Դեպի դաշնություն. եթե ԵՄ-ն անհապաղ քայլեր չձեռնարկի, ընդլայնումը կարող է անհնարին դառնալ, իսկ հաջողության հասնելու հավանականությունը՝ գրեթե զրոյական

Եթե ցանկանում ենք փրկել Ուկրաինայի՝ որպես ինքնիշխան պետության ամբողջականությունը Պուտինի ոտնձգություններից, ապա երկիրը պետք է հնարավորինս շուտ ընդգրկվի Եվրոպական միության կազմում։

ԵՄ-ի՝ որպես դաշնային կառույցի բնույթը պահանջում է, որ այն ողջունի իր արժեքները կիսող ցանկացած եվրոպական պետության։ Չնայած արևմուտքում գտնվող Մեծ Բրիտանիայի, Իսլանդիայի և Նորվեգիայի զգուշավոր կամ մերժողական կեցվածքին՝ արևելքում և հարավում գտնվող ևս վեց երկիր ձգտում է անդամակցել ԵՄ-ին։ Միության շահերից է բխում բարեկեցության, անվտանգության և օրենքի գերակայության տարածումը հարևան տարածաշրջաններում։

Արդյո՞ք ԵՄ-ն պատրաստ է նման ընդլայնման։ Մենք շուտով կիմանանք։ Երեք տարի առաջ Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը խոստացել էր իրականացնել «նախաընդլայնման» փուլի վերլուծություն՝ գնահատելու ԵՄ-ի պատրաստակամությունը նոր անդամ պետություններ ընդունելու հարցում. արդյունքները վերջապես կներկայացվեն սեպտեմբերի 30-ին։ Ինչպե՞ս նա կհիմնավորի իր այն պնդումը, թե Միությունը կարող է միաժամանակ և՛ ընդլայնվել, և՛ խորացնել ինտեգրումը։

Հանձնաժողովը խիստ պայմաններ կսահմանի անդամակցությանը ձգտող երկրների համար՝ ապահովելու կայուն ընթացք լիարժեք ինտեգրմանն ուղղված անցումային շրջաններում։ Կգնահատվի ԵՄ ընդհանուր քաղաքականության և բյուջեի կայունությունն ու արդյունավետությունը՝ հաշվի առնելով ավելի մեծ և բազմազան Միության պայմանները։ Հնչելու են կոչեր՝ կիրառելու «կառուցողական ձեռնպահ մնալու» սկզբունքը և ավելի հաճախ դիմելու «ուժեղացված համագործակցության» մեխանիզմին՝ գործող կանոնների շրջանակում։ Այս ամենը մեզ ծանոթ է։

Սակայն գլխավոր հարցն այն է, թե արդյոք ֆոն դեր Լայենը կփորձի սահմանափակել ազգային վետոների կիրառումը, որոնք պետությունների ձևավորվող դաշնությանը պարտադրում են կառավարման կոնֆեդերատիվ մոդել։ 2007 թվականին Լիսաբոն Վետոյի սպառնալիքը թուլացնում է օրենսդրության ուժը (օրինակ՝ ներգաղթի և ապաստանի հարցերում) և ձգձգում է որոշումների կայացումը պատժամիջոցների, բազմամյա ֆինանսական շրջանակի (ԲՖՇ), մարդու իրավունքների պաշտպանության և Իսրայելի վերաբերյալ։ Կլիմայի փոփոխության և արհեստական ​​բանականության (ԱԲ) հրատապ խնդիրների դեպքում անվճռականությունը դարձել է նորմա։

