ԵՄ անդամակցության թեկնածու երկրները մտավախություն ունեն, որ ժողովրդավարական նահանջը կանխելու նպատակով նախատեսված պաշտպանական միջոցառումները (օրինակ՝ 15-ամյա փորձաշրջանը) կարող են հանգեցնել «երկրորդ կարգի» անդամության և օգտագործվել քաղաքական ճնշում գործադրելու համար։
Թեկնածու երկրներն իրենց մտահոգությունն են հայտնել, որ անդամակցությունից հետո ժողովրդավարական նահանջը կանխելու նպատակով առաջարկված նոր մեխանիզմները կարող են իրենց դնել «երկրորդ կարգի» անդամի կարգավիճակում կամ գործող անդամ պետություններին տալ քաղաքական ճնշում գործադրելու հզոր գործիք։
Այս մտահոգությունները հաջորդել են Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից երեքշաբթի օրը ներկայացված միջոցառումներին, որոնք ներառում են 15-ամյա փորձաշրջան. այդ ընթացքում նոր անդամները կարող են զրկվել քվեարկության իրավունքից, եթե լուրջ խախտումներ թույլ տան ԵՄ արժեքների և կանոնների նկատմամբ։
«Մենք ակնկալում ենք, որ Եվրոպական միությունը կապահովի, որպեսզի անդամակցության գործընթացը մնա հավակնոտ, վստահելի և կանխատեսելի, ինչպես նաև արտացոլի այն առաջընթացը, որը շարունակում է գրանցել Ուկրաինան», – Euronews-ին ասել է Ուկրաինայի՝ եվրոպական ինտեգրման հարցերով փոխվարչապետ Վսևոլոդ Չենցովը։
«Մեր ելակետը մնում է միասնական շուկային լիարժեք ինտեգրումը, և ցանկացած անցումային կարգավորում պետք է լինի հիմնավորված, համաչափ և ժամանակի մեջ սահմանափակված», – հավելել է նա։
Երկաստիճան անդամակցություն
Թեկնածու երկրների հիմնական մտահոգություններից մեկն այն է, որ պաշտպանական մեխանիզմները կարող են ստեղծել ԵՄ անդամակցության երկրորդ մակարդակ։
Այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Նիդերլանդները և Ֆրանսիան, կոչ են արել կիրառել ավելի խիստ պաշտպանական միջոցներ՝ վկայակոչելով Վիկտոր Օրբանի օրոք Հունգարիայի փորձը և այն դժվարությունները, որոնք առաջանում են ժողովրդավարական նահանջի դեմ պայքարում երկրի՝ միությանն անդամակցելուց հետո։
«Մենք չենք ցանկանում, որ մեր միությանը միանան երկաստիճան անդամակցության սկզբունքով։ Երկրները պետք է բավարարեն օրենքի գերակայության Ոմանք հույս ունեին, որ այդ ժամանակահատվածն ավելի կարճ կլինի։
Հանձնաժողովը պնդում է, որ «ինստիտուցիոնալ երաշխիքների» այս դրույթը խտրական բնույթ չի կրում, քանի որ այն ժամանակավոր է։ Սակայն, թեև առաջարկը չի նախատեսում դրա երկարաձգման մեխանիզմ, թեկնածու երկրները մտավախություն ունեն, որ անդամ պետությունները կարող են պնդել նման մեխանիզմի ավելացումը։
«Հանձնաժողովն ընդգծում է, որ այս միջոցառումը ժամանակավոր է, սակայն առկա է զգալի ռիսկ, որ այն կարող է վերածվել մշտական կարգավիճակի։ Ի՞նչ կլինի, եթե փորձնական շրջանը պարբերաբար երկարաձգվի կամ դրա ավարտը կասեցվի», — Euronews-ին ասել է ԵՄ-ում Բոսնիա և Հերցեգովինայի առաքելության ղեկավար Օբրադ Կեսիչը։
Չարաշահման ռիսկ
Թեկնածու երկրների շրջանում նաև մտահոգություն կա, որ այդ երաշխիքները կարող են օգտագործվել քաղաքական նպատակներով՝ հատկապես գործող անդամ պետությունների հետ երկկողմ վեճերում։
«Կարևոր է, որ նոր երաշխիքները չչարաշահվեն», — ասել է «Մշտադիտարկման և հետազոտությունների կենտրոն» հասարակական կազմակերպության նախագահ Զլատկո Վույովիչը։ «Նոր անդամները չպետք է շանտաժի ենթարկվեն հին անդամների կողմից», — նշել է նա՝ մատնանշելով երկկողմ խնդիրների՝ որպես գործիք օգտագործման հավանականությունը։
Ուստի, վճռորոշ նշանակություն կունենա երկրի՝ քվեարկության իրավունքից զրկելու համար սահմանված շեմը։ Թեկնածու երկրները ցանկանում են հստակ երաշխիքներ ունենալ կամայական գործողություններից կամ նորեկի վրա ճնշում գործադրելու փորձերից՝ ստիպելու նրան հրաժարվել ռազմավարական ազգային շահից։
Երբ սկսվեցին քննարկումներն ավելի խիստ երաշխիքների վերաբերյալ, ԵՄ-ում Չեռնոգորիայի դեսպան Պետար Մարկովիչը հայտարարեց, որ ժողովրդավարության և օրենքի գերակայության ոլորտներում հետընթացի ցանկացած գնահատում պետք է հիմնված լինի օբյեկտիվ չափանիշների և համակարգային խախտումների վրա։
«Մենք շատ ակտիվ մշտադիտարկում կիրականացնենք հենց այն ոլորտներում, որոնք կարգավորվում են նոր ինստիտուցիոնալ երաշխիքներով», — Euronews-ին հայտնել է Հանձնաժողովի պաշտոնյան՝ պատասխանելով այն հարցին, թե ինչպես են կայացվելու նման որոշումները։
Պաշտոնյան հավելել է, որ այդ մշտադիտարկումը կլր Հանձնաժողովի առաջարկի համաձայն՝ որոշումն, այնուամենայնիվ, կընդունվեր, եթե դրան դեմ չարտահայտվեր անդամ պետությունների որակյալ մեծամասնությունը։
Հանձնաժողովի առաջարկի համաձայն՝ որոշումն ուժի մեջ կմտնի, եթե դրան դեմ չարտահայտվի անդամ պետությունների որակյալ մեծամասնությունը։ Սա մտավախություն է առաջացնում, որ չափազանց հեշտ կլինի գործել այն նոր անդամի դեմ, որը չի ենթարկվում սահմանված կանոններին։
Ընթացակարգը կարող է նախաձեռնվել Հանձնաժողովի կամ անդամ պետությունների կողմից ներկայացված «հիմնավորված պահանջի» միջոցով։ Սակայն դրա մանրամասները, որոնք վճռորոշ նշանակություն ունեն նոր անդամների համար, կքննարկվեն միայն անդամակցության պայմանագրի շրջանակներում։
Քաղաքական սակարկություններ
Հանձնաժողովի առաջարկները պարտադիր բնույթ չեն կրում և, ամենայն հավանականությամբ, լուրջ տարաձայնությունների առարկա կդառնան անդամակցության բանակցությունների վերջին փուլերում։
«Անցումային ժամանակահատվածները պետք է համաձայնեցվեն անդամ պետությունների և ԵՄ-ին անդամակցել ցանկացող երկրի միջև։ Համաձայնեցումից հետո դրանք կդառնան անդամակցության պայմանագրի մաս», – նշել է Կոսը։
Սա նշանակում է, որ պաշտպանիչ մեխանիզմները հարմարեցվելու են ոչ միայն յուրաքանչյուր նոր անդամի իրավիճակին, այլև նրա բանակցային դիրքին և գործող անդամ պետությունների՝ թե՛ բարեկամների, թե՛ թերահավատների հետ ունեցած հարաբերություններին։
«Մեր նպատակը մնում է ԵՄ-ին լիիրավ անդամակցությունը՝ հավասար իրավունքներով և պարտականություններով», – հայտարարության հրապարակումից հետո Facebook-ում գրել է Մոլդովայի՝ եվրոպական ինտեգրման հարցերով փոխվարչապետ Քրիստինա Գերասիմովը։
Բրյուսելում ենթադրում են, որ ավելի խիստ պաշտպանիչ մեխանիզմները կարող են հեշտացնել ընդլայնման նկատմամբ թերահավատորեն տրամադրված երկրների՝ օրինակ՝ Ֆրանսիայի և Նիդերլանդների կողմից նոր անդամների ընդունումը, երբ ժամանակը գա վավերացնելու անդամակցության պայմանագրերը։
Կա նաև ակնկալիք, որ Չեռնոգորիան, որն առաջինն է հերթում անդամակցելու համար, կարող է հիմք ծառայել ապագա անդամակցության պայմանագրերի համար։ Սակայն գործընթացն ավարտելու նրա վճռականությունը կարող է սահմանափակել նրա հնարավորությունները՝ դիմադրելու ավելի խիստ պայմաններին։
«Չեռնոգորիան կհամաձայնի ցանկացած տարբերակի։ Նրանք մեծապես շահագրգռված են ավարտին հասցնել գործընթացը՝ գրեթե ցանկացած գնով», — Euronews-ին հայտնել է թեկնածու երկրի դիվանագետը՝ անանուն մնալու պայմանով։
Բաց մի թողեք
Հունգարիան հրաժարվում է կոռուպցիայի դեմ ԵՄ պատժամիջոցների հարցում իր ընդդիմադիր դիրքորոշումից
Ծայրահեղ աջերի վերելքը սպառնում է Եվրոպայի՝ սպառազինությունների համալրման ջանքերին
Եվրոպան պատրաստվում է Ուկրաինայի հետպատերազմյան ժողովրդավարությանը