Այն, ինչ գիտենք (և դեռ չգիտենք) Կանադայի՝ «ասոցացված անդամ» դառնալու մասին

Կանադային Եվրոպական միության առաջին «ասոցացված անդամը» դարձնելու գաղափարը մեծ աղմուկ է բարձրացրել։ Ահա թե ինչ գիտենք և ինչ դեռ չգիտենք այդ մասին։

Սա շաբաթվա ամենաուշագրավ և զարմանահրաշ հայտարարությունն է. Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը հրավիրել է Կանադային՝ պատմություն կերտել և դառնալ Եվրոպական միության պատմության մեջ առաջին «ասոցացված անդամը»։

«Մենք ցանկանում ենք Կանադայի հետ հարաբերությունները հասցնել հնարավոր ամենաբարձր մակարդակի», – հայտարարել է Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահը՝ «Միության վիճակի մասին» իր ելույթում։

Հաջորդ օրը՝ Ստրասբուրգում նույն ամբիոնից ելույթ ունենալիս, Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին հայտարարել է, որ իր երկիրը «ողջունում է» առաջարկը և ողջունել է «ապագայի դաշինքի» սկիզբը։

«Եվրոպան և Կանադան միասին ավելի ուժեղ են», – ասել է նա։

Այս հաջորդական ելույթները հայտնվել են միջազգային լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում, քաղաքական մեծ աղմուկ բարձրացրել, ոգեշնչել բազմաթիվ մեմերի ստեղծմանը և նույնիսկ գրավել Դոնալդ Թրամփի ուշադրությունը։ Սակայն դրանք նաև բազմաթիվ կարևոր հարցեր են թողել առանց պատասխանի։

Ահա թե ինչ գիտենք (և ինչ դեռ չգիտենք) այս աղմկահարույց գաղափարի մասին։

Նախադեպը բացակայում է

«Ասոցացված անդամակցության» հայեցակարգը որպես այդպիսին նախատեսված չէ ԵՄ պայմանագրերով։ Եվ քանի որ այն գոյություն չունի թղթի վրա, չկա հստակ գործողությունների ծրագիր, որին Բրյուսելը կարող է հետևել՝ այն իրականություն դարձնելու համար։

Նմանատիպ իրավիճակ էր ստեղծվել նաև այս տարվա սկզբին, երբ Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցն առաջարկել էր Ուկրաինան դարձնել դաշինքի «ասոցացված անդամ»։ Նրա խոսքով՝ դա պետք է ապահովեր դիտորդի կարգավիճակ որոշումների կայացման մարմիններում, աստիճանական հասանելիություն ԵՄ որոշ ծրագրերին և փոխադարձ աջակցություն՝ ապագա հարձակման դեպքում։

Մերցի անսպասելի առաջարկը տարբեր արձագանքների արժանացավ տարբեր մայրաքաղաքներում և մերժվեց Կիևի կողմից, որտեղ մտավախություն ունեին, որ «կիսաանդամի» կարգավիճակը երկիրը կմատնի անդամ Ոմանք առաջարկել են, որ առաջընթացի հնարավոր ուղին կարող է կապված լինել ԵՄ պայմանագրերի 217-րդ հոդվածի հետ, որը սահմանում է. «Միությունը կարող է մեկ կամ մի քանի երրորդ երկրների կամ միջազգային կազմակերպությունների հետ կնքել համագործակցության (ասոցացման) համաձայնագրեր, որոնք ենթադրում են փոխադարձ իրավունքներ և պարտականություններ, համատեղ գործողություններ և հատուկ ընթացակարգ»։

Մինչդեռ Քարնին նշել է, որ այդ կառուցվածքը պետք է լինի «բավականաչափ բաց, որպեսզի այլ կողմեր ​​ևս կարողանան միանալ դրան»։

Սա ընդլայնում չէ

Քարնին հատուկ շեշտեց մի կարևոր հանգամանք. իր երկիրը չի ձգտում դառնալ Եվրոպական միության լիիրավ անդամ, ինչպիսին ցանկանում են դառնալ Ուկրաինան, Մոլդովան և անդամակցության այլ հավակնորդներ։

Համաձայն պայմանագրերի՝ այս գործընթացը հասանելի է «ցանկացած եվրոպական պետության», ինչը նշանակում է, որ Ատլանտյան օվկիանոսի մյուս կողմում գտնվող երկիրը չի կարող հավակնել դրան։

«Կանադան ո՛չ հնարավորություն ունի, ո՛չ էլ ձգտում է դառնալ Եվրոպական միության լիիրավ անդամ։ Հետևաբար, սա այլ ձևաչափ է», — ելույթից հետո նշեց Քարնին։ — «Սա այնպիսի ձևաչափ է, որը տեղին է Եվրոպայի հետ սերտ կապեր ունեցող երկրի համար»։

ԵՄ-ին անդամակցելը հայտնի է որպես չափազանց բարդ և երկարատև գործընթաց, որը հավակնորդ երկրներից պահանջում է ընդունել ԵՄ հազարավոր օրենքներ և համապատասխանեցնել իրենց գործունեությունը միության՝ համաշխարհային մակարդակի չափանիշներին։ Յուրաքանչյուր քայլ պահանջում է միաձայն որոշում, ինչը վետո կիրառելու բազմաթիվ հնարավորություններ է ստեղծում։

Օտտավան և Բրյուսելը ցանկանում են գտնել համագործակցության այնպիսի տարբերակ, որը հնարավոր կլինի իրականացնել շատ ավելի արագ։

Այնուամենայնիվ, թվում է, թե հետաքրքրությունն արդեն իսկ արթնացել է. նախքան Քարնիի՝ Ստրասբուրգ կատարելիք այցը, հարցումը ցույց տվեց, որ կանադացիների զգալի մասը՝ 49%-ը, պաշտպանում է ԵՄ-ին լիիրավ անդամակցելու գաղափարը։

Անվանումը դեռ հստակեցված չէ

Թեև Ստրասբուրգից ստացված լուրերում հիմնական շեշտը դրվում էր «ասոցացված անդամ» տպավորիչ կարգավիճակի վրա, Քարնին միանշանակորեն չպաշտպանեց այդ ձևակերպումը։ Փոխարենը՝ նա հավատարիմ մնաց «հանուն ապագայի դաշինք» (alliance for the future) անվանմանը, որն ավելի քիչ քաղաքական ենթատեքստ ունի։

«Նախագահ ֆոն դեր Լայենն օգտագործեց երկու տերմինն էլ՝ «հանուն ապագայի դաշինք» և «ասոցացված անդամակցություն»։ Անվանակարգը, դրա հստակ ձևակերպումը Եվրոպայի որոշելիք հարցն է,- ասաց նա։ – Կարևորը բովանդակությունն է»։

Կանադայի վարչապետի համար «ասոցացված անդամակցություն» եզրույթը ենթադրում է ինքնիշխանության զիջում Բրյուսելին, ինչը, ըստ նրա խոստման, որևէ պարագայում տեղի չի ունենա։

«Մենք փնտրում ենք այնպիսի գործընկերություններ, որոնք փոխլրացնող են և ամրապնդում են մեր ինքնիշխանությունը, և հենց դա էլ առաջարկվում է այստեղ,- ասաց նա։ – Կանադացիները միակարծիք են. ոչ ոք մեզ չի թելադրի, թե ինչ լեզվով պետք է խոսենք։ Ոչ ոք չի թելադրի մեր մշակույթը կամ թե ում հետ կարող ենք միջազգային համաձայնագրեր կնքել»։

ԵՄ պաշտոնյաները նվազ կարևորություն տվեցին տերմինաբանական այս տարաձայնությանը։ Նրանց համար «հանուն ապագայի դաշինքը» անմիջականորեն իրականացվելիք քայլն է, իսկ «ասոցացված անդամակցությունը»՝ երկարաժամկետ հեռանկարը։

Այն կդրվի քվեարկության

Այն բանից հետո, երբ ֆոն դեր Լայենը հրավեր ուղղեց, Կանադայի պահպանողական ընդդիմությունը քննադատեց Քարնիին՝ առանց ընտրական մանդատի ԵՄ-ի հետ ավելի սերտ կապեր հաստատելու ձգտման համար։

Ի պատասխան՝ Քարնին նշեց, որ բանակցությունները դեռ վաղ փուլում են, և խոստացավ, որ դրանց արդյունքը կներկայացվի Կանադայի խորհրդարանի վերջնական քվեարկությանը։

«Վստահ եմ, որ խորհրդարանում և համապատասխան հանձնաժողովներում մի շարք քննարկումներ կանցկացվեն։ Եվ ի վերջո, Կանադայի խորհրդարանում քվեարկություն կկայանա այն դաշինքի վերջնական կառուցվածքի վերաբերյալ, որի վրա մենք աշխատում ենք», – ասաց նա։ «Այս ամենն իրականացվելու է թափանցիկ կերպով»։

Եվրոպական կողմից դեռ պետք է տեսնել, թե ինչպես է ֆոն դեր Լայենի թիմն առաջ մղելու այս նորարարական հայեցակարգը օրենսդրական գործընթացի միջոցով։ Գործադիր մարմինը դեռ չի հայտնել, թե որ ստորաբաժանումն է վերահսկելու աշխատանքը, թեև Գլխավոր քարտուղարությունը և Առևտրի գլխավոր տնօրինությունը (DG Trade) ամենահավանական թեկնածուներն են՝ գործընթացը ղեկավարելու համար։

«Խոսքը շատ հավակնոտ նախագծի մասին է, ուստի այն կպահանջի Հանձնաժողովի տարբեր ծառայությունների ներգրավվածություն։ Սա կլինի, այսպես ասած, ամբողջ կառավարությանը ներառող մոտեցում», – ասել է Հանձնաժողովի գլխավոր խոսնակի տեղակալ Օլոֆ Գիլը։

Գիլը շեշտեց, որ բանակցություններն իրականացվելու են անդամ երկրների հետ սերտ համակարգմամբ, որոնցից մի քանիսը նախապես տեղեկացվել էին ֆոն դեր Լայենի ելույթից անմիջապես առաջ։

«Եվրոպական միությունում խոշոր փոփոխությունները տեղի են ունենում միայն անդամ երկրների համաձայնությամբ, և այդպես էլ կլինի միշտ», – ասաց նա։

Իռլանդիան, Իսպանիան և Ֆրանսիան այն երկրների թվում են, որոնք աջակցություն են հայտնել սկզբնական գաղափարի ուսումնասիրմանը։ Չի բացառվում, որ այս հարցի շուրջ բարձր մակարդակի քննարկում տեղի ունենա հոկտեմբերին Բրյուսելում կայանալիք ԵՄ առաջնորդների երկօրյա հագեցած գագաթնաժողովի ընթացքում։

Այդ ամսվա վերջին ֆոն դեր Լայենը և Քարնին կհանդիպեն Մոնրեալում (Քվեբեկ)։ Սա հնարավորություն կտա երկուսին էլ ավելի մանրամասն ներկայացնել իրենց մտահղացումները։

Տնտեսությունը՝ առաջնահերթություն

Այնուամենայնիվ, Ստրասբուրգում արդեն իսկ բավականին հստակ պատկերացում կազմվեց այն ոլորտների մասին, որոնց վրա կենտրոնացել են ֆոն դեր Լայենն ու Քարնին։

Դրանցից գլխավորը առևտուրն է՝ հիմնված ԵՄ-ի և Կանադայի միջև ազատ առևտրի համաձայնագրի (CETA) վրա, որը դեռ պետք է վավերացվի անդամ 10 պետությունների կողմից։

Ֆոն դեր Լայենը նշեց, որ նպատակը պետք է լինի «ընդհանուր բարգավաճման և տնտեսական անվտանգության տարածքի» ստեղծումը, որը կընդգրկի խելացի արտադրությունը, էներգետիկան, մարտկոցների արտադրությունը, արհեստական ​​բանականությունը, քվանտային տեխնոլոգիաները, կիբերոլորտը, պաