Երգեհոնի վեհաշունչ շնչառությունը՝ Բախից մինչև Կոմիտաս. Միլկիցա Ռադովանովիչի երաժշտական ճանապարհորդությունը Հայաստանում․ Լուսանկարներ

Երգեհոնը նվագարաններից ամենաառեղծվածայինն է. նրա հնչյուններում կարծես միավորվում են տաճարի լռությունն ու տիեզերքի անսահմանությունը, մարդկային աղոթքն ու բնության տարերքը, բարոկկոյի ճարտարապետական խստությունն ու ռոմանտիզմի զգացմունքային հախուռնությունը։

Նրա հնչյունային աշխարհը կարող է լինել և՛ շշուկի պես նուրբ, և՛ փոթորկի պես հզոր, և՛ երկրային, և՛ երկնային։ Երգեհոնի ստեղների ու ոտնակների առջև երաժիշտը միայն կատարող չէ. նա մի ամբողջ հնչյունային տիեզերքի կառավարիչն է, որտեղ յուրաքանչյուր ձայն ունի իր գույնը, շունչը և տարածությունը։

Հոկտեմբերի 10-ին Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը այդ տիեզերքը բացեց իր դռները հայ հանդիսատեսի առջև՝ հյուրընկալելով Վահագն Ստամբոլցյանի անվան երգեհոնային երաժշտության չորրորդ միջազգային փառատոնի երկրորդ մենահամերգը։

Երեկոյի գլխավոր հերոսը միջազգային բեմերում ճանաչում վայելող սերբ-նորվեգացի երգեհոնահարուհի Միլկիցա Ռադովանովիչն էր, որի արվեստը միավորեց եվրոպական երգեհոնային դպրոցի բազմադարյա ավանդույթները, ժամանակակից երաժշտության որոնումներն ու հայկական հոգևոր երաժշտության յուրահատուկ շունչը։

Ռադովանովիչի անունը կապված է եվրոպական հեղինակավոր համերգասրահների և տաճարների հետ, այդ թվում՝ Վեստմինստերյան աբբայության, Օսլոյի և Քովենթրիի տաճարների։ Միջազգային մրցույթներում նրա ունեցած հաջողությունները վկայում են կատարողական բարձր վարպետության մասին, իսկ երկացանկի ընդգրկունությունը բացահայտում է երաժշտի հետաքրքրությունների լայն շրջանակը՝ բարոկկոյից մինչև մեր օրերի ստեղծագործություններ։

Երևանյան համերգը պարզապես ստեղծագործությունների հաջորդականություն չէր։ Այն երաժշտական ճանապարհորդություն էր՝ ժամանակների, ազգային մշակույթների, հոգևոր պատկերացումների և գեղարվեստական մտածողության տարբեր շերտերով։

Բախի ճարտարապետական տիեզերքից՝ Ալբինոնիի քնարական շնչին

Երեկոն բացվեց Յոհան Սեբաստիան Բախի հանրահայտ Տոկատ և Ֆուգա ռե մինորով, BWV 565, որի առաջին իսկ հնչյունները կարծես բացեցին հսկայական տաճարի դռները։ Հզոր ակորդները, դրամատիկ դադարներն ու ալիքվող երաժշտական դարձվածքները երգեհոնի հնարավորությունները ներկայացրին իրենց ամբողջ վեհությամբ։

Բախի երաժշտության մեջ զգացմունքը երբեք չի կորցնում կառուցվածքային հստակությունը։ Նույնիսկ ամենաբուռն պահերին հնչյունները ենթարկվում են ներքին տրամաբանության, իսկ երաժշտական միտքը զարգանում է ճարտարապետական ճշգրտությամբ։ Տոկատայի ազատ, իմպրովիզացիոն բնույթին հաջորդող ֆուգան բազմաձայն մտածողության մի ամբողջ աշխարհ է, որտեղ թեման անցնում է ձայնից ձայն՝ ձևավորելով բարդ, բայց աներևակայելի ամբողջական հյուսվածք։

Երգեհոնի հնչյունային հզորությունը այստեղ զուտ արտաքին ազդեցություն չէ։ Այն դառնում է Բախի մտքի մասշտաբի արտահայտությունը։ Ռադովանովիչի ընտրած այս ստեղծագործությունը համերգի համար յուրատեսակ ելակետ էր՝ ունկնդրին ներգրավելով մի տարածություն, որտեղ յուրաքանչյուր ձայն կարծես ունի իր ճակատագիրը, իսկ բազմաձայնությունը վերածվում է աշխարհակարգի։

Տոմազո Ալբինոնիի անվան հետ կապվող, Ռեմո Ջազոտոյի մշակմամբ հայտնի սոլ մինոր Ադաջոն տրամադրության կտրուկ փոփոխություն բերեց։ Եթե Բախի երաժշտության մեջ գերիշխում էին դրամատիկ լարումն ու մտքի անընդհատ շարժումը, ապա Ադաջոն ունկնդրին հրավիրում էր դեպի ներքին լռություն, մեղմ թախիծ և ժամանակից դուրս գտնվող զգացողություն։

Երգեհոնի երկարաշունչ մեղեդին կարծես դանդաղորեն տարածվում էր սրահում՝ հնչյունների շուրջ ստեղծելով խորհրդավոր լուսապսակ։ Այստեղ երաժշտությունը ոչ այնքան պատմում էր, որքան հիշեցնում, ոչ այնքան պնդում, որքան հարցնում։ Ադաջոյի լայն շնչառությունը թույլ էր տալիս զգալ երգեհոնի քնարական հնարավորությունները՝ ապացուցելով, որ այս հսկա նվագարանը կարող է լինել ոչ միայն հնչյունային հզորության, այլև նրբին զգացմունքայնության մարմնավորում։

Բարոկկոյից դեպի ռոմանտիզմ և ժամանակակից երաժշտության որոնումներ

Համերգի հաջորդ հատվածը բացահայտեց երգեհոնային երկացանկի բազմազանությունը։ Սերբ կոմպոզիտոր Ֆրենյո Դուգանի Դո մաժոր և լյա մինոր պրելյուդները ծրագրում ներկայացնում էին եվրոպական երգեհոնային ավանդույթի այն շերտը, որտեղ ազգային երաժշտական մտածողությունը հանդիպում է դասական ձևի մշակվածությանը։

Պրելյուդը, իր բնույթով, հաճախ դառնում է երաժշտական միտք ծնվելու, զարգանալու և տարածություն գտնելու պահ։ Այն կարող է լինել աղոթքի պես կենտրոնացած, մեղեդային՝ գրեթե երգային, կամ կառուցվել հնչյունների ու ներդաշնակությունների հաջորդական փոփոխությունների վրա։ Այս ստեղծագործությունների առկայությունը ծրագրում ընդլայնում էր եվրոպական երգեհոնային մշակույթի աշխարհագրությունը՝ ունկնդրին ծանոթացնելով սերբական երաժշտական ավանդույթի մի հատվածի։

Ֆելիքս Մենդելսոն-Բարթոլդիի Պասակալիան, իր հերթին, ունկնդրին վերադարձնում էր հստակ կառուցվածքի և թեմատիկ զարգացման աշխարհ։ Պասակալիայի ձևում կրկնվող հիմքը դառնում է երաժշտական զարգացման հենակետ. դրա շուրջ աստիճանաբար ձևավորվում են նոր շերտեր, փոխվում է հնչյունային պատկերը, ընդլայնվում է երաժշտական տարածությունը։

Երգեհոնի վրա նման ստեղծագործության կատարումը պահանջում է ոչ միայն տեխնիկական ճշգրտություն, այլև մեծ կառուցողական զգացողություն։ Երաժիշտը պետք է կարողանա պահպանել թեմայի ներքին ամբողջականությունը՝ միաժամանակ բացահայտելով դրա շուրջ ձևավորվող բազմաձայնության տարբեր երանգները։ Այստեղ վիրտուոզությունը չափվում է ոչ միայն մատների արագությամբ, այլև երաժշտական ժամանակը կառավարելու կարողությամբ։

Ժամանակակից երաժշտությանն անցումը համերգին հաղորդեց նոր գեղարվեստական չափում։ Սերբ կոմպոզիտոր Վլադիմիր Տոշիչի Medial 2 ստեղծագործությունը ծրագրում առանձնանում էր իր ժամանակակից լեզվով՝ դասական երգեհոնային երկացանկի կողքին ստեղծելով նոր հնչյունային տարածություն։

Ժամանակակից կոմպոզիտորների համար երգեհոնը վաղուց արդեն միայն ավանդական հոգևոր երաժշտության նվագարան չէ։ Նրա բազմազան տեմբրերը, հնչյունային ծավալները, ձայնաշարերի համադրության հնարավորությունները և ակուստիկ տարածության հետ փոխազդեցությունը նոր արտահայտչամիջոցների լայն դաշտ են ստեղծում։ Այդ որոնումների մեջ երգեհոնը կարող է դառնալ ոչ միայն մեղեդու ու ներդաշնակության կրող, այլև հնչյունի բնույթն ուսումնասիրող գործիք։

Այս համատեքստում Medial 2-ի ընդգրկումը ծրագրում կարևոր էր նաև փառատոնի գաղափարական տեսանկյունից. ավանդույթի պահպանումը չի նշանակում անցյալի սահմաններում մնալ։ Իսկական երաժշտական ժառանգությունը շարունակում է ապրել, երբ այն երկխոսում է ներկայի հետ։

«Ave Maris Stella». հոգևոր լույսի և հնչյունային տարածության հանդիպումը

Նորվեգացի կոմպոզիտոր Պետրա Բյորխաուգի Ave Maris Stella ստեղծագործությունը ծրագրի այն էջերից էր, որտեղ երգեհոնի բնական կապը հոգևոր երաժշտության հետ ստանում էր նոր մեկնաբանություն։

«Ողջո՜ւյն քեզ, ծովի աստղ»՝ այս հնագույն քրիստոնեական օրհներգի անվանումն իսկ ունկնդրին տանում է դեպի աղոթքի, հույսի և լուսավոր սպասման աշխարհ։ Երգեհոնի ձայնը նման երաժշտության մեջ կարող է ստեղծել անսահմանության զգացողություն՝ մեղեդին վերածելով ոչ թե միայն երաժշտական արտահայտության, այլև հոգևոր խորհրդածության։

Եվ հենց այստեղ էր, որ համերգի տարբեր գեղարվեստական ուղղությունները սկսում էին ներքին կապեր բացահայտել։ Բախի բազմաձայն մտածողությունը, Ադաջոյի քնարականությունը, ժամանակակից երաժշտության հնչյունային որոնումներն ու հոգևոր մեղեդիների խորհրդածական բնույթը, տարբեր լինելով իրենց լեզվով, միավորվում էին երգեհոնի հնչյունային տարածության մեջ։

Երբ երգեհոնը խոսում է հայ հոգևոր երաժշտության լեզվով

Երեկոյի ամենաինքնատիպ և հայ ունկնդրի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող հատվածը հայկական հոգևոր երաժշտության ստեղծագործությունների կատարումներն էին։ Եվրոպական երգեհոնային ավանդույթի միջով անցնելուց հետո երաժշտական ճանապարհը հանգրվանեց հայկական հոգևոր ժառանգության մեջ՝ միավորելով տարբեր մշակույթներ միևնույն հնչյունային տարածության ներսում։

Սիմեոն Երևանցու «Տէր Ողորմեա»-ն՝ Վահագն Ստամբոլցյանի փոխադրությամբ, հնչեց որպես աղոթք՝ իր մեջ կրելով հայ հոգևոր երաժշտության զուսպ, կենտրոնացած և ներքին ուժով լի բնույթը։ Երգեհոնի հնչյունային հարստությունը նոր տարածություն էր բացում հոգևոր մեղեդու համար՝ առանց խաթարելու դրա աղոթական էությունը։

Այս ստեղծագործության մեջ երգեհոնը կարծես փոխում էր իր խոսքի եղանակը։ Եթե եվրոպական մեծակերտ երկերում այն հաճախ ներկայանում էր իր ողջ հնչյունային հզորությամբ, ապա հայկական հոգևոր երաժշտության մեջ նրա կարևորագույն առաքելությունը դառնում էր մեղեդու ներքին խորհուրդը բացահայտելը։