Ինչպես միշտ, շատ է խոսվում միաձայնության սկզբունքից հրաժարվելու և դրա փոխարեն որակյալ մեծամասնությամբ քվեարկության (ՈՄՔ) անցնելու մասին։ Մարիո Դրագին, անշուշտ, ճիշտ է՝ ցանկանալով ընդլայնել ՈՄՔ-ի կիրառումը՝ «պրագմատիկ ֆեդերալիզմն» առաջ մղելու նպատակով։ Կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը, կարծես, հատկապես կողմ է արտաքին քաղաքականության ոլորտում ՈՄՔ-ի կիրառմանը՝ անտեսելով այն փաստը, որ Գերմանիայի արտաքին քաղաքականությունը կարող է ահաբեկել անդամ փոքր պետություններին։ Ինչո՞ւ ոչ ոք նրան ի պատասխան չի կոչ անում հրաժարվել ԲՖՇ-ի վերաբերյալ իր վետոյից։

Ուստի Հանձնաժողովը՝ Եվրոպական խորհրդարանի աջակցությամբ, գործելու պարտավորություն ունի։ ԵՄ պայմանագրի (TEU) 48-րդ հոդվածի 7-րդ կետը՝ այսպես կոչված «անցումային» կամ «կամրջող» դրույթը (passerelle clause), հատուկ նախագծված է Խորհրդում որոշումների կայացման կարգը միաձայնությունից որակյալ մեծամասնությամբ քվեարկության (QMV) փոխելու և օրենսդրական գործընթացում Խորհրդի հետ համատեղ որոշումներ կայացնելու հարցում Խորհրդարանի լիազորություններն ընդլայնելու համար։ Սակայն այդ դրույթը կարող է կիրառվել միայն միաձայնության պարագայում, ինչի պատճառով էլ այն երբեք չի գործարկվել։

Ֆոն դեր Լայենն այժմ հնարավորություն ունի պաշտոնական առաջարկ ներկայացնելու՝ փոփոխելու որոշումների կայացման ընթացակարգն այնպես, որ միաձայնության փոխարեն անցումային դրույթը կարողանա գործարկվել անդամ պետությունների հնարավորինս բարձր շեմով՝ չորս հինգերորդով, որոնք ներկայացնում են ԵՄ բնակչության ընդհանուր թվի երկու երրորդը։ Երկրորդ փոփոխությամբ պետք է վերացվի ցանկացած առանձին ազգային խորհրդարանի՝ անցումային դրույթի կիրառումը արգելափակելու իրավունքը։

Հանձնաժողովը պետք է նաև առաջարկի չեղարկել ԵՄ գործունեության մասին պայմանագրի (TFEU) 353-րդ հոդվածը. սա Լիսաբոնի պայմանագրին ավելացված դրույթ է (մեծ մասամբ Միացյալ Թագավորությանը բավարարելու նպատակով), որն արգելում է անցումային դրույթի կիրառումը պայմանագրի չորս առանցքային դրույթների նկատմամբ։ Դրանք վերաբերում են ԵՄ բյուջեի եկամուտների («սեփական ռեսուրսներ») և Բազմամյա ֆինանսական շրջանակի (MFF) վերաբերյալ Խորհրդի որոշումներին, հայտնի «ճկունության դրույթին», որը թույլ է տալիս Միությանը լրացնել իր լիազորությունները՝ պայմանագրի նպատակներին հասնելու համար, ինչպես նաև ԵՄ պայմանագրի 7-րդ հոդվածով նախատեսված ընթացակարգի կիրառմանը՝ անդամ պետության կողմից Միության արժեքների խախտման դեպքում։

Այս երկու պարզ փոփոխությունները պետք է հավանության արժանանան Եվրոպական խորհրդարանի կողմից, այնուհետև վավերացվեն ազգային խորհրդարանների կողմից՝ խուսափելով Սահմանադրական կոնվենցիայից և անկանխատեսելի հետևանքներ ունեցող հանրաքվեներից։ Եվրոպական ինտեգրման նկատմամբ թերահավատորեն տրամադրված անդամ պետությունները և քաղ Ուկրաինայի՝ անկառավարելի միությանը միանալը իմաստ չունի։ Եթե ԵՄ-ն հիմա չձեռնարկի այդ քայլերը, ընդլայնումը հազիվ թե հնարավոր լինի, և այն միանշանակ հաջողությամբ չի պսակվի։