Էժեն Դելակրուա … անուն, որ հնչում է ինչպես գույնի բռնկում, ինչպես կրակի լեզու կտավի վրա։
Այսօր՝ նրա ծննդյան օրը պարզապես կենսագրական ամսաթիվ չէ․ այն հիշեցում է մի հոգու մասին, որը համարձակվեց ազատել արվեստը կանոնների սառնությունից և վերածել այն ապրումի, կրքի և պայքարի լեզվի։
Դելակրուան ծնվեց մի ժամանակաշրջանում, երբ Եվրոպան դեռ ապրում էր դասականության խիստ կանոններով, բայց նրա ներսում արդեն եռում էր մի ուրիշ աշխարհ։ Նա չէր ցանկանում պարզապես պատկերել իրականությունը՝ նա ուզում էր զգացնել այն։ Նրա վրձինը դարձավ ոչ թե նկարագրության գործիք, այլ հոգու արձագանք։ Եվ հենց այդտեղից ծնվեց ռոմանտիզմը՝ ոչ միայն որպես ոճ, այլ որպես հոգեվիճակ։
Նրա ստեղծագործություններում գույնը չի ենթարկվում գծին, այլ՝ պայքարում է նրա հետ, երբեմն՝ հաղթում։ Լույսն ու ստվերը դառնում են դրամատիկ հերոսներ, իսկ կերպարները՝ մարդկային կրքերի մարմնացում։ Երբ նայում ես նրա «Ազատությունը առաջնորդում է ժողովրդին» կտավին, թվում է՝ լսում ես հեղափոխության աղմուկը, զգում ես փոշու ու արյան հոտը, և միևնույն ժամանակ՝ հույսի անխորտակելի շունչը։ Այդ կտավը պարզապես պատմություն չէ՝ դա ազատության երգ է, որ դեռ հնչում է ժամանակների միջով։
Դելակրուան ոգեշնչվում էր նաև արևելքից, ճանապարհորդում էր դեպի Մարոկկո, որտեղ նրա աչքերը բացվեցին նոր գույների, շարժումների և կյանքի այլ ռիթմերի առաջ։ Նրա արևելյան շարքերը լի են ջերմությամբ, էկզոտիկայով և մի յուրօրինակ հմայքով, որը եվրոպական արվեստում մինչ այդ գրեթե չէր երևացել։
Նա ապրեց մի կյանք, որտեղ արվեստը երբեք չդադարեց լինել որոնում։ Նա չէր բավարարվում արդեն գտածով, միշտ փնտրում էր նոր արտահայտչականություն, նոր ձև, նոր խորություն։ Եվ գուցե հենց այդ պատճառով նրա արվեստը մինչ օրս չի կորցնում իր կենդանությունը։
Էժեն Դելակրուայի ծննդյան օրը հիշելիս մենք պարզապես չենք նշում մի մեծ նկարչի հիշատակը։ Մենք վերապրում ենք մի հեղափոխություն՝ արվեստի մեջ, մտածողության մեջ, զգացողության մեջ։ Նրա կտավները մեզ հիշեցնում են, որ արվեստը պետք է ոչ թե հանգստացնի, այլ շարժի, ոչ թե կրկնի, այլ ստեղծի, ոչ թե վախենա, այլ համարձակվի։
Եվ երբ այսօր մտածում ենք Դելակրուայի մասին, կարծես տեսնում ենք մի մարդ, որը կանգնած է իր կտավի առջև, ձեռքին՝ վրձին, աչքերում՝ կրակ, և ասում է մեզ․ «Մի՛ նկարեք այն, ինչ տեսնում եք։ Նկարեք այն, ինչ զգում եք»։
Էժեն Դելակրուան կանգնած էր իր ժամանակի արվեստի ամենախիստ կանոնների դեմ։ Պաշտոնական ակադեմիզմը պահանջում էր կարգ, սառնություն, «ճիշտ» գծանկար ու զուսպ զգացմունքներ։ Սակայն Դելակրուայի համար արվեստը չէր կարող լինել անարյուն ու անշունչ․ նա այն տեսնում էր որպես բախում, որպես ներքին փոթորիկ, որպես մարդու հոգու բացահայտում։
Նա ակադեմիական անշարժությանը հակադրեց շարժում, լարվածություն և կրքոտ գույն։ Այնտեղ, որտեղ ակադեմիզմը փնտրում էր հավասարակշռություն, նա գտնում էր դրամա։ Այնտեղ, որտեղ մյուսները ձգտում էին կատարելության, նա ընտրում էր կենդանի անկատարությունը՝ որպես ճշմարտության նշան։
Դա հատկապես զգացվում է նրա «Ազատությունը առաջնորդում է ժողովրդին» ստեղծագործության մեջ, որտեղ կերպարները չեն «պոզավորում»․ նրանք պայքարում են, ընկնում, առաջ են շարժվում։ Այստեղ արվեստը դառնում է ոչ թե դիտելու, այլ ապրելու փորձառություն։
Էժեն Դելակրուաի ստեղծագործությունը իրավամբ համարվում է XIX դարի համաշխարհային արվեստի բարձրագույն գագաթներից մեկը։ Նրա արվեստը ոչ միայն զգացմունքային հեղաշրջում էր, այլև՝ գեղանկարչական մտածողության խոր վերափոխում։
Դելակրուան առաջիններից էր, ով սկսեց կոտրել գույնի ավանդական, «մաքուր» ընկալումը։ Նա նկատեց, որ իրականությունը չի կառուցվում մեկ գույնով, այլ՝ գույների փոխազդեցությամբ։ Այդտեղից էլ նրա մոտ ձևավորվեց գույնի տարրալուծման սկզբունքը․ գույնը բաժանվում է բաղադրիչների, շերտավորվում, շողշողում՝ ստեղծելով կենդանի, շարժվող մակերես։
Նա լայնորեն կիրառեց լրացուցիչ տոների համադրությունը՝ կարմիրի դիմաց կանաչ, կապույտի դիմաց նարնջագույն, դեղինի դիմաց մանուշակագույն։ Այս հակադրությունները նրա կտավներում չեն պարզապես հակասում, այլ ուժեղացնում են միմյանց՝ ստեղծելով ներքին լարվածություն և փայլ։ Ստվերները նրա մոտ այլևս սև չեն․ դրանք լցված են գույնով, շնչում են, արտացոլում շրջապատի լույսը։ Այդպես նկարը դառնում է ոչ թե հարթ մակերես, այլ՝ կենդանի միջավայր։
Այս գեղանկարչական հայտնագործությունները հետագայում մեծ ազդեցություն ունեցան այնպիսի արվեստագետների վրա, ինչպիսիք էին Կլոդ Մոնե-ն և Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարը։ Թեև նրանք արդեն կգնան իրենց ճանապարհով՝ դեպի լույսի անմիջական որսը, սակայն Դելակրուայի գունային մտածողությունը, նրա համարձակ փորձերը, նախանշեցին այդ ուղին։
Այսպիսով, Դելակրուան ոչ միայն ռոմանտիզմի վարպետ էր, այլ նաև կամուրջ՝ անցյալից դեպի ապագա, դասականությունից դեպի իմպրեսիոնիզմ։ Նրա կտավներում արդեն ծնվում էր այն արվեստը, որը պիտի ձևավորեր նոր դարաշրջանի գեղանկարչական լեզուն։
Այսպիսով, Դելակրուան ոչ պարզապես հակադրեց ակադեմիզմին մեկ այլ ոճ․ նա փոխեց արվեստի լեզուն՝ այն դարձնելով հուզախռով, պայքարող և ազատ։
Սիմոն Սարգսյան
Բաց մի թողեք
Նարեկ Դուրյան՝ մարդ, ում անունը վաղուց արդեն դարձել է ոճ, մտածողություն
Ռուս – եվրոպական երկակիությունը Վլ․ Նաբոկովի մոտ չի բախվում՝ այն պարում է․ Նրա ծննդյան օրն է այսօր
Երբ աղջիկս դառնում է մեծ․ Նամակ՝ կյանքի բեմ մտնելուց առաջ, Չապլինի ծննդին՝ նրա ոճով