Սուրբ Ներսես Շնորհալու «Առավոտ լուսոյ»-ն՝ Դավիթ Գիլանյանի փոխադրությամբ, ծրագրին հաղորդեց լուսավորության ու հոգևոր զարթոնքի տրամադրություն։ Հայ հոգևոր երգարվեստի այս գոհարի մեջ լուսաբացի պատկերը միայն բնության արթնացում չէ. այն նաև հոգևոր լույսի, նորոգման և ներքին վերածննդի խորհրդանիշ է։

Երգեհոնի վրա հնչող հոգևոր մեղեդին ձեռք է բերում նոր հնչերանգային չափումներ։ Գործիքի երկարաշունչ ձայները կարող են ընդգծել մեղեդու շարունակականությունը, իսկ ձայնաշարերի համադրությունը՝ ստեղծել հնչյունային խորություն, որը ունկնդրին թույլ է տալիս ծանոթ մեղեդին լսել նորովի։

Գրիգոր Պահլավունու «Ով զարմանալի»-ն՝ Վահագն Ստամբոլցյանի փոխադրությամբ, ևս մեկ հանդիպում էր հայ հոգևոր ավանդույթի և եվրոպական երգեհոնային արտահայտչամիջոցների միջև։ Հայ շարականային երաժշտության մեջ մեղեդին ոչ միայն հնչյունների հաջորդականություն է, այլև բառի, հավատքի և հոգևոր խորհրդի կրող։ Երբ այն հնչում է երգեհոնի միջոցով, երաժշտական արտահայտության մեջ նոր շերտ է ավելանում՝ ստեղծելով յուրահատուկ երկխոսություն հայկական ավանդույթի և եվրոպական նվագարանային մշակույթի միջև։

Կոմիտասի «Յայս յարկ» շարականը՝ խնկարկության շարականը, նույնպես հնչեց Վահագն Ստամբոլցյանի փոխադրությամբ։ Կոմիտասի անունն այս ծրագրում առանձնահատուկ խորհուրդ ուներ։ Նրա գիտական, ստեղծագործական և կատարողական գործունեությունը հայ երաժշտական ինքնության պահպանման ու վերարժևորման կարևորագույն հիմքերից է։ Նրա երաժշտական աշխարհը կապող օղակ է ժողովրդական երգի, հոգևոր ժառանգության և ժամանակակից հայ երաժշտական մտածողության միջև։

Կոմիտասյան մեղեդիների երգեհոնային փոխադրումները բացահայտում են այդ ժառանգության կենսունակությունը։ Դրանք ոչ թե պարզապես մեղեդին տեղափոխում են մի նվագարանից մյուսը, այլ նոր հնչյունային միջավայրում հնարավորություն տալիս վերագտնելու նրա ներքին կառուցվածքը, մեղեդային շունչն ու հոգևոր խորությունը։

Այստեղ կարևոր էր նաև փոխադրումների հեղինակների դերը։ Վահագն Ստամբոլցյանի և Դավիթ Գիլանյանի աշխատանքները հայկական հոգևոր երաժշտությանը հաղորդում են երգեհոնային արտահայտչաձև՝ միաժամանակ պահպանելով սկզբնաղբյուրի ազգային ու հոգևոր ինքնատիպությունը։ Սա երաժշտական ժառանգության շարունակության մի ուղի է, որի շնորհիվ հայ հոգևոր մեղեդին կարող է հնչել համաշխարհային երգեհոնային բեմերում՝ մնալով իր ինքնությանը հավատարիմ։

Հայկական հոգևոր երաժշտության այս հատվածը համերգի մեջ պարզապես ազգային երանգ չէր։ Այն ծրագրի ինքնուրույն գաղափարական առանցքներից մեկն էր՝ ընդգծելով, որ երգեհոնը կարող է ծառայել տարբեր ժողովուրդների հոգևոր լեզուների բացահայտմանը՝ առանց դրանք միատեսակ դարձնելու։

