Մոսկվայում ներկայացվել է Ռուսաստանի, Վրաստանի և Հայաստանի միջև Սև ծովի ափով երկաթուղային և ճանապարհային կապի նախագիծ, որը նախնական կրում է «Պուտինի ուղին» անվանումը։
Այս մասին հաղորդել է «Վեկտոր Կավկազա» հրատարակությունը (նախկինում՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի «Էխո Կավկազա» նախագիծ)։
Նախաձեռնության մասին հայտարարել են Կրեմլամետ հետազոտական կազմակերպությունները սեպտեմբերի 28-ին՝ «Հարավային Կովկասում տրանսպորտային և լոգիստիկ ցանցերի զարգացման հեռանկարները» միջազգային կոնֆերանսում։ Ծրագիրը մշակել է Ռուսաստանի Կապի զարգացման ազգային հետազոտական ինստիտուտի (NIIRC) տնօրեն Վլադիսլավ Գասումյանովը։
Նշվում է, որ մի շարք հայ փորձագետներ ակտիվորեն լոբբինգ են անում նախագծի համար՝ այն ներկայացնելով որպես տարածաշրջանի «ապաշրջափակման» գործիք և կոչ անելով որոնել «թարմ, ոչ քաղաքական լուծումներ»՝ փորձելով ռուսական նախագիծը ինտեգրել Հայաստանի կառավարության պաշտոնական «Աշխարհի խաչմերուկ» հայեցակարգի մեջ։ Սակայն անկախ կովկասյան վերլուծաբանները նախագիծը անվանում են բացառապես Մոսկվայի հիբրիդային քաղաքական ճնշման տարր։
Համաժողովը Երկաթուղային տրանսպորտի գիտահետազոտական ինստիտուտի, Երևանի պետական համալսարանի Ռուսագիտության կենտրոնի և Արևելագիտության ինստիտուտի ռուս-հայկական հարաբերությունների ուսումնասիրության կենտրոնի համատեղ նախաձեռնությունն է։
«Հարավային Կովկասի քաղաքական և աշխարհաքաղաքական իրավիճակն այսօր զգալիորեն փոխվել է, և որպես արդյունք տարածաշրջանում երկաթուղային ծառայությունների վերաբացման հարցը կրկին օրակարգում է, բայց սկզբունքորեն նոր պայմաններում»,- Մոսկվայի ֆորումում ելույթ ունենալիս ասել է Կենտրոնի տնօրեն Արամ Սաֆարյանը։
Նա հիշեցրել է, որ Մոսկվա-Թբիլիսի երկաթուղային գծի վերաբացման վերաբերյալ քննարկումները սկսվել էին դեռևս 2016 թվականին, սակայն «գործընթացը կանգ է առել»։
«Պուտինի ուղին» չպետք է դիտարկել որպես այլ տրանսպորտային նախաձեռնությունների հետ մրցակցող գաղափար, այլ որպես այն Հարավային Կովկասի ընդհանուր տրանսպորտային և լոգիստիկ համակարգում ինտեգրելու հնարավորություն»,- նշել է Սաֆարյանը։
«Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Թաթուլ Մանասերյանը իր զեկույցում նույնպես նշել է, որ երկաթուղու վերաբացումը կարող է նպաստել ամբողջ տարածաշրջանի զարգացմանը։ Նա նշել է, որ վերջին տարիներին ռուս-վրացական հարաբերությունների զարգացումը ցույց է տալիս Թբիլիսիում նախկին մոտեցումների որոշակի վերանայում։ Մասնավորապես վրացական քաղաքականությունն ավելի ու ավելի է «դիտարկվում երկրի ազգային շահերի պրիզմայով, այլ ոչ թե միայն դեպի Արևմուտք կողմնորոշման շրջանակներում»։
«Ինձ թվում է, որ վրացական քաղաքական վերնախավի խոհեմությունը թույլ կտա նրանց վերլուծել իրավիճակը և անկախ քաղաքական սցենարից՝ այս երկաթուղու վերագործարկումը դիտարկել որպես նպաստող գործոն, այլ ոչ թե խոչընդոտող»,- ասել է Մանասերյանը։
Միևնույն ժամանակ անկախ հայ փորձագետները նշում են նախագծի իրականացման անհնարինությունը ռուսական պայմաններում, նշում է «Վեկտոր Կավկազա»-ն։
«Հայկական հետազոտական կենտրոն»-ի տնօրեն Հրանտ Միքայելյանը կարծիք է հայտնել, որ Հարավային Կովկասում տրանսպորտային ուղիները պետք է դիտարկել ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից։ Նա համաձայն է, որ տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը փոխվում է, բայց նշում է, որ այն չի շարժվում դեպի Ռուսաստան։ Փորձագետի խոսքով՝ Թուրքիան ամրապնդում է իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, պահպանում է զգալի ազդեցություն Ադրբեջանում և զարգացնում է ռազմավարական կապեր Վրաստանի հետ, մինչդեռ Ռուսաստանի ներկայությունը տարածաշրջանում, ընդհակառակը՝ նվազում է։
«Վեկտոր Կավկազա»-ն հիշեցրել է, որ Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքները 2008 թվականի փետրվարին 30 տարվա կոնցեսիայի համար փոխանցվել են «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության դուստր ձեռնարկություն «Հարավկովկասյան երկաթուղի» (ՀԿԵ) ընկերությանը ևս 10 տարով երկարաձգելու հնարավորությամբ։ Մինչև վերջերս սա ընկալվում էր որպես երաշխիք, որ Հայաստանում խոշոր տրանզիտային նախագծերը չեն իրականացվի առանց Ռուսաստանի մասնակցության։ Իրավիճակը փոխվել է 2025 թվականի օգոստոսին Թրամփի երթուղու (TRIPP) համաձայնագրի ստորագրումից հետո։
Այդ ժամանակվանից ի վեր Մոսկվան սկսել է փնտրել իր սեփական «երթուղիները», որպեսզի լիովին չմասնակցի Հարավային Կովկասում հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործընթացին, գրում է հրատարակությունը։
«Պուտինի ճանապարհի» վերաբերյալ Թբիլիսիից դեռևս պաշտոնական կամ փորձագիտական արձագանք չի եղել։
«Վեկտոր Կավկազա»-ն նշում է, որ մոսկովյան համաժողովն ինքնին, և այնտեղ ռուս և հայ փորձագետների արած լոբբիստական հայտարարությունները մինչ օրս լիովին անտեսել է վրացական կողմը։
Միևնույն ժամանակ Ինգուրի գետի երկայնքով փաստացի սահմանով տարանցիկ տրանսպորտի վերականգնման գաղափարի վերաբերյալ վրացական իշխանությունների հիմնարար դիրքորոշումը մնում է անփոփոխ և անզիջում։ Թբիլիսին հայտարարել է, որ երկաթուղու աբխազական հատվածի վերաբերյալ որևէ բանակցություններ կամ հաղորդակցություն չի վարի Ռուսաստանի հետ, մինչև Մոսկվան դուրս չբերի իր ռազմական բազաները օկուպացված շրջաններից։
Վրացական անվտանգության վերլուծաբանները ընդգծում են, որ «Օկուպացված տարածքների մասին» օրենքի խախտմամբ անցնող երթևեկության բացումը առանց Պսոու գետի վրա վրացական մաքսային և սահմանային լիարժեք վերահսկողության վերականգնման իրավաբանորեն անհնար է։
Թբիլիսին Կրեմլի պայմաններով գնացքների վերաբացման ցանկացած փորձ համարում է ինքնիշխանությանը սպառնացող ուղղակի սպառնալիք, որը կարող է հանգեցնել ներքին քաղաքական լուրջ ճգնաժամի։
«Հետևաբար «Պուտինի ուղին» նախագիծը մինչ օրս մնում է Մոսկվայի կողմից զուտ հռչակագրային քարոզչական մանևր, որը կտրված է տարածաշրջանի միջազգային իրավական իրականությունից»,- եզրակացրել է «Վեկտոր Կավկազա»-ն։
Բաց մի թողեք
Հայաստանի համար 2001+ խմբում հայտնվելը նախազգուշացում է
Քրիստոնեական ժառանգությունը կարող էր ծառայել նաև ժամանակակից արտաքին կապերին
Շաքիի կրակոցը կարող է փոքր դրվագ թվալ տարածաշրջանային մեծ գործընթացների համեմատ