Կանադային ուղղված՝ անդամակցության վերաբերյալ աննախադեպ և անսպասելի առաջարկը շփոթություն է առաջացրել
Կանադային ԵՄ-ի երբևէ եղած առաջին «ասոցացված անդամը» դարձնելու՝ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի առաջարկը կարող է սրել քաղաքական լարվածությունը ԵՄ անդամակցության թեկնածու երկրների հետ, որոնք տարիներ շարունակ սպասում են լիիրավ անդամակցության ուղղությամբ առաջընթացի։
Հինգշաբթի առավոտյան Մարկ Քարնին՝ Կանադայի վարչապետը, ֆոն դեր Լայենի ելույթից հետո ելույթ կունենա Եվրոպական խորհրդարանում։
Նրա նախորդը՝ Ջասթին Թրյուդոն, նման քայլի արդեն դիմել էր երկու անգամ՝ 2017 և 2022 թվականներին։ Սակայն այս անգամ իրավիճակն այլ է։
Չորեքշաբթի օրը ֆոն դեր Լայենը հնարավորություն ստեղծեց Կանադայի համար՝ դառնալու «ԵՄ-ի առաջին ասոցացված անդամը», թեև այդ երկիրը մայրցամաքային Եվրոպայից հեռու է մոտ 6000 կիլոմետրով։ Այս գաղափարն արդեն իսկ սպառնալիքի տեղիք է տվել Դոնալդ Թրամփի կողմից, ով այն «ծիծաղելի» է անվանել և հայտարարել, որ կարող է «շատ բարձր մաքսատուրքեր» սահմանել ԵՄ-ի նկատմամբ, եթե դա համարի «թշնամական գործողություն»։
«Սա Terra Nova է՝ չբացահայտված տարածք», – Euractiv-ին ասել է կլիմայի հարցերով հոլանդացի հանձնակատար Վոպկե Հուկստրան՝ գաղափարը բնութագրելով որպես «հնարավորինս մոտ հեղափոխականին»։
Առաջարկը նաև նոր լարվածության օջախ կարող է ստեղծել ԵՄ-ին միանալու սպասող երկրների հետ, այդ թվում՝ Ուկրաինայի, Չեռնոգորիայի, Ալբանիայի և այլ թեկնածուների, որոնք տարիներ շարունակ անցնում են միության ընդլայնման բարդ գործընթացով. այս մասին նշել են մի շարք դիվանագետներ և պաշտոնյաներ։
Մայիսին Գերմանիան առաջարկել էր Ուկրաինային ներգրավել որպես «ասոցացված անդամ»՝ երկրին տալով դիտորդի կարգավիճակ՝ առանց ԵՄ կառույցներում (օրինակ՝ Եվրոպական խորհրդում) քվեարկելու իրավունքի։
Ուկրաինան մերժել էր այդ գաղափարը, սակայն ԵՄ-ին միանալու հավակնություն ունեցող մի քանի այլ երկրներ հետաքր «Չեմ կարծում, թե դա պետք է օգտագործվի որպես ընդլայնման սահմանում», – ասել է Բուլղարիայի արտաքին գործերի նախարար Վելիսլավա Պետրովա-Չամովան։
«Նախագահի կողմից հիշատակված «ասոցացված անդամակցությունը» վկայում է Կանադայի հետ ավելի սերտ տնտեսական համագործակցություն ունենալու և այն ուղիները բացահայտելու ցանկության մասին, որոնցով Կանադան կարող է համապատասխանեցվել ԵՄ-ին», – հավելել է նա։
Մի շարք դիվանագետներ Euractiv-ին հայտնել են, որ պարզ չէ, թե ինչ նկատի ուներ ֆոն դեր Լայենն այդ եզրույթի տակ։ Նրանցից մեկը նշել է, որ առաջարկը, կարծես, հնչեցվել է «առանց նախնական նախապատրաստության»՝ ենթադրելով, որ ֆոն դեր Լայենն այն «հորինում էր խոսելուն զուգընթաց»։
Ըստ Եվրահանձնաժողովի պաշտոնյայի՝ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարտա Կոսը տեղյակ չի եղել Հանձնաժողովի նախագահի ծրագրերի մասին։ Ընդ որում, նախաձեռնությունը համակարգելու է ոչ թե ընդլայնման հարցերով վարչությունը, այլ Հանձնաժողովի հզոր գլխավոր քարտուղարությունը։
««Ասոցացված» անդամակցության նոր ձևը կարող է գրավիչ վերնագիր հնչել, սակայն իրականում ԵՄ անդամ 10 պետություններ դեռևս չեն վավերացրել CETA-ն (Տնտեսական և առևտրային համապարփակ համաձայնագիրը)», – ասել է ԵՄ մեկ այլ դիվանագետ՝ նկատի ունենալով ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ կնքված համաձայնագիրը։
ԵՄ երեք երկիր, այդ թվում՝ Իտալիան և Ֆրանսիան, դեռևս չեն հաստատել Կանադայի հետ «Ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիրը», որը կնքվել է 10 տարի առաջ։
Նույնիսկ Եվրախորհրդարանի այն պատգամավորները, ովքեր հիմնականում պաշտպանում են Օտտավայի հետ սերտ հարաբերությունները, ընդունում են, որ առայժմ «ասոցացված անդամակցությունը» ըստ էության ընդամենը պիտակ է։
«Այսպիսով, առայժմ դա պիտակ է», – Euractiv-ին ասել է հոլանդացի եվրախորհրդարանական և ընդլայնման հարցերով փորձագետ Թայս Ռոյտենը։
«Ես դա ընկալում եմ նաև որպես ոչ եվրոպական երկրներին ուղղված առաջարկ։ Հետևաբար, այն կարող է տարածվել նաև այլ երկրների վրա, որոնք ցանկանում են մաս կազմել ոչ թե ազդեցության գոտու, այլ արժեքների համայնքի»։
Չորեքշաբթի օրը կանադացիները նույնպես զգուշավորություն են դրսևորել այդ պիտակի վերաբերյալ. «Մենք արդեն իսկ որոշակի դժվարություններ ունենք՝ որպես եռյակ տանգո պարելիս. երկուսը նորդական են, իսկ մեկը՝ ալպյան», – ասաց ԵՏԳ-ի (Եվրոպական տնտեսական գոտի) ավագ դիվանագետը՝ հավելելով, որ Կանադայի ներգրավումը չէր «հեշտացնի ԵՏԳ-ի աշխատանքը»։
Սակայն, – նշեց նա, – «եթե նրանք ստիպված լինեին երկու շաբաթվա ընթացքում ընտրել պատրաստի լուծում, ապա ԵՏԳ-ն, հավանաբար, լավ ելակետ կլիներ»։
ԵՏԳ-ի պաշտոնյան նշեց, որ թե՛ Օտտավայից, թե՛ Բրյուսելից ստացվող ազդանշաններն այլ բանի մասին են վկայում։
«Սա ավելի շատ հիշեցնում է շվեյցարական երկկողմ մոտեցումը՝ հարյուրավոր երկկողմ համաձայնագրեր կոնկրետ ոլորտների վերաբերյալ», – ասաց պաշտոնյան։
Բաց մի թողեք
Ավստրալիան և Նոր Զելանդիան կարող են հետևել Կանադայի օրինակին՝ դառնալով ԵՄ ասոցացված անդամներ. Մեցոլա
Ասոցացված անդամակցություն․ ողջունելի քայլ Կանադայի համար, բայց անընդունելի տարբերակ՝ Ուկրաինայի համար
Էրդողանը ԵՄ-ին միանալու հույսը չի կորցրել