Գրիգի Նորվեգիան՝ լեռների շնչով և բնության դրամատիզմով

Համերգի եզրափակիչ հատվածում Էդվարդ Գրիգի երաժշտությունը ունկնդրին տեղափոխեց դեպի հյուսիսային բնության գեղարվեստական աշխարհը։ «Առավոտյան տրամադրություն»-ը, «Նորվեգական պար թիվ 2»-ը և «Լեռների արքայի քարանձավում»-ը, ծագումով տարբեր երաժշտական ժանրերի ստեղծագործություններ լինելով, ծրագրում ներկայացրին Գրիգի արվեստի բնորոշ գծերը՝ բնության հանդեպ սերը, ազգային երաժշտական մտածողությունը, մեղեդայնությունը և դրամատիկական հակադրությունների զգացումը։

«Առավոտյան տրամադրություն»-ը, որն ի սկզբանե հայտնի է դարձել Գրիգի՝ Հենրիկ Իբսենի «Պեր Գյունտ» դրամայի համար գրված երաժշտությունից, բնության արթնացման պատկեր է։ Նրա լուսավոր մեղեդային ընթացքը կարծես բացում է առավոտյան երկինքը՝ աստիճանաբար տարածվելով հնչյունային տարածության մեջ։

«Նորվեգական պար թիվ 2»-ը հակառակ տրամադրությունն ունի՝ շարժուն, ռիթմականորեն ընդգծված, ազգային պարային ոգով լի։ Այն հիշեցնում է, որ եվրոպական դասական երաժշտության մեծ ավանդույթը մշտապես սնվել է ժողովրդական երաժշտության ռիթմերից, մեղեդիներից և ազգային ինքնատիպությունից։

Իսկ «Լեռների արքայի քարանձավում»-ը, նույնպես «Պեր Գյունտ»-ի երաժշտական աշխարհից, ծրագրին հաղորդեց դրամատիկական լարում և թատերայնություն։ Կրկնվող ռիթմը, աստիճանաբար աճող շարժումը և երաժշտական հզորացման ընթացքը գրեթե տեսանելի են դարձնում այն խորհրդավոր աշխարհը, որտեղ իրականությունն ու երևակայությունը հանդիպում են։

Երգեհոնի վրա Գրիգի այս ստեղծագործությունները նոր գեղարվեստական հեռանկար էին ստանում։ Նվագարանի բազմաձայն հնչողությունն ու տեմբրային հնարավորությունները հնարավորություն են տալիս միավորելու մեղեդային գծերը, ռիթմական շեշտերը և հնչյունային ծավալները՝ ստեղծելով նվագախմբային հնչողության տպավորություն։

Այսպիսով, ծրագրի ավարտին ունկնդիրը հայտնվում էր մի աշխարհում, որտեղ Բախի ճարտարապետական մտքի վեհությունը, հայկական հոգևոր մեղեդիների աղոթական խորությունն ու նորվեգական բնության դրամատիզմը միավորվում էին մեկ նվագարանի հնչյունային հնարավորությունների շնորհիվ։

Ծափահարություններ, որոնք պահանջում էին շարունակություն

Համերգի ավարտին դահլիճում հնչած բուռն ծափողջույնները դարձան երեկոյի անմիջական արձագանքը։ Հանդիսատեսը չէր շտապում բաժանվել երաժշտական այն աշխարհից, որի մեջ հայտնվել էր։

Հանդիսատեսի բուռն ծափողջույններն ու երաժշտական երեկոյի շարունակությունը լսելու ցանկությունը Միլկիցա Ռադովանովիչին կրկին բեմ հրավիրեցին՝ բիսային կատարմամբ։ Եվ այդ անակնկալ երաժշտական նվերը դարձավ իտալացի ժամանակակից կոմպոզիտոր Լյուդովիկո Էյնաուդիի հանրահայտ «Experience» ստեղծագործությունը, որը նոր հուզական երանգ հաղորդեց երեկոյի ավարտին։

Էյնաուդիի երաժշտությունն առանձնանում է պարզ թվացող, բայց խորապես ներգործող մեղեդայնությամբ, կրկնվող դաշնամուրային պատկերներով և աստիճանաբար ծավալվող հուզական լարումով։ «Experience»-ում երաժշտական միտքը կարծես ծնվում է ներքին լռությունից, ապա քայլ առ քայլ ընդլայնվում՝ իր մեջ ներառելով նոր հնչյունային շերտեր, ռիթմական զարկեր և զգացմունքային հակադրություններ։ Սկզբնական զսպվածությունը վերածվում է ներքին հորդառատության, իսկ մեղեդու շարունակական զարգացումը ունկնդրին տանում է դեպի հուզական մի գագաթնակետ, որտեղ երաժշտությունը կարծես բառերի կարիք այլևս չունի։

Երգեհոնի վրա այս ստեղծագործության հնչեցումն առանձնահատուկ հետաքրքրություն էր ներկայացնում։ Նվագարանի հարուստ տեմբրային հնարավորությունները, երկարաշունչ հնչյուններն ու ձայնաշարերի համադրությունները հնարավորություն են տալիս այլ լույսի ներքո բացահայտելու Էյնաուդիի երաժշտության ներքին դրամատուրգիան։ Եթե դաշնամուրային տարբերակում մեղեդու շարժումը հաճախ ընկալվում է որպես անձնական, գրեթե խոստովանական ապրում, ապա երգեհոնի հնչյունային տարածության մեջ այն կարող է ձեռք բերել ավելի ընդգրկուն, խորհրդածական բնույթ՝ ասես անհատական զգացողությունը վերածելով համընդհանուր ապրումի։

Եվ այստեղ էր բիսի ընտրության գեղեցկությունը։ Բախի բազմաձայնության վեհությունից, հայկական հոգևոր երաժշտության աղոթական խորությունից և Գրիգի հնչյունային բնապատկերներից հետո Էյնաուդիի ժամանակակից երաժշտությունը երեկոյին հաղորդեց միանգամայն այլ՝ անմիջական ու համամարդկային հուզական լեզու։ Տարբեր դարաշրջանների ու գեղարվեստական մտածողությունների միջև ստեղծված երկխոսությունը շարունակվեց մինչև վերջին հնչյունները։

«Experience»՝ փորձառություն, ապրում, հիշողություն։ Ստեղծագործության վերնագիրն ասես ամփոփում էր ամբողջ երեկոյի խորհուրդը. երաժշտությունը ոչ միայն լսվում է, այլև անցնում մարդու միջով՝ դառնալով նրա ներաշխարհի մի մասը։ Եվ երբ երգեհոնի վերջին հնչյուններն աստիճանաբար մարեցին, ունկնդրի համար մնաց այն անորսալի զգացողությունը, որի համար մարդիկ վերադառնում են համերգասրահներ՝ ոչ թե պարզապես երաժշտություն լսելու, այլ մի պահ ավելի խորությամբ զգալու կյանքը։

Բիսը համերգային երեկոյի յուրահատուկ վերջակետն է, բայց նաև շարունակության խոստում։ Այն արտահայտում է կատարողի և ունկնդրի միջև ստեղծված անմիջական կապը՝ այն պահը, երբ երաժշտությունը դադարում է լինել միայն բեմից հնչող արվեստ և դառնում ընդհանուր ապրում։

Միլկիցա Ռադովանովիչի երևանյան ելույթն այդ առումով ևս մեկ անգամ ընդգծեց երգեհոնի՝ տարբեր ժամանակների և մշակույթների միջև կամուրջ դառնալու բացառիկ հնարավորությունը։ Նրա երկացանկում հանդիպեցին բարոկկոյի մտավոր խստությունը, ռոմանտիզմի զգացմունքային աշխարհը, ժամանակակից երաժշտության որոնումները, նորվեգական ազգային երաժշտության բնապատկերներն ու հայկական հոգևոր երգարվեստի խորքերը։

Կապանից՝ Երևան. երգեհոնային աշխարհագրության ընդլայնումը

Երևանյան համերգը Ռադովանովիչի՝ Հայաստանում ունեցած ելույթների շարունակությունն էր։ Հոկտեմբերի 9-ին երգեհոնահարուհին ելույթ էր ունեցել Հայաստանի հարավային Կապան քաղաքում, որտեղ Վահագն Ստամբոլցյանի անվան երգեհոնային երաժշտության չորրորդ միջազգային փառատոնը նույնպես հյուրընկալվել էր։ Կապանի արվեստի պետական քոլեջի՝ Վահագն Ստամբոլցյանի անվան համերգասրահում կայացած մենահամերգը փառատոնի աշխարհագրական ընդլայնման կարևոր դրսևորումներից էր։

Կապանի համերգային ծրագրում ևս հանդիպել էին բարոկկոյի և ժամանակակից երաժշտության աշխարհները, հնչել էին Բախի, Կոմիտասի և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։ Հայկական հոգևոր երաժշտության ներկայությունն այդ համերգում նույնպես ընդգծում էր փառատոնի կարևոր ուղղություններից մեկը՝ միջազգային կատարողական արվեստը կապել հայկական երաժշտական ժառանգության հետ։

Երգեհոնային արվեստի զարգացումը պահանջում է ոչ միայն կատարողների բարձր վարպետություն, այլև համապատասխան գործիքներ, համերգային հարթակներ, մասնագիտական կրթություն և հանդիսատեսի հետ շարունակական երկխոսություն։ Այդ իմաստով փառատոնի ներկայությունը ոչ միայն մայրաքաղաքում, այլև Կապանում առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Այն ընդլայնում է դասական երաժշտության հասանելիությունը, հնարավորություն ստեղծում նոր ունկնդիրների համար և նպաստում Հայաստանի տարբեր քաղաքներում երաժշտական կյանքի աշխուժացմանը։

Վահագն Ստամբոլցյանի անվան երգեհոնային երաժշտության միջազգային փառատոնը, որը հիմնադրվել է 2022 թվականին Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոնի նախաձեռնությամբ՝ Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության աջակցությամբ, տարեցտարի ընդլայնում է իր մասնակիցների աշխարհագրությունը։ Միջազգային կատարողների հրավերը, հայ հոգևոր երաժշտության ընդգրկումը և համերգների կազմակերպումը տարբեր քաղաքներում փառատոնին հաղորդում են ոչ միայն համերգային, այլև մշակութային առաքելություն։

Փառատոնի հիմնադիրներն ու ղեկավարը Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոնի գեղարվեստական գծով փոխտնօրեն Արմեն Սուքիասյանն է։ Վահագն Ստամբոլցյանի անունը կրող փառատոնը շարունակություն է հայկական երգեհոնային դպրոցի զարգացման ճանապարհին՝ նոր սերունդներին փոխանցելով նվագարանի նկատմամբ մասնագիտական հետաքրքրությունը և հայ երաժշտական ժառանգության պահպանման ու հանրահռչակման կարևորությունը։

Երգեհոնը միաժամանակ նվագարան է և տարածություն։ Նրա ձայնը չի սահմանափակվում բեմով. այն տարածվում է սրահի ներսում, հասնում ունկնդրի ամենաներքին զգացողություններին, իսկ հնչյունների ավարտից հետո շարունակում է ապրել հիշողության մեջ։

Միլկիցա Ռադովանովիչի հոկտեմբերի 10-ի երևանյան համերգը հենց այդպիսի երաժշտական ճանապարհորդություն էր՝ Բախի վեհաշունչ բազմաձայնությունից մինչև հայկական շարականների աղոթական խորությունը, Գրիգի նորվեգական բնապատկերներից մինչև ժամանակակից երաժշտության հնչյունային որոնումները։ Տարբեր դարաշրջաններ, տարբեր ժողովուրդներ ու գեղարվեստական լեզուներ հանդիպեցին մեկ նվագարանի շուրջ՝ բացահայտելով երգեհոնի անսահման արտահայտչական հնարավորությունները։

Եվ երբ վերջին հնչյունները մարեցին, իսկ դահլիճը լցվեց ծափահարություններով, երաժշտական երեկոն կարծես ևս մեկ անգամ հիշեցրեց՝ երգեհոնի ամենամեծ ուժը ոչ միայն նրա հնչյունների վեհությունն է, այլև տարբեր աշխարհների միջև հոգևոր կամուրջներ կառուցելու կարողությունը։

Սիմոն Սարգսյան