17/11/2026

EU – Armenia

Ինչը Մեծ Բրիտանիան և ԵՄ-ն դեռևս չեն հասկանում միմյանց մասին

Սա վճռորոշ շաբաթ է Մեծ Բրիտանիայի և ԵՄ-ի հարաբերությունների համար և հնարավորություն է տալիս ընկնել տասնամյակներ տևած թյուրըմբռնումների մեջ։

ԼՈՆԴՈՆ – Նրանք տարիներ անցկացրին Brexit-ի շուրջ բանակցություններում, բայց Մեծ Բրիտանիան և ԵՄ-ն երբեմն կարողանում են միմյանցից հեռու մնալ։

Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Էնդի Բըրնհեմը այս ուրբաթ մեկնում է Բրյուսել՝ մասնակցելու մեծ աղմուկ բարձրացրած գագաթնաժողովին՝ խոստանալով «նոր մոտեցում» Եվրամիության հետ հարաբերություններում։ «Ոչ թե թշնամական։ Այլևս կամուրջներ չայրելու։ Այլև կառուցողական և դրական լինելը», – երկուշաբթի երեկոյան Լոնդոն Սիթիում լսարանին ասաց Բըրնհեմը։

Նա արդեն խոսել է դաշինքի հետ կապերի մեծ վերականգնման մասին և նույնիսկ բացել է Մեծ Բրիտանիայի վերադարձի դուռը ԵՄ՝ Մեծ Բրիտանիայի հանրության կողմից դուրս գալու օգտին քվեարկելուց մեկ տասնամյակ անց։

Այնուամենայնիվ, կան մի շարք բաներ, որոնք երկու քաղաքական «փուչիկները» դեռևս արմատապես սխալ են հասկանում միմյանց մասին։ Զրուցել ենք երկու կողմերի պաշտոնյաների և փորձագետների հետ՝ գնահատելու ուրբաթ օրվա «վերագործարկման» գագաթնաժողովի և դրանից հետո ձևավորվող դինամիկան։

Բրյուսելը մշտապես չէ, որ մտածում է Միացյալ Թագավորության մասին

Յոթ-ութ տարի առաջ «Բրեքզիթը» (Brexit) գլխավոր թեման էր Լա Մանշի երկու ափերին էլ։ Իսկ հիմա՞։ Այդքան էլ ոչ։

Բրյուսելում քաղաքականություն մշակողները բախվում են նույն բարդ մարտահրավերներին, որոնք անհանգստացնում են նաև Լոնդոնում նրանց գործընկերներին։ Թե կոնկրետ որ խնդիրն է առաջնային՝ Դոնալդ Թրամփը, արհեստական ​​բանականությո՞ւնը, կլիմայի փոփոխությո՞ւնը, թե՞ չինական արդյունաբերական հզորությունները, կախված է նրանից, թե շաբաթվա որ օրն է։

«Իմ աշխատանքի 1 տոկոսից պակաս մասն է առնչվում Միացյալ Թագավորությանը, — ասաց ԵՄ դիվանագետներից մեկը (ով, ինչպես և հոդվածում հիշատակված մյուս անձինք, ցանկացավ մնալ անանուն՝ հարաբերությունների մասին ավելի անկեղծ խոսելու համար)։ — Իրականում՝ շատ ավելի քիչ»։

Կարևոր է չչափազանցնել սա։ ԵՄ պաշտոնյաները նշում են, որ երբ անհրաժեշտություն է առաջացել շփվել Լոնդոնի հետ, իրենք սիրով են դա արել։

Բրյուսելում կան ամբողջական խմբեր, որոնց աշխատանքը Միացյալ Թագավորության հետ բանակցելն է։ Սակայն կան նաև խմբեր, որոնց գործառույթը Ֆիլիպինների հետ բանակցելն է։

Մեծ Բրիտանիան դեռևս ԵՄ-ի կարևոր դաշնակիցն է. հենց այդ պատճառով էլ ուրբաթ օրը կայացավ հատուկ գագաթնաժողով՝ «Բրեքզիթից» հետո հարաբերությունների մանրամասները քննարկելու համար։

Համագործակցությունը խորացնելու դուռը միշտ բաց է, սակայն ԵՄ-ն հեռախոսի մոտ նստած չի սպասում Միացյալ Թագավորության զանգին։

Լոնդոնի բյուջեն բավականին սուղ է

Որպես ԵՄ անդամ երկիր՝ Միացյալ Թագավորությունը միության բյուջեի խոշոր զուտ դոնոր էր։ Սակայն այս օրերին նրանք ավելորդ գումարներ չունեն։

«Մեզ ավելի շատ գումար է պետք»․ ահա թե ինչ հակիրճ պատասխան տվեց Չեխիայի վարչապետ Անդրեյ Բաբիշն անցյալ ամիս՝ ի պատասխան հարցի, թե արդյոք Մեծ Բրիտանիան կարող է վերադառնալ ԵՄ կազմ։

Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից ի վեր Միացյալ Թագավորության պետական ​​ֆինանսները մշտապես լարված վիճակում են։ Ընդ որում, ծախսերի հետ կապված բարդ քաղաքական իրավիճակը Մեծ Բրիտանիայում ոչ միշտ է պատշաճ կերպով հասկացվում արտերկրում։

Արդյունքում՝ ԵՄ բանակցողները բազմիցս սխալ են գնահատել իրենց բրիտանացի գործընկերների պատրաստակամությունը՝ ֆինանսական միջոցներ տրամադրելու տարբեր նախաձեռնությունների համար։

Սա հանգեցրեց բանակցությունների լուրջ ձախողման անցյալ տարի, երբ Մեծ Բրիտանիայի՝ ԵՄ-ի «SAFE» վերազինման ծրագրին միանալու շուրջ քննարկումներն անսպասելիորեն տապալվեցին՝ հենց ֆինանսական հարցի պատճառով։

«Շատերը կարծում են, որ դա իսկական ձախողում էր»,— նշեց ԵՄ մեկ այլ դիվանագետ։ Երկու կողմերն էլ բավականին տարբեր պատկերացումներ ունեին այն մասին, թե ինչպիսի տեսք պետք է ունենա բրիտանական ֆինանսական ներդրումը։

Այս հանգամանքը բարդացրել է իրավիճակը նաև այս շաբաթ կայանալիք գագաթնաժողովին ընդառաջ։ Լոնդոնը մերժել է ԵՄ քաղաքացիների համար ուսման վարձերը նվազեցնելու պահանջը՝ պատճառաբանելով, որ այդ դեպքում ստիպված կլինի այլ աղբյուրներից լրացնել բրիտանական համալսարանների բյուջեների պակասը։

Եվրոպական հանձնաժողովն ամենազոր չէ

1988 թվականին Մարգարետ Թետչերը հայտնի ելույթում խիստ քննադատության ենթարկեց «եվրոպական գերպետությունը, որը Բրյուսելից նոր գերիշխանություն է հաստատում»։ Տասնամյակներ անց որոշ բրիտանացիների համար ԵՄ-ից դուրս գալը ապստամբություն էր Բրյուսելի վերահսկող բյուրոկրատիայի դեմ։

Սակայն երբեմն Եվրոպական հանձնաժողովին որպես ԵՄ-ի գլխավոր հակառակորդ դիտարկելը կարող է խոչընդոտել իրական իշխանության կենտրոնը հասկանալուն։ «Երրորդ երկրների հետ հարաբերություններում Հանձնաժողովն է թելադրում պայմանները, բայց միայն մինչև որոշակի պահ», — նշում է Դեյվիդ Հենիգը՝ «Միջազգային քաղաքական տնտեսության եվրոպական կենտրոն» (European Centre for International Political Economy) վերլուծական կենտրոնի Մեծ Բրիտանիայի գծով տնօրենը։

Հենիգի խոսքով՝ անդամ երկրները նախաձեռնությունը ստանձնում են «բանակցային գործընթացի սկզբում և վերջում»՝ երբ ձևավորում են Հանձնաժողովի մանդատը, իսկ հետո՝ հաստատում վերջնական համաձայնագիրը։ «Այժմ մենք հենց այդ վերջին փուլում ենք, երբ դինամիկան փոխվում է», — ասում է նա՝ անդրադառնալով ԵՄ-ի և Մեծ Բրիտանիայի միջև հարաբերությունների վերագործարկման շուրջ ընթացիկ բանակցություններին։

Եվրոպական հանձնաժողովը մեծ պատասխանատվություն է կրում և հաճախ գործելու ազատություն ունի։ Սակայն, եթե ԵՄ անդամ երկրները ինչ-որ բան են ցանկանում, նրանք, որպես կանոն, հասնում են դրան։

Անցյալ շաբաթ դրա ակնհայտ օրինակը տեսանք. ԵՄ պրագմատիկ պաշտոնյաները համաձայնության էին եկել ուսման վարձերի վերաբերյալ փոխզիջումային տարբերակի շուրջ, սակայն անդամ պետությունների դեսպանները հետագայում ավելի խստացրին այդ դիրքորոշումը։

Այս դինամիկան կարող է շփոթեցնել բրիտանացի որոշ դիտորդների, սակայն Լոնդոնին արժե սովորել դրան։ Անդամ երկրներն են լինելու նաև վերջնական որոշում կայացնողները, եթե Մեծ Բրիտանիան ապագայում դիմի ԵՄ-ին վերամիանալու համար, նույնիսկ եթե բանակցություններն անմիջականորեն վարի Հանձնաժողովը։

Երիտասարդները Վեստմինստերում առաջնահերթություն չեն

Երբ 2024 թվականին ԵՄ-ն առաջարկեց Բրեքզիտից հետո երիտասարդների փոխանակման ծրագիր, որը թույլ կտար երիտասարդներին որոշակի ժամանակահատվածով տեղաշարժվել Միացյալ Թագավորության և ԵՄ-ի միջև, թե՛ լեյբորիստները, թե՛ պահպանողականները միանգամից մերժեցին այդ գաղափարը։

Երբ նրանց առաջարկվեց ընտրություն կատարել երիտասարդների համար հնարավորություններ ստեղծելու և միգրացիայի հարցով մտահոգված, եվրասկեպտիկ ընտրողներին զայրացնելու միջև, Վեստմինստերում շատերի համար պատասխանը պարզապես «առողջ բանականության» թելադրանք էր։

Երբ պարզ դարձավ, որ այս ծրագրի իրականացումը Բրյուսելի համար «կարմիր գիծ» է, արձագանքը փոխվեց՝ դառնալով տարակուսանք։ Ոչ պաշտոնական զրույցներում բրիտանացի որոշ քաղաքական գործիչներ և նրանց օգնականներ անկեղծորեն զարմացած էին. ինչո՞ւ է այս հարցն այդքան կարևոր նրանց համար։

«Միացյալ Թագավորությունը երիտասարդների շարժունակության ծրագիրը դիտարկում էր բացառապես որպես ԵՄ-ի պահանջ, քանի որ ոչ ոք չէր լսում երիտասարդներին, — նշում է «Youth Council UK»-ի խորհրդի անդամ Մաուրիցիո Կուտինը։ — Հիշում եմ՝ պաշտոնյաներն ինձ ասում էին, որ մեզ պետք չեն ո՛չ «Erasmus+»-ը, ո՛չ էլ երիտասարդների շարժունակության որևէ ծրագիր»։

ԵՄ-ի համար երիտասարդներին հնարավորություններ ընձեռելը ոչ միայն ինքնին արժեքավոր նպատակ էր, այլև ուներ կոնկրետ առավելություններ։ Այն թույլ կտար պահպանել այն, ինչ պաշտոնյաները, մեղմ ասած, անվանում են «մարդկանց միջև շփումներ» Բրեքզիտից հետո Միացյալ Թագավորության հետ։

ԵՄ կառույցներում աշխատող մարդիկ հաճախ իրենք են աշխատել կամ սովորել արտերկրում և դա դիտարկում են որպես «փափուկ ուժի» (soft power) գործիք։ Սա մի փաստարկ է, որը Վեստմինստերում շատ ավելի հազվադեպ է հնչում։

Երկու կողմն էլ տրավմատիկ ազդեցություն են կրել Brexit-ից

Առնվազն մեկ հարցում կա համաձայնություն. Brexit-ի լարված գործընթացից երկու կողմն էլ «սպիներ» են ստացել։

«Եվրամիությունում շատ մարդիկ կան, ովքեր տրավմատիկ փորձառություն են ունեցել Brexit-ի պատճառով», — այս ամսվա սկզբին հայտարարեց ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալլասը։

Նա առաջինը չէ, ով նման բան է ասում. Բրյուսելում Brexit-ը որպես տրավմա դիտարկելը գրեթե «մեմ» է դարձել։ Մի կողմից՝ դա զուտ քաղաքական ցնցում էր։ Մյուս կողմից՝ խնդիրն այն էր, որ մի քանի տարի շարունակ քաղաքական օրակարգում գերիշխում էր միայն մեկ թեմա՝ դուրս մղելով մյուս բոլոր հարցերը։

ԵՄ-ի արձագանքները բրիտանական կողմից հարաբերությունները սերտացնելուն ուղղված ցանկացած նախաձեռնությանը պետք է դիտարկել՝ հաշվի առնելով Կալլասի այս գնահատականը։

Թեև բրիտանացիները գուցե այլ կերպ ձևակերպեն սա, այնուամենայնիվ, սա ընդհանուր գիծ է երկու կողմերի համար էլ։

Տարիներ շարունակ բրիտանացի քաղաքական գործիչները խուսափել են Եվրոպայի հետ կապված հիմնարար հարցին վերադառնալուց՝ նույնիսկ այն դեպքում, երբ առկա էին փաստարկներ, որ դա տնտեսապես ձեռնտու կարող է լինել։

Հենց սա էլ մտադիր է փոխել Բերնհեմը՝ Մեծ Բրիտանիայի յոթերորդ վարչապետը Brexit-ի հանրաքվեից ի վեր։

Միացյալ Թագավորությանը Brexit-ից հետո ձևավորված այդ «զգուշավոր ու կաշկանդված» վիճակից դուրս բերելու համար անհրաժեշտ կլինի համոզել «վերքեր ունեցող» Բրյուսելին՝ կրկին վստահել, իսկ հոգնած ընտրազանգվածին՝ հավատալ, որ հին վերքերը բացելն արժե այն անհարմարությունները, որոնք կարող են առաջանալ։