Ի՞նչ արդյունքներ է արձանագրել նրա դիվանագիտական աշխատանքը

Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Միխայիլ Գալուզինը Հայաստանի դեսպան Գուրգեն Արսենյանին պարգևատրել է ՌԴ ԱԳՆ-ի «Փոխգործակցության համար» կրծքանշանով՝ հայ-ռուսական հարաբերությունների զարգացման և ամրապնդման գործում ունեցած ավանդի համար։

Պարգևատրումը տեղի է ունեցել երկկողմ հարաբերությունների լարվածության պայմաններում։ Ռուսաստանը սահմանափակումներ է կիրառում հայկական ապրանքների նկատմամբ, բարձրաստիճան պաշտոնյաները Հայաստանի եվրոպական ընտրությունը կապում են տնտեսական և անվտանգային հնարավոր հետևանքների հետ, իսկ պետական հեռուստաեթերից պարբերաբար հնչում են Հայաստանի իշխանությունների և ինքնուրույն քաղաքականություն վարելու նրա իրավունքի հասցեին ուղղված կոշտ հայտարարություններ։

Այս ամենի ֆոնին մոսկովյան պարգևը քաղաքական լուրջ հարցեր է առաջացնում։ Ի՞նչ ավանդ է գնահատում Ռուսաստանը, ի՞նչ արդյունքներ է արձանագրել Հայաստանի դեսպանը, և ինչո՞ւ են հայ-ռուսական հարաբերությունների ամրապնդման մասին խոսում մի շրջանում, երբ այդ հարաբերություններում կուտակված խնդիրները շարունակում են միայն խորանալ։

Մայիսից Ռուսաստանը պարբերաբար սահմանափակումներ է սահմանում հայկական ապրանքների ներմուծման նկատմամբ՝ դժվարություններ ստեղծելով գյուղատնտեսության և արտահանման տարբեր ոլորտների համար։ Ծաղիկներից ու գյուղմթերքից մինչև կաթնամթերք՝ հայկական արտադրանքը բախվում է ռուսական շուկա մուտք գործելու նոր խոչընդոտների։

Մոսկվան այդ որոշումները հիմնավորում է սանիտարական և բուսասանիտարական պահանջներով, սակայն դրանց հաճախականությունն ու հայ-ռուսական քաղաքական հարաբերությունների լարվածությունը հիմնավոր հարցեր են առաջացնում նաև տնտեսական ճնշման հնարավոր նպատակների վերաբերյալ։

Այդ սահմանափակումների անմիջական հետևանքները կրում են հայ արտադրողներն ու արտահանողները՝ ֆինանսական կորուստների, խափանված մատակարարումների և ռուսական շուկայում իրենց դիրքերը կորցնելու վտանգի տեսքով։ Ռուսաստանի հետ առևտրից Հայաստանի զգալի կախվածությունը նման սահմանափակումներին լրացուցիչ ազդեցություն է հաղորդում։

Հետևաբար հարցն ունի նաև քաղաքական նշանակություն. Մոսկվայի հետ հարաբերությունների ամրապնդման մասին հայտարարությունները գնահատելու համար անհրաժեշտ է հասկանալ՝ ի՞նչ է արվել հայկական ապրանքների առջև ստեղծված խոչընդոտները վերացնելու և Հայաստանի տնտեսական շահերը պաշտպանելու ուղղությամբ։

Տնտեսական սահմանափակումներին զուգահեռ Մոսկվայից շարունակվում են Հայաստանի ինքնիշխան որոշումների հասցեին ուղղված սպառնալիքներն ու նախազգուշացումները։ Ռուս պաշտոնյաները Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման հետ են կապում արտոնյալ գնով գազի մատակարարումների հնարավոր վերանայումը՝ փաստացի տնտեսական հետևանքներով զգուշացնելով Երևանի արտաքին քաղաքական ընտրության մասին։

Լուրջ տարաձայնություններ են առաջացել նաև Հայաստանի երկաթուղու կոնցեսիոն կառավարման շուրջ։ Մոսկվան դիմադրում է հայկական կողմի առաջարկած փոփոխություններին՝ առաջ քաշելով աշխարհաքաղաքական և ֆինանսական հակափաստարկներ։

Ռուսաստանի նախկին նախագահ, Անվտանգության խորհրդի փոխնախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Հայաստանի արտաքին քաղաքական ուղեգիծը կապել է «նոր Ուկրաինա» դառնալու վտանգի հետ, իսկ պետական քարոզչության ոչ պակաս ազդեցիկ ներկայացուցիչ Դմիտրի Կիսելյովը Հայաստանին ներկայացրել է որպես հնարավոր «աշխարհաքաղաքական ավար»։

Այս հայտարարություններն ու գործողությունները լուրջ հարցեր են առաջացնում Հայաստանի նկատմամբ Մոսկվայի վերաբերմունքի վերաբերյալ։ Առանձնապես մտահոգիչ է, որ նման սպառնալիքներն ու ճնշումները հնչում են Հայաստանի ռազմավարական դաշնակցի կողմից, որը երկկողմ պայմանագրերով պարտավորվել է հարգել Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու աջակցել նրա անվտանգությանը։

Ստեղծված իրավիճակում Հայաստանի հանրությունն իրավունք ունի իմանալու՝ ի՞նչ է արել Մոսկվայում մեր դեսպանը Հայաստանի հասցեին հնչող սպառնալիքները կանխելու, գազի գնի հնարավոր բարձրացման վտանգը չեզոքացնելու և երկաթուղու կոնցեսիայի հարցում Հայաստանի շահերը պաշտպանելու համար։ Ի՞նչ արդյունքներ է արձանագրել նրա դիվանագիտական աշխատանքը, որի համար այսօր Մոսկվան նրան պարգևատրում է։

Առանձին ուշադրության է արժանի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունների նկատմամբ Մոսկվայի վերաբերմունքը։ Հայաստանի քաղաքացիների քվեով «Քաղաքացիական պայմանագիրը» պահպանեց իշխանությունը և ստացավ նոր կառավարություն ձևավորելու մանդատ։ Կրեմլը, սակայն, ընտրությունների արդյունքներին արձագանքեց խախտումների մասին հայտարարություններով, իսկ Վլադիմիր Պուտինը նույնիսկ չշնորհավորեց Նիկոլ Փաշինյանին հաղթանակի կապակցությամբ։

Հուլիսի վերջին այդ հանգամանքը հրապարակավ հաստատեց նաև Հայաստանի վարչապետը։ Այս վերաբերմունքը քաղաքական լուրջ հարցեր է առաջացնում՝ հատկապես Հայաստանի ներքին քաղաքական գործընթացների վերաբերյալ ռուս պաշտոնյաների շարունակական հայտարարությունների համատեքստում։ Մոսկվայում Հայաստանի դեսպանն արդյոք բարձրացրե՞լ է այս հարցը, պարզաբանումներ պահանջե՞լ Հայաստանի ժողովրդի ընտրության նկատմամբ նման վերաբերմունքի առնչությամբ։ Հայաստանի իշխանության լեգիտիմության աղբյուրը սեփական քաղաքացիների քվեն է, և այդ իրողության հարգումը միջպետական հարաբերությունների հիմնարար պահանջներից է։

Այս իրադարձությունների ֆոնին հայ դեսպանի պարգևատրումը լուրջ հարցեր է առաջացնում։ Ի՞նչ ծառայությունների համար է Մոսկվան գնահատել Գուրգեն Արսենյանին, և ի՞նչ արդյունքներ է արձանագրել նրա դիվանագիտական աշխատանքը Հայաստանի շահերի պաշտպանության տեսանկյունից։ Նոյեմբերի 3-ի հանդիպման պաշտոնական հաղորդագրությունն այդ մասին որևէ տեղեկություն չի տալիս՝ սահմանափակվելով երկկողմ և տարածաշրջանային հարցերի քննարկման մասին ընդհանուր ձևակերպումներով։

Հայաստանի հանրությունն իրավունք ունի իմանալու՝ ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանն ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկել հայկական ապրանքների նկատմամբ սահմանված արգելքները վերացնելու, գազի գնի հնարավոր բարձրացումը կանխելու, երկաթուղու կոնցեսիայի հարցում Հայաստանի շահերը պաշտպանելու և Մոսկվայից հնչող սպառնալիքներին հակազդելու ուղղությամբ։ Բարձրացրե՞լ է հունիսի 7-ի ընտրությունների նկատմամբ Կրեմլի վերաբերմունքի հարցը։ Ի՞նչ պատասխաններ է ստացել և ի՞նչ պայմանավորվածություններ ձեռք բերել։ Այս հարցերը վերաբերում են Հայաստանի դիվանագիտական աշխատանքի արդյունավետությանը և պետության շահերի պաշտպանությանը։ Դրանց պատասխանները կարող են նաև բացահայտել՝ ինչ իրական բովանդակություն ունի Մոսկվայի շնորհած պարգևը հայ-ռուսական հարաբերությունների ներկայիս վիճակում։

Դիվանագիտական հարաբերությունների պահպանումը կարևոր է նույնիսկ ամենածանր հակասությունների պայմաններում։ Հայաստանը Ռուսաստանում ունի բազմահազարանոց համայնք, տնտեսական շահեր և անվտանգության հետ կապված բազմաթիվ չլուծված խնդիրներ։ Այդ պատճառով Մոսկվայի հետ աշխատանքը պահանջում է հետևողականություն, համբերություն և ազգային շահերի պաշտպանություն։ Հայկական դիվանագիտության արդյունավետությունը պետք է գնահատել ձեռք բերված կոնկրետ արդյունքներով՝ Հայաստանի պետական շահերի պաշտպանության, տնտեսական խնդիրների լուծման և երկրի ինքնիշխանության նկատմամբ հարգանքի ապահովման տեսանկյունից։

Մոսկվայի շնորհած կրծքանշանը կարող է իր տեղն ունենալ Գուրգեն Արսենյանի ավարտվող դիվանագիտական կենսագրության մեջ, սակայն Հայաստանի հանրության համար կարևոր են նրա աշխատանքի իրական արդյունքները։ Ե՞րբ կվերացվեն հայկական ապրանքների նկատմամբ սահմանված արգելքները, ի՞նչ երաշխիքներ կան գազի գնի կայունության համար, ինչպե՞ս են պաշտպանվում Հայաստանի շահերը երկաթուղու կոնցեսիայի հարցում, և ե՞րբ Մոսկվան կհրաժարվի Հայաստանի ինքնիշխան որոշումների նկատմամբ սպառնալիքների լեզվից։ Այս հարցերի լուծման ուղղությամբ դեսպանի կատարած աշխատանքը պետք է լինի հանրային գնահատման առարկա։

Հայաստանի դեսպանը ներկայացնում է պետության շահերը, և նրա գործունեության արդյունքների մասին հանրությունն իրավունք ունի ստանալու հստակ պատասխաններ։ Մոսկվայի պարգևատրումը լրացուցիչ առիթ է այդ հաշվետվությունը ներկայացնելու համար։ Հակառակ դեպքում կրծքանշանը կմնա հայ-ռուսական հարաբերությունների խորացող տարաձայնությունների ֆոնին կազմակերպված դիվանագիտական արարողություն՝ առանց Հայաստանի համար տեսանելի քաղաքական կամ տնտեսական արդյունքի։