Ծախսերի իրականացման հարցում ճկունության մեծացումը կարող է դժվարացնել «ֆինանսական հոսքերի հետագծումը», հայտարարել է Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատի ղեկավարը։
ԵՄ ծախսերի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող գլխավոր մարմինը նախազգուշացրել է, որ Եվրոպական հանձնաժողովի նախաձեռնությունը՝ ԵՄ-ի միլիարդավոր միջոցներն ապագայի անկանխատեսելի ճգնաժամերին ավելի արագ արձագանքելու հնարավորությամբ օժտելու վերաբերյալ, կարող է նաև մեծացնել դրանց ոչ նպատակային օգտագործման ռիսկը։
Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատի նախագահ Թոնի Մերֆին նշել է, որ ԵՄ երկարաժամկետ բյուջեն արմատապես վերափոխելու՝ Հանձնաժողովի ծրագրի առանցքային դրույթները կդժվարացնեն հանրային միջոցների՝ նպատակին համապատասխան ծախսվելու գործընթացի վերահսկումը։
«Մեզ համար ավելի դժվար է դառնում հետևել ֆինանսական հոսքերին», – ասել է Մերֆին։ – «Անդամ պետությանն ասում են՝ ահա մեծ քանակությամբ գումար, իսկ դուք ինքներդ հետևեք, որ ամեն ինչ կարգին լինի։ Սա, ըստ էության, ինքնավերահսկողության մեխանիզմ է»։
Այս նախազգուշացումը հնչում է այն ժամանակ, երբ ԵՄ առաջնորդները Բրյուսելում շարունակում են բանավեճերը 2027 թվականից հետո գործող բյուջեի ծավալների շուրջ, իսկ աուդիտորները արձանագրում են հարկատուների միջոցների ոչ նպատակային օգտագործման դեպքերի աճ։
Սակայն բյուջեի վերջնական արդյունքից անկախ է այդ գումարի բաշխման վերաբերյալ բանավեճը։ Քանի որ համավարակով, պատերազմներով և կլիմայի փոփոխությամբ նշանավորված ծախսերի ցիկլը մոտենում է ավարտին, Հանձնաժողովը ցանկանում է հաջորդ յոթ տարվա բյուջեն դարձնել ավելի ճկուն՝ դրա մոտ կեսը՝ գրեթե մեկ տրիլիոն եվրո յոթ տարվա ընթացքում, հատկացնելով մեկ գումարի, որը երկրները կարող են ծախսել միգրացիայից մինչև գյուղատնտեսություն և տարածաշրջանային զարգացում տարբեր նպատակների վրա։
Այդ գյուղատնտեսական և տարածաշրջանային զարգացման միջոցները, որոնք հաճախ տրամադրվում են ֆերմերային տնտեսություններին և տեղական նախագծերին սուբսիդիաների տեսքով, վաղուց խոցելի են եղել խարդախության և չարաշահման համար։
Մերֆիի խոսքով՝ մայրաքաղաքներին ծախսերը տեղափոխելու ավելի մեծ ազատություն տալը կդժվարացնի ծախսերի հետևումը։
«Կլինի որոշակի ճկունություն, բայց ի՞նչ գնով», – ասել է նա հարցազրույցում։ Վերահսկողության ավելի մեծ մասը կախված կլինի յուրաքանչյուր երկրի կողմից արդեն իսկ իրականացված ստուգումներից։
Այս պահին ԵՄ բյուջեի չարաշահումները անցյալ տարի աճել են, սխալները ազդել են մոտավորապես 5 միլիարդ եվրոյի գործարքների վրա՝ ըստ ԵԿԱ-ի վերջին զեկույցի։
ԵՄ հաջորդ բյուջեի դեպքում նման ցուցանիշի գնահատումը կարող է անհնարին դառնալ, զգուշացրել է Մերֆին, քանի որ յուրաքանչյուր երկրի աուդիտորներն ունեն տարբեր գործառույթներ և աշխատելաոճ։ Նրա աշխատակազմի ղեկավար Վոլֆգանգ Շտոլցը հարցազրույցի ընթացքում հավելել է. «Տարեցտարի մենք արձանագրում ենք, որ աուդիտ իրականացնող այդ մարմինների աշխատանքը լիովին վստահելի չէ»։
Հանձնաժողովն իր հայտարարության մեջ պաշտպանել է իր առաջարկը՝ ընդգծելով, որ վերահսկողության գործող համակարգի «առանցքային սկզբունքները» կպահպանվեն։ Հայտարարության մեջ նշվում է, որ ազգային մարմինները «արդյունավետ են գործում», սակայն հավելվում է, որ Հանձնաժողովն իրեն իրավունք է վերապահում պահանջելու անդամ երկրներից «փոփոխել ծրագիրը կամ անհրաժեշտության դեպքում ներդնել ուղղիչ մեխանիզմներ»։
«Խառը փաթեթ»
Հանձնաժողովի առաջարկած նորամուծություններից մեկը Ընդհանուր գյուղատնտեսական քաղաքականության (ԸԳՔ)՝ պատմականորեն առանձին բյուջետային հոդված հանդիսացող ոլորտի ներառումն է «Ազգային և տարածաշրջանային գործընկերության ծրագրեր» կոչվող հսկայական միասնական հիմնադրամի կազմում։
Մերֆին ընդգծել է, որ ինքը չի պաշտպանում որևէ կոնկրետ մոդել մյուսի նկատմամբ։ Սակայն, քանի որ ԵՄ միջոցներն ավելի ու ավելի են միաձուլվում ազգային բյուջեների հետ, Բրյուսելի համար դժվար կլինի վերահսկել, թե իրականում ուր են ուղղվում այդ միջոցները։ ԸԳՔ-ի աուդիտն ավելի պարզ է իրականացնել, երբ այն «խառնված չէ այդ խառը փաթեթի մեջ», նշել է Մերֆին։
Գյուղատնտեսական սուբսիդիաների միջոցով Հունաստանում կեղծ արոտավայրերի ֆինանսավորման կամ Սլովակիայում գյուղական տուրիզմի զարգացման համար նախատեսված գումարների՝ հարուստների համար նախատեսված շքեղ առանձնատների կառուցմանն ուղղվելու մասին լուրերը վառ օրինակներ են այն մարտահրավերների, որոնք առկա են գործող համակարգում այդ միջոցների վերահսկման հարցում։
Մերֆիի խոսքով՝ ծախսերի նոր համակարգի մոդելը՝ ԵՄ-ի՝ քովիդից հետո վերականգնման հիմնադրամը, լավատեսության տեղիք չի տալիս։ Թեև երկրների համար ավելի հեշտ դարձավ միջոցներն ուղղել այնտեղ, որտեղ դրանք անհրաժեշտ էին, ծախսման գործընթացը նաև ավելի քիչ թափանցիկ դարձավ։ Ազգային նոր ծրագրերը մշակվել են նույն սկզբունքով։
Բյուջետային գործող համակարգի պայմաններում Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատը (ECA) կարող է տեղում այցելել ԵՄ միջոցներ ստացող ֆերմերային տնտեսություն։ Մինչդեռ քովիդից հետո վերականգնման հիմնադրամի դեպքում ԵՄ-ն ամեն տարի հրապարակում է միայն 100 խոշորագույն շահառուների ցանկը։
«Այն այնքան էլ թափանցիկ չէ։ Նկատի ունեմ՝ իրականում ո՞ւր են հասնում ԵՄ միջոցները։ Սա է կարևորը»,— ասել է Մերֆին։— «Խոսքը մի հիմնադրամի մասին է, որը ներառում է քաղաքականության տարբեր ոլորտներ՝ միմյանցից լիովին տարբերվող նպատակներով ու ժամկետներով, իրականացման տարբեր մեխանիզմներով և ավելի քիչ կանխատեսելիությամբ»։
Բաց մի թողեք
Ռուբիոն փորձում է Հունաստանին ներգրավել ՄԿԴ-ի դեմ ԱՄՆ-ի արշավում
Լը Պենը ԵՄ բյուջեի շուրջ պայքարը տեղափոխում է Բրյուսել
Եվրոպայի առաջնորդները հրաժարվում են առաջատար արհեստական բանականության մրցավազքից