնակիցներին հրաժարվել դաշինքի պատասխանատվության գոտուց դուրս իրականացվող գործողություններից, ինչպիսին, օրինակ, Իրաքում խորհրդատվական առաքելությունն էր։ Դրա փոխարեն, ԱՄՆ-ը ցանկանում է, որ եվրոպական երկրներն ավելի շատ միջոցներ հատկացնեն սեփական պաշտպանությանը և կենտրոնանան դաշինքի տարածքի պաշտպանության վրա։
Ակնկալվում է, որ հաջորդ ամիս Պենտագոնը կներկայացնի Եվրոպայում իր ներկայության վերաբերյալ վերլուծությունը, որը կարող է ենթադրել զորքերի որոշակի կրճատում։
Գրանդը, ով այժմ ղեկավարում է ASD-ի պաշտպանական լոբբիստական խումբը, ՆԱՏՕ-ի երեք հիմնական խնդիրների միջև առկա հավասարակշռությունը համեմատեց երեք ոտք ունեցող աթոռի հետ՝ զգուշացնելով, որ առաջարկվող փոփոխությունը կարող է հանգեցնել «որոշակի անհավասարակշռության… Չեմ կարծում, թե կցանկանայի նստել դրա վրա»։
Բաց մի թողեք
ԵՄ հանձնաժողովի «թվային փոխակերպման» փաթեթի մանրամասները
ԵՄ-ն առաջարկում է դրամական միջոցներ Սև ծովում տեղի ունեցած հարձակմանը արձագանքելու համար
Եվրոպայի «դժոխային» Սուրբ ծնունդը