Արհեստական բանականությանը հարցրեցի, թե ծով ունեցող երկրների պետական սահմանները ծովի ափից, թե կենտրոնից է սահմանվում, ինչպես ասում է Նիկոլ Փաշինյանը։
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի Ադրբեջանի տարածքը քառ մետրով փոփոպվում է ըստ Կասպից ծովի ջրերի բարձրացման և իջեցման մասին պնդումը պետք է շատ հստակ տարանջատել, որովհետև նա, ըստ էության, խառնում է երկու տարբեր իրավական հասկացություններ՝ ծովափնյա պետության տարածքի վիճակագրական մակերեսը և միջազգային սահմանագծի իրավական կայունությունը։
1. Կասպից ծովի ջրի մակարդակի փոփոխությունը կարո՞ղ է փոխել Ադրբեջանի մակերեսը
Ֆիզիկապես՝ այո, կարող է փոխել ցամաքի մակերեսի հաշվարկվող թիվը։ Եթե Կասպից ծովի ջուրը նահանջում է, նախկինում ջրի տակ գտնվող որոշ տարածքներ կարող են ցամաք դառնալ։ Եթե բարձրանում է՝ հակառակը։
Բայց այստեղից ասել, թե «Ադրբեջանի պետական սահմանն ամեն օր կամ ամեն տարի մի քանի քառակուսի մետրով փոխվում է», իրավական առումով չափազանց պարզեցված և խնդրահարույց ձևակերպում է։
Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիան նախատեսում է, որ պետությունների տարածքային ջրերի լայնությունը չափվում է ելակետային գծերից, իսկ սահմանազատումը կատարվում է պետությունների համաձայնությամբ։ Կասպից ծովի հատակի սահմանազատման համաձայնագրերում նույնիսկ օգտագործվել են կոնկրետ ֆիքսված տեխնիկական հղումներ և կոորդինատներ։
Այսինքն՝ ջրի մակարդակի բնական տատանումը ինքնաբերաբար չի նշանակում, որ միջազգային սահմանը նույնպես «լողում է» ջրի հետ։
2. Իսկ ինչո՞ւ Արաքսում Հայաստանի սահմանը գետի մեջտեղով է անցնում
Սա լրիվ այլ սկզբունք է։ Հայաստանի պետական սահմանի մասին օրենքը հստակ ասում է, որ եթե միջազգային պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ, գետերում պետական սահմանն անցնում է՝ գետի կենտրոնով կամ գետի հիմնական հունի կենտրոնով։
Իսկ միջազգային սահմանային իրավունքում մեծ գետերի դեպքում հաճախ կիրառվում է նաև թալվեգի (thalweg) սկզբունքը՝ գետի հիմնական նավարկելի կամ ամենախոր հունով անցնող գիծը։
Արաքսի պարագայում 1921 թվականի սահմանային պայմանագրային կարգավորումները սահմանագծի հատվածներ նկարագրում են հենց Արաքս գետի թալվեգով։
Այսինքն՝ Հայաստան 🇦🇲 | Արաքսի հիմնական հուն / թալվեգ | Թուրքիա 🇹🇷․
Փաշինյանի այդ թեզի հիմնական խնդիրը
Եթե նա ցանկանում է ասել, որ պետությունների հրապարակվող ընդհանուր մակերեսները կարող են փոքր տատանումներ ունենալ բնական աշխարհագրական փոփոխությունների պատճառով, դա ինքնին տրամաբանական է։
Բայց եթե այդ միտքը օգտագործվում է այն գաղափարը հիմնավորելու համար, թե՝ «29,800 և 86,600 քառ. կմ թվերը պայմանական են, որովհետև բնությունն ամեն օր սահմաններ է փոխում», ապա այստեղ արդեն կա լուրջ իրավական խնդիր։
Բնությունը կարող է փոխել ափը։ Գետը կարող է փոխել հունը։ Ջուրը կարող է բարձրանալ կամ նահանջել։ Բայց պետությունների միջազգային սահմանները բնության ամեն փոփոխության հետ ինքնաբերաբար չեն վերագծվում։
Սահմանը նախ և առաջ իրավական ու քաղաքական համաձայնությամբ հաստատված գիծ է, ոչ թե ջրի այսօրվա եզրը։
Կարճ ասած՝ Արաքսի ջուրը կարող է շարժվել, Կասպիցի մակարդակը կարող է տատանվել, բայց Հայաստանի կամ Ադրբեջանի պետական սահմանը յուրաքանչյուր ալիքի հետ «քառակուսի մետրերով» ինքնաբերաբար չի փոխվում։
Սիմոն Սարգսյան
Բաց մի թողեք
Այսուհետ պաշտպանական կողմն իրավունք չունի միջնորդություն ներկայացնել քննիչին
Եթե Հայաստանը ժամանակին ապահովի ԹՐԻՓ – վրացական երկաթուղի – Անակլիա կապը
Ընտրությունների նախաշեմին փորձում են ճնշե՞լ