Այսօր ծննդյան օրն է այն գրողի, ում ստեղծած աշխարհը վաղուց դարձել է նաև մեր ընթերցողական կյանքի մի մասը՝ Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի։
Նրա գրականությունը Հայաստանում առանձնահատուկ ջերմությամբ են սիրում․ թվում է՝ նրա հերոսները, նրանց կարոտը, սերը, միայնությունը, նույնիսկ կախարդական իրականությունը մեզ համար չափազանց ճանաչելի են։
Մարկեսի գրքերում ամեն ինչ ապրում է միաժամանակ՝ հիշողությունը, ժամանակը, սերը և կյանքի անխուսափելի մելամաղձը։ Նրա յուրաքանչյուր վեպ ընթերցողի հետ խոսում է այլ լեզվով, բայց նույն սրտով։ Եվ երբեմն պատահում է, որ գրքի մեջ հանկարծ գտնում ես քեզ։ Այդպիսի զգացում շատերին տվել է նրա ուշ շրջանի փոքրիկ, բայց անկեղծ վիպակը՝ «Վերհիշելով իմ տխուր պոռնիկներին»։ Այնտեղ կա մի տարօրինակ ազնվություն, մի քիչ ցինիզմ, բայց նաև կյանքի հանդեպ ուշացած ու մաքուր զգացողություն։
Մարկեսը կարողանում էր մի նախադասությամբ ասել այն, ինչ մարդիկ երբեմն չեն համարձակվում մտածել անգամ։ Նրա հայտնի խոսքերից մեկը հենց այդ պարզ ու մարդկային ճշմարտությունն է․ «Լուրջ եմ ասում՝ թույլ չտաս քեզ մեռնել առանց զգալու սիրածդ մարդու հետ քնելու հրաշքը»։
Մարկեսի գրական աշխարհը մի ամբողջ տիեզերք է, որտեղ իրականությունն ու հեքիաթը ապրում են կողք կողքի։ Այդ աշխարհի ամենահզոր խորհրդանիշներից է նրա գլուխգործոցը՝ «Հարյուր տարվա մենություն»․ մի վեպ, որտեղ Բուենդիա ընտանիքի պատմության մեջ խտացած է մարդկության ճակատագիրը՝ սեր, մենություն, հիշողություն և ժամանակի անվերջ շրջանառություն։ Մակոնդոյի կախարդական քաղաքը դարձավ համաշխարհային գրականության ամենահիշվող տարածքներից մեկը։
Մարկեսի մյուս մեծ ստեղծագործություններից է «Սերը՝ ժանտախտի ժամանակ» վեպը։ Սա սիրո մասին ամենագեղեցիկ ու ամենահամբերատար պատմություններից մեկն է․ մի սեր, որը կարող է սպասել կես դարից ավելի՝ ապացուցելով, որ զգացմունքը երբեմն ավելի համառ է, քան ժամանակը։
Իսկ «Նահապետի աշունը» վեպում Մարկեսը ստեղծում է մի այլ՝ մռայլ և խորհրդանշական աշխարհ։ Այստեղ նա պատմում է բռնապետության, իշխանության մոլուցքի և մարդու մենության մասին՝ ցույց տալով, թե որքան ողբերգական կարող է լինել իշխանության մեջ փակված կյանքը։
Այս երեք գրքերը կարծես Մարկեսի գրական տիեզերքի երեք մեծ բևեռներն են՝
մենություն, սեր և իշխանություն։ Եվ դրանց կողքին նույնիսկ փոքրիկ վիպակը՝ «Վերհիշելով իմ տխուր պոռնիկներին», կարող է հանկարծ այնքան անձնական թվալ, որ ընթերցողը իրեն է գտնում այդ էջերի մեջ։
Մարկեսը հենց այն գրողներից է, որոնց կարդալիս զգում ես՝ կյանքը ոչ միայն իրական է, այլև մի քիչ կախարդական։
Գուցե հենց դրա համար էլ Մարկեսը միշտ մնում է կենդանի․ որովհետև նրա գրքերը հիշեցնում են, որ կյանքը պետք է ապրել ամբողջությամբ՝ սիրելով, հիշելով, երբեմն էլ մի քիչ տխուր ժպտալով։
Սիմոն Սարգսյան
Բաց մի թողեք
Շեքսպիրի Համլետը՝ Գր․ Խաչատրյանի բեմադրմամբ ու Լիդիա Գրիգորյանի խաղով․ Լուսանկարներ
Բեռլինալեի ճգնաժամ. «Ոսկե արջի» դափնեկիր Իլքեր Չաթաքը զգուշացնում է Գերմանիայի կառավարության հնարավոր «գրաքննության» մասին
Որքան մեծ է գրականությունը, երբ այն ծնվում է ցավից, բայց մնում է լի կարեկցանքով. Խալեդ Հոսեյնիի ծննդյան օրն է