Կոստայի կողմից Պուտինի հանդեպ քայլը կասկածներ է առաջացնում՝ ճիշտ այն ժամանակ, երբ նա ամենաշատն է աջակցության կարիք ունենում: ԵՄ քաղաքականության բարի տղան առաջին անգամ զայրացրել է առաջնորդներին: Հիմա նրա ամենամեծ մարտահրավերն է։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ – ԵՄ ներկայիս ղեկավարներից քչերն են խուսափել քննադատությունից այնպես, ինչպես Անտոնիո Կոստան: Բայց արդյո՞ք փայլը մարում է հենց այն պահին, երբ նա պատրաստվում է վերընտրության:
Երբ Եվրոպական խորհրդի նախագահի առջևում կարևոր մի քանի ամիս է սպասվում. նրան հանձնարարվելու է դաշինքի 27 ազգային առաջնորդներին ԵՄ հաջորդ յոթամյա բյուջեի շուրջ համաձայնության բերել՝ նա իր առաջին լուրջ սխալ քայլն է կատարել, ըստ դիվանագետների: Հաճախ գովաբանվելով իր վստահության և համաձայնություն կառուցելու ունակության համար, Պորտուգալիայի նախկին վարչապետը հանկարծ հայտնվում է կրակի գծում, որտեղ դաշինքի երկու ամենահզոր երկրների ղեկավարները ամենից շատ տուժողների շարքում են:
2024 թվականի դեկտեմբերին իր պաշտոնը ստանձնելուց ի վեր Կոստան քիչ բան է ստացել, բացի գովասանքից այն առաջնորդներից, որոնց ներկայացնում է և որոնց աջակցությունից է կախված: Սակայն վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում նրա նախագահած գագաթնաժողովում ի հայտ եկավ մի նյարդայնացնող ալիք, որը սկսել էր ի հայտ գալ անցյալ շաբաթ. նրա աշխատակազմի ղեկավարի անսպասելի շփումը ռուս պաշտոնյաների հետ, որը խախտեց ԵՄ-ի և Մոսկվայի միջև տարիների դիվանագիտական լռությունը, շատերին անակնկալի բերեց։
Հրապարակային մակարդակով առաջնորդները շարք կանգնեցին նրան պաշտպանելու համար։ Իսպանիայի վարչապետ Պեդրո Սանչեսն ասաց, որ Ռուսաստանի հետ շփումը «հասկանալի» էր, մինչդեռ Բելգիայի վարչապետ Բարտ դե Վևերը այն որակեց «լիովին նորմալ»՝ նույնիսկ տեսախցիկների առջև կատակելով Կոստայի հետ, որ ԵՄ-ն պետք է նրան անձամբ ուղարկի Մոսկվա։ Սակայն գագաթնաժողովում ինը տարբեր ազգային առաջնորդների համար աշխատող ինը դիվանագետների խոսքով՝ կուլիսներում դժգոհությունը զգալի էր։ Նրանք զրուցել են անանունության հիման վրա՝ հարցի գաղտնիության և զգայուն բնույթի պատճառով։
«Կոստան Միշելին է խաղացել», – թերևս ամենադատապարտող գնահատականն էր այդ դիվանագետներից մեկի կողմից՝ հղում անելով Կոստայի նախորդին և Բելգիայի նախկին վարչապետ Շառլ Միշելին, որին շատ առաջնորդներ համարում էին անորակ անձնավորություն նրա պաշտոնավարման ընթացքում՝ 2019-2024 թվականներին։ Միշելը հայտնի էր իր դերը չափազանցնելու և անդամ երկրների հետ չխորհրդակցելու քաղաքականություն մշակելու փորձերով, ինչը հենց այն էր, ինչի մեջ Կոստային մեղադրում էին այստեղ։
Էստոնիայի վարչապետ Քրիստեն Միխալը հրապարակավ ամենաշատն էր խոսում վեճի մասին՝ Կոստայի քայլը անվանելով «սխալ» և պնդելով, որ ԵՄ-ն չի կարող լինել և՛ հակամարտության միջնորդ, և՛ Ուկրաինայի աջակից։ Լիտվայի նախագահ Գիտանաս Նաուսեդան Bloomberg-ին ասել է. «Ես չեմ կարծում, որ հիմա ճիշտ ժամանակն է Պուտինի հետ բանակցություններ սկսելու համար»։
Անտոնիո Կոստան զանգը ստանում է Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի ձեռքից՝ լիազորությունների փոխանցման արարողության ժամանակ՝ ԵՄ խորհրդի գլխավոր գրասենյակի՝ Յուստուս Լիպսիուսում, 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին, Բրյուսելում, Բելգիա։ Թիերի Մոնաս/Getty Images
Կառավարությունների կողմից Եվրոպական խորհրդի նախագահի հասցեին ուղղված ցանկացած քննադատություն նշանակալից է, հաշվի առնելով, որ նրա դերը այդ առաջնորդների անունից գործելն է: Մինչդեռ հրապարակայնորեն դժգոհությունը զսպված էր, մասնավոր զրույցներում Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը և հատկապես Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը հասկացրին, որ դժգոհ են: Մեկ այլ առաջնորդ տեսանելիորեն զայրացած էր լրագրողների հետ մասնավոր հանդիպման ժամանակ:
«Անկասկած, կան խնդիրներ», – ասաց դիվանագետներից մեկը: «Բայց մենք Միշելի մակարդակի վրա չենք»: Մեկ այլ դիվանագետ Կոստայի քայլը անվանեց տհաճ անակնկալ:
Կոստայի խոսնակը հրաժարվեց մեկնաբանել այս հոդվածի համար: Նրա գրասենյակը անցյալ շաբաթ պնդեց, որ Կրեմլի հետ շփումը Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև բանակցություններ սկսելու կամ միջնորդելու փորձ չէր, այլ փոխարենը նպաստելու հաղորդակցության ալիքի բացմանը, որպեսզի ԵՄ-ն պատրաստ լինի, եթե և երբ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լրջորեն վերաբերվի խաղաղ բանակցություններին:
«Մի քանի կարևոր ամիսներ»
Հակասությունը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ ոչ միայն Կոստայի՝ ևս երկուսուկես տարի ժամկետով վերադառնալու հեռանկարների վրա՝ առաջնորդներն իրենք են ընտրում, թե ով կստանա այդ պաշտոնը, այլև կառավարությունների վստահությունը շահելու նրա կարողության վրա, հենց այն պահին, երբ նա վերահսկում է ԵՄ ամենաբարդ ներքին բանակցություններից մեկը՝ դաշինքի հաջորդ յոթամյա, 2 տրիլիոն եվրոյի կենտրոնական բյուջեն։
Սա մրցավազք է ժամանակի դեմ, քանի որ ԵՄ-ում շատերը կարծում են, որ Կոստան պետք է համաձայնության գա մինչև 2027 թվականին մի քանի կարևոր ընտրությունների անցկացումը, մասնավորապես՝ ապրիլին Ֆրանսիայում կայանալիք նախագահական ընտրությունները։ Եթե այդ քվեարկության արդյունքում պետության ղեկավարը ծայրահեղ աջակողմյան լինի, նրանք, հավանաբար, շատ ավելի քիչ հակված կլինեն փոխզիջման։
Կոստան «ունի մի քանի կարևոր ամիսներ առջևում», – ասաց դիվանագետներից մեկը։ «Նա մինչ այժմ բավականին արդյունավետ է եղել։ Հուսանք, որ նրա մասին հարցերը նշանակում են, որ նա չի դժվարացրել իր համար ամեն ինչ»։
Հինգշաբթի երեկոյան ԵՄ-ն Ռուսաստանի հետ ներկայացնելու վերաբերյալ բանավեճը այնքան երկար տևեց, որ առաջնորդները երկու ժամ ուշացան ընթրիքից և ստիպված եղան հետաձգել Չինաստանի վերաբերյալ նախատեսված քննարկումը: Դիվանագետներից մեկը նշեց, որ խառնաշփոթը բացահայտեց Կոստայի թուլությունը, քանի որ նա չկարողացավ հավաքել դաշինքի կառավարությունների ղեկավարներին և ապահովել օրակարգի տարբեր կետերի համար ժամանակի պատշաճ բաշխում:
Սակայն մեծ մասը զգուշացրեց, որ այս գործը չպետք է չափազանցվի՝ նշելով, որ Կոստան դեռևս վարկային պատմություն ունի: Դիվանագետներից մեկն ասաց, որ կասկածում են, որ նա այնքան է վնասել իր հարաբերությունները առաջնորդների հետ, որ իր քաղաքական գոյատևումը վտանգված է:
«Բացարձակապես», – ասաց դիվանագետը, երբ հարցրին, թե արդյոք Կոստայի վերընտրությունը վտանգված է, հավելելով, որ նրա Ռուսաստանի հետ կապերը «աջակցվում են երկրների մեծ մասի կողմից: Եվ բոլորը միակարծիք են՝ անելով այն, ինչը բխում է Ուկրաինայի շահերից»:
Կոստայի երկուսուկես տարվա ժամկետը լրանում է 2027 թվականի մայիսին, և կառավարությունների շրջանում տարածված է այն տեսակետը, որ նա կվերանշանակվի: Սակայն այդ հարցում ցանկացած կասկած կարող է փոխել Բրյուսելում բարձր պաշտոնների բաշխման շուրջ նուրբ քաղաքական հաշվարկը:
Ամենաաղմկոտը
Քանի որ խնդիրները գալիս ու գնում են, և քաղաքական սպեկտրի առաջնորդները զբաղված են իրենց ներքին հոգսերով, Եվրոպական խորհրդի նախագահ լինելը հաճախ կարող է թվալ թունավորված բաժակ։ Սա նույնիսկ նախքան գնահատելը, թե ինչպես է այդ դերը համապատասխանում Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի դերին, մասնավորապես՝ այն հարցում, թե ով է ներկայացնում ԵՄ-ն համաշխարհային ասպարեզում։
Սլովակիայի վարչապետ Ռոբերտ Ֆիկոյին, որը հաճախ դաշինքի ամենահակառակորդ առաջնորդներից մեկն է, բաժին ընկավ Կոստային աջակցություն ցուցաբերելը։
«Ես աջակցում եմ Եվրոպական խորհրդի նախագահին և ողջունում եմ այն փաստը, որ նրա թիմը շարժվել է այս ուղղությամբ», – ասաց Ֆիկոն Ռուսաստանի հետ կապերի մասին։ «Կան մի քանի վարչապետներ, որոնք կիսում են այս տեսակետը, և ես, հավանաբար, նրանց մեջ ամենաաղմկոտներից մեկն եմ»։
Կոստան կողջունի այդ աջակցությունը, եթե ոչ այն պառակտումը Եվրոպական խորհրդի սեղանի շուրջ, որը դա ենթադրում է։
Բաց մի թողեք
Գաղտնի վայր, Ուկրաինա. «Այս պատերազմը հասել է ձեր տները». Ուկրաինայի նոր ցնցող ուղերձը Ռուսաստանին
Ի՞նչ են պայմանավորվել Իրանն ու ԱՄՆ-ն Շվեյցարիայում․ ուշագրավ մանրամասներ
Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի նորաձևության դիվանագիտությունը. Լուսանկարներ