Սեուտայի ​​ճգնաժամը վերստին բորբոքում է ԵՄ-ում ապաստան ստանալու իրավունքի կասեցման շուրջ բանավեճը

ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գործակալությունը, քաղաքացիական հասարակության խմբերը և ձախակողմյան եվրոպատգամավորները մտավախություն ունեն, որ ապաստանի իրավունքը կասեցնելու ցանկացած առաջարկ կարող է հանգեցնել անօրինական հետմղումների՝ միգրանտներին ենթարկելով բռնության, խոշտանգումների կամ մահվան վտանգի։

Առայժմ Եվրոպական միությունում ապաստանի իրավունքի կասեցման հարցը միայն քննարկման փուլում է։

Սակայն այդ հեռանկարն արդեն իսկ մտահոգություն է առաջացնում որոշ ձախակողմյան քաղաքական գործիչների և Եվրոպայի ապաստանի համակարգի առաջնագծում աշխատող մասնագետների շրջանում, ովքեր կարծում են, որ ԵՄ հիմնարար իրավունքներից մեկի կասեցումը կլինի և՛ աննախադեպ, և՛ վտանգավոր քայլ։

Այս ամսվա սկզբին Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը «Միության դրության մասին» իր ելույթում առաջարկեց ներդնել արտակարգ իրավիճակների համար նախատեսված մեխանիզմ, որը կարող է ճանապարհ հարթել ապաստանի իրավունքի կասեցման համար. սա վիճահարույց քայլ է, որին որոշ մայրաքաղաքներ արդեն իսկ հավանություն են տվել։

Առաջարկվող մեխանիզմը Սեուտայի ​​ճգնաժամին արձագանքելու փորձ է՝ հաջորդելով հուլիսի վերջին Մարոկկոյից 82 000 անկանոն միգրանտների զանգվածային մուտքին, որոնցից մի քանի հազարը դեռևս գտնվում են իսպանական այդ անկլավում՝ սպասելով իրենց դիմումների քննարկմանը։

Ապաստան հայցելու իրավունքի կասեցումը կլինի աննախադեպ քայլ ԵՄ մակարդակով, որը կնշանակի արմատական ​​շեղում գործող միգրացիոն քաղաքականությունից և կառաջացնի լուրջ դժգոհություն։

Գործող կանոնների համաձայն՝ ԵՄ երկրում գտնվող ցանկացած օտարերկրացի իրավունք ունի դիմել ապաստան ստանալու համար՝ անկախ նրանից, թե ինչպես է մուտք գործել Միություն, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր դիմում դիտարկվում է անհատական ​​հիմունքներով։

Ապաստանի տրամադրման սկզբունքի փոփոխությունը թույլ կտա իրականացնել «հավաքական հետմղումներ», երբ միգրանտները կվերադարձվեն ԵՄ սահմաններից դուրս՝ անկախ նրանց անհատական ​​իրավիճակից։

Ըստ ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գործակալության (UNHCR)՝ նման գործելակերպը կխախտի «չվերադարձնելու» (non-refoulement) սկզ Ֆոն դեր Լայենը հայտարարեց, որ արտակարգ իրավիճակների համար նախատեսված մեխանիզմը կգործարկվի միայն «խստորեն սահմանված չափանիշների հիման վրա» և «թույլ կտա ստանդարտ ընթացակարգերում կիրառել ժամանակավոր և խստորեն սահմանված ճկունություն»։

Եվրահանձնաժողովի պաշտոնյան Euronews-ին հայտնել է, որ առաջարկը ներկայացնելու հստակ ժամկետ չկա, իսկ մանրամասները դեռևս անորոշ են։ Հավանական է, որ թեման կքննարկվի շաբաթ օրը Մյունխենում կայանալիք միգրացիայի հարցերով խորհրդաժողովում, որին կմասնակցեն նախարարներ և ներկայացուցիչներ 18 եվրոպական երկրներից։

Մինչդեռ քաղաքացիական հասարակության խմբերն ու Եվրախորհրդարանի պատգամավորներն արդեն իսկ դեմ են արտահայտվում ցանկացած մեխանիզմի, որը կառավարություններին թույլ կտա շրջանցել ապաստանի տրամադրման գործող երաշխիքները։

«Սա կնշանակի ԵՄ արժեքների ևս մեկ տարրի քայքայում», – Euronews-ին ասել է իտալացի սոցիալիստ պատգամավոր Սեսիլիա Ստրադան, ով միգրացիոն հարցերով ակտիվ գործիչ է։ Նա պնդել է, որ «բացառիկ հանգամանքները» պարզապես պատրվակ են՝ արդարացնելու հետ մղման գործողությունները (pushbacks), որոնք անօրինական են ԵՄ օրենսդրությամբ։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը տարբեր վճիռներով դատապարտել է Հունաստանին, Լիտվային և Լեհաստանին նման գործելակերպի համար։

«Սա մարդկանց վտանգի է ենթարկում՝ հանգեցնելով նրանց հետ մղմանը դեպի այնպիսի վայրեր, որտեղ նրանք կարող են բախվել բռնության կամ մահվան», – Euronews-ին ասել է PICUM-ի (Առանց փաստաթղթերի միգրանտների հարցերով միջազգային համագործակցության հարթակ) տնօրեն Միշել ԼըՎոյը։

Այնուամենայնիվ, Սեուտա անկանոն միգրանտների զանգվածային հոսքը լայն քննարկումների տեղիք տվեց ապաստան ստանալու իրավունքի վերաբերյալ։ Ճգնաժամի սրմանը զուգընթաց՝ մի շարք երկրներ պահանջեցին արտահերթ նիստ գումարել, իսկ Իտալիան նույնիսկ մեկ ամսով վերականգնեց Իսպանիայի հետ օդային և ծովային սահմանների հսկողությունը՝ խաթարելով Շենգենյան գոտում ազատ տեղաշարժը։

Բացի այդ, որոշ երկրներ նախկինում ևս դիմել են ապաստանի իրավունքի կասեցման քայլին։

Հունաստանը կասեցրեց ապաստանի հայցերի քննարկումը 2020 թվականի մարտին՝ մեկ ամսով, Թուրքիայի հետ սահման կատարած՝ հակասական արձագանքներ առաջացրած այցի ընթացքում նա նույնիսկ Հունաստանը բնութագրեց որպես «Եվրոպայի վահան»։

«Հաշվի առնելով նրա անցած ուղին՝ պետք է ակնկալել այնպիսի մեխանիզմ, որը թույլ կտա անդամ երկրներին կասեցնել ապաստանի տրամադրման գործընթացը, երբ նրանք որոշեն, որ սահմանը ճնշման տակ է», — նշել է Front-Lex հասարակական կազմակերպության համատնօրեն Իֆթախ Քոհենը։