Բաղդադի հռչակագիրը Երևանի համար դիվանագիտական զգոնության հստակ ազդակ է

Հայաստան–Ադրբեջան խաղաղության գործընթացում Բաքուն հետևողականորեն ընդլայնում է իր դիվանագիտական ազդեցության շրջանակը։ Հոկտեմբերի 17–18-ին ընդունված Բաղդադի հռչակագրի վերաբերյալ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության հաղորդագրությունը դրա հերթական վկայությունն է։

Իսլամական համագործակցության կազմակերպությունը (ԻՀԿ) ողջունել է երկու երկրների միջև խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը և, ըստ ադրբեջանական կողմի ներկայացման, անդամ պետությունների անունից Հայաստանին կոչ արել վերացնել պայմանագրի ստորագրման ճանապարհին մնացած իրավական ու քաղաքական խոչընդոտները։

2025 թվականի օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնի պայմանավորվածություններից հետո Բաքուն հետևողականորեն փորձում է խաղաղության պայմանագրի ստորագրման իր նախապայմանները վերածել միջազգային քաղաքական պահանջի։ Համաձայնագրի տեքստն արդեն նախաստորագրված է, սակայն Ադրբեջանը ձգտում է վերջնական ստորագրման պատասխանատվությունը դնել Երևանի վրա՝ սեփական պահանջներին ապահովելով բազմակողմ դիվանագիտական աջակցություն։ Բաղդադի հռչակագիրն այս հաշվարկի հերթական դրսևորումն է։

Բաղդադի հռչակագիրը Բաքվի հետևողական դիվանագիտության արդյունքն է։ Հայաստանին ուղղված նույնաբովանդակ պահանջն արդեն տեղ էր գտել 2025 թվականի Ստամբուլի հռչակագրում։ Դրա վերահաստատմամբ Ադրբեջանը ձգտում է սեփական նախապայմաններին միջազգային պահանջի կշիռ հաղորդել և խաղաղության հետագա բանակցություններում Հայաստանի նկատմամբ ճնշման լրացուցիչ լծակներ ապահովել։

Բաղդադում վերահաստատվել են նաև Հայաստանի վերաբերյալ նախկինում ընդունված չորս բանաձևերը՝ ամրագրելով հակամարտության պատմության ադրբեջանական մեկնաբանությունն ու դրանից բխող քաղաքական պահանջները։ Այսպիսով, Բաքուն միջազգային աջակցություն է կուտակում՝ խաղաղության գործընթացի հաջորդ փուլում սեփական պայմաններն առավել ամուր դիրքերից առաջ մղելու համար։ Այս փաստաթղթերով Բաքուն միջազգային հենարան է ստեղծում Հայաստանի նկատմամբ ճնշումն ուժեղացնելու, խաղաղության պայմանագրի ստորագրման պատասխանատվությունը Երևանի վրա բարդելու և սեփական նախապայմաններին միջազգային պահանջի կշիռ հաղորդելու համար։

ԻՀԿ-ի հռչակագիրը Հայաստանի համար իրավական պարտավորություն չի առաջացնում, սակայն դրա քաղաքական հետևանքները կարող են զգալի լինել։ Միջազգային հարթակներում պարբերաբար վերահաստատվող պահանջներն աստիճանաբար ձեռք են բերում դիվանագիտական կշիռ։ Բաքուն հենց դրան է ձգտում՝ սեփական նախապայմանները միջազգային ընկալման մեջ ամրագրելով որպես խաղաղության պայմանագրի ստորագրման անհրաժեշտ պայման։

Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական վերադասավորումները այս դիվանագիտական պայքարին ռազմավարական նշանակություն են հաղորդում։ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունները, TRIPP-ը և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների վերականգնման հեռանկարը փոխում են Հայաստանի ու Ադրբեջանի տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հնարավորությունները։ Խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը կարող է ամուր հիմք ստեղծել այդ փոփոխությունների համար։ Բաքուն ձգտում է առաջիկա գործընթացներում իր քաղաքական առավելությունն ապահովել արդեն այսօր։

Պատմական փորձը հուշում է՝ խաղաղության համաձայնագրի շուրջ պայքարը շարունակվում է նաև տեքստի համաձայնեցումից հետո։ Դրա մեկնաբանությունը, իրականացման պայմաններն ու միջազգային աջակցությունը հաճախ վճռորոշ նշանակություն են ստանում։ Բաքուն դա լավ է հասկանում և համապատասխանաբար կառուցում իր դիվանագիտությունը։

Երևանի համար հետևությունը պարզ է։ Վաշինգտոնում ձեռք բերված արդյունքներն ինքնաբերաբար չեն պաշտպանվելու։ Հայաստանին անհրաժեշտ է ակտիվ և հետևողական աշխատանք միջազգային կազմակերպություններում ու գործընկեր մայրաքաղաքներում՝ ապահովելու խաղաղության գործընթացի փոխադարձ պարտավորությունների սկզբունքն ու կանխելու ադրբեջանական նախապայմանների միջազգային ամրագրումը։

Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Հայաստանի Սահմանադրության հարցը։ Դրա փոփոխությունը բացառապես Հայաստանի ինքնիշխան իրավասության և ժողովրդավարական ընթացակարգերի տիրույթում է։ Միջազգային որևէ հռչակագիր չի կարող այդ իրավունքը փոխանցել արտաքին քաղաքական դերակատարներին։

Բաղդադի հռչակագիրը Երևանի համար դիվանագիտական զգոնության հստակ ազդակ է։ Բաքուն միջազգային աջակցություն է կուտակում՝ խաղաղության հաջորդ փուլի պայմանները սեփական շահերին համապատասխան ձևավորելու և բանակցային առավելություն ապահովելու նպատակով։

Հայաստանին անհրաժեշտ է նույնքան հետևողական դիվանագիտությամբ պաշտպանել սեփական շահերը, վաշինգտոնյան պայմանավորվածություններն ու խաղաղության փոխադարձ պարտավորությունների սկզբունքը։ Պայմանագրի ստորագրմանը պետք է ուղեկցեն դրա արդար և հավասարակշռված իրականացման հստակ երաշխիքները։ Միակողմանի պարտավորությունների վրա կառուցված խաղաղությունը չի կարող երկարատև կայունության հիմք դառնալ։