Կլիմայական բանակցությունների մեկնարկից ավելի քան երեսուն տարի անց՝ գյուղատնտեսության հարցը դեռևս դուրս է քննարկումների օրակարգից։
Այս նոյեմբերին կայանալիք Կողմերի 31-րդ համաժողովը (COP) տեղի է ունենում հերթական ռեկորդային շոգերի և անտառային հրդեհների ամառվանից հետո։ Սակայն կլիմայական գործողությունների տեմպը դեռևս բավարար չէ ճգնաժամին դիմակայելու համար։
Սա զարմանալի չէ։ Իրական առաջընթացը ենթադրում է պայքար արտանետումների հիմնական աղբյուրների դեմ, մինչդեռ գյուղատնտեսությունը, որին բաժին է ընկնում գլոբալ արտանետումների մեկ երրորդը, գրեթե միշտ դուրս է մնում քննարկումներից։ Ոլորտը մեծ ջանքեր է գործադրում՝ պահպանելու այս իրավիճակը՝ կիրառելով վաղուց փորձարկված մեթոդներ։
Ժամանակին ծխախոտային արդյունաբերության հսկաները խեղաթյուրում էին ծխելու վերաբերյալ գիտական տվյալները, իսկ նավթային հսկաները ֆինանսավորում էին կեղծ գիտական հետազոտություններ՝ ջերմոցային էֆեկտի նշանակությունը նվազեցնելու նպատակով։ Այժմ մսի և կաթնամթերքի խոշոր արտադրողները կիրառում են նույն մարտավարությունը, և դա արդյունք է տալիս։
2019 թվականին ԵՄ «Կանաչ նոր գործարքը» (Green New Deal) նպատակ ուներ վերափոխել եվրոպական տնտեսությունը՝ առանցքում ունենալով «Ֆերմայից մինչև սեղան» (Farm to Fork) ռազմավարությունը։ Գյուղատնտեսական լոբբիստական խմբերի (մասնավորապես՝ Copa-Cogeca-ի) գլխավորությամբ՝ ոլորտի խոշոր ընկերությունները պատվիրեցին վեց ուսումնասիրություն՝ առաջարկի տնտեսական հետևանքների վերաբերյալ, և ակտիվ լոբբինգ իրականացրին Եվրոպական հանձնաժողովում ու Եվրախորհրդարանում։ Նրանք հաճախ դիմում էին ծայրահեղ քայլերի, ինչի արդյունքում կլիմայի հարցերով այն ժամանակվա հանձնակատար Ֆրանս Տիմերմանսը ստիպված եղավ հայտարարել, որ «անձնական բնույթի հարձակումներն անընդունելի են»։
Հինգ տարի անց լոբբիստներին հաջողվեց տապալել այդ նախաձեռնությունը։ Փաթեթի մաս կազմող՝ թունաքիմիկատների կայուն օգտագործման կանոնակարգը նույնպես դուրս մնաց օրակարգից, ինչը մեծացնում է եվրոպացիների շրջանում քաղցկեղի, բնածին արատների և նյարդային զարգացման խնդիրների առաջաց Այս թվերը, հավանաբար, իրականից ավելի ցածր են, քանի որ մինչև 2024 թվականը տեղեկատվության բացահայտումը կամավոր բնույթ էր կրում։
Նրանց ազդեցությունը դուրս է գալիս «Կանաչ նոր գործարքի» (Green New Deal) շրջանակներից։ Լոբբիստական խմբին հաջողվեց հանել NEC հրահանգից (ազգային արտանետումների սահմանափակման հրահանգ) մեթանի արտանետումները 30%-ով կրճատելու պահանջը։ Այս փաստը ոգևորությամբ ընդունվեց Եվրոպական կաթնամթերքի ասոցիացիայի կողմից, որը նշեց. «Բարեբախտաբար, մեթանի հետ կապված թիրախները հանվեցին համաձայնագրից. պետք է հետևողական լինենք, որ դրանք կրկին չհայտնվեն»։ Ավելի ուշ նրանք նաև չեզոքացրին մեկ այլ նմանատիպ թիրախ, որը նախատեսում էր մինչև 2040 թվականը գյուղատնտեսական արտանետումները կրճատել 30%-ով։
Հուլիսին ԵՄ-ի՝ անասնապահության ոլորտին վերաբերող ռազմավարության մեջ ակնարկվեց մեթանի հաշվարկման այնպիսի մեթոդի ընդունման մասին, որին աջակցում է ոլորտը։ Այս մեթոդը, մեթանը դիտարկելով որպես «բնական ցիկլի մաս», գործնականում չի պահանջում որևէ կրճատում։ Կլիմայի հարցերով մի շարք առաջատար գիտնականներ, այդ թվում՝ Կլիմայի փոփոխության հարցերով միջկառավարական խմբի (IPCC) հեղինակները, դեմ են այս չափորոշչի նմանօրինակ ոչ պատշաճ կիրառմանը։
Այս լոբբինգը տարածվում է նաև ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության մասին շրջանակային կոնվենցիայի կողմերի ամենամյա համաժողովների (COP) վրա։ Քանի որ պարենի և գյուղատնտեսության հարցերն ամեն տարի ավելի մեծ տեղ են գրավում օրակարգում, աճում է նաև ոլորտի լոբբիստների թիվը։ Նրանք փորձում են խոչընդոտել գործնական քայլերին՝ միաժամանակ ներկայանալով որպես խնդրի լուծման մասնակիցներ։ COP28-ին մասնակցում էր այս ոլորտը ներկայացնող լոբբիստների ռեկորդային քանակ, որոնք գոհունակությամբ ընդունեցին գյուղատնտեսական արտանետումների կրճատման ուղղությամբ որևէ քայլ չձեռնարկելու փաստը։
Եվրոպան կարգավորում է սննդի անվտանգությունը, բայց ոչ՝ սննդի ապագա գոյությունը
Այս ամիս կայացող համաժողովը նաև նշանավորում է «Գլոբալ մեթանային խոստման» (Global Methane Pledge) իրականացման կեսը. սա պարտավորություն է՝ մինչև 2030 թվականը մեթանի արտանետումները կրճատել առնվազն 30%-ով։ Ըստ լավագույն գնահատականների՝ ներկայիս ընթացքով հնարավոր կլինի հասնել մոտ 8% կրճատման, ընդ որում՝ գյուղատնտեսական ոլորտի մեթանի արտանետումները մնում են հիմնական «կույր կետը» (անտեսված խնդիրը)։
Ինչպես ծխախոտային կամ նավթային խոշոր ընկերությունների դեպքում, այստեղ էլ միայն քաղաքականության ձևավորումը բավարար չէ. անհրաժեշտ է նաև համոզել հանրությանը։ Եվրոպական հինգ երկրներում Z սերնդի (Gen Z) սպառողների շրջանում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ նրանց 72%-ը առողջ սննդակարգը համարում է ֆիզիկական և հոգեկան առողջության հիմնաքարը՝ նախապատվությունը տալով ամբողջական, օրգանական և բուսական ծագման մթերքներին։
Մսամթերք և կաթնամթերք արտադրող ընկերությունները արագ արձագանքեցին այս միտմանը։ Եվրոպայում Arla ընկերության «Մի՛ հրաժարվեք կովից» (Don’t Cancel the Cow) արշավում պնդում էին, թե Z սերնդին դեպի բուսական այլընտրանքներ է մղում «հասարակության կողմից պարտադրվող՝ համապատասխանելու ճնշումը»։
ԱՄՆ-ում «Dairy Farmers of America»-ն համագործակցել է յութուբեր Շոն Էվանսի հետ՝ կաթնամթերքի վաճառքը խթանելու նպատակով, իսկ «Dairy Management Inc»-ը «MrBeast»-ի հետ միասին իրականացրել է «#UndeniablyDairy» («Անհերքելիորեն կաթնամթերք») արշավը։ Այս արշավի որոշ բաղադրիչներ իրականացվել են «Edelman»-ի՝ աշխարհի ամենահին և խոշորագույն PR (հանրային կապերի) ընկերության կողմից, որի նախկին հաճախորդների թվում են եղել «Shell»-ը, «Exxon»-ը, «Tobacco Alliance»-ը և «Tobacco Advisory Council»-ը։
Արդյունաբերության այս ոլորտը տասնամյակներ շարունակ գործել է հենց այս կերպ։ Սննդակարգի փոփոխությունն ու կլիմայի մասին գիտությունը ի սկզբանե դիտարկվել են որպես սպառնալիքներ այս ոլորտի համար։ Հսկայական ռեսուրսներ են ծախսվել ռազմավարական հաղորդակցության վրա՝ կառավարելու այն, ինչ ոլորտը համարում էր «PR խնդիր»։
Այս տարի մոլորակը հատեց Փարիզյան համաձայնագրով սահմանված 1,5°C ջերմաստիճանային շեմը։ Այս «գերազանցման» չափն ու տևողությունը լուրջ հետևանքներ կունենան ապագայի համար։ Մեթանի արտանետումների կրճատումը տաքացումը նվազեցնելու ամենաարագ եղանակներից մեկն է, որը հաճախ անվանում են մեր «կլիմայական վթարային արգելակ»։
Մսի և կաթնամթերքի խոշոր արտադրողները կշարունակեն տարածել կեղծ գիտական տվյալներ, շփոթեցնել սպառողներին և իրականացնել «կանաչ լվացում» (greenwashing)՝ փորձելով թաքցնել իրենց գործունեության իրական բնույթը և շարունակելով ապահովել իրենց շահույթի հոսքը։ Էլ որքա՞ն թույլ կտանք նրանց դա անել։
Նուսա Ուրբանչիչը «Changing Markets Foundation»-ի գործադիր տնօրենն է։ Նա մասնագիտացած է պարենային համակարգերի և գյուղատնտեսական բարեփոխումների ոլորտում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այնպիսի գերաղտոտող նյութերի վրա, ինչպիսիք են մեթանը, ամոնիակը և ազոտի ենթօքսիդը։ Նախկինում նա ղեկավարել է Բրյուսելում տեղակայված «Transport & Environment» հասարակական կազմակերպության էներգետիկ ծրագիրը։


Բաց մի թողեք
Իտալական «Ilva»-ի պողպատաձուլական ճգնաժամը. կա երկու գնորդ, բայց ո՞վ է վճարելու ծախսերը
Հոլանդացիները դեմ են արտահանման վերահսկողությունը խստացնելու ԱՄՆ-ի «անընդունելի» առաջարկին
Եվրոպացիները Չինաստանի օգնությունն են խնդրում կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի գործողությունները շարունակելու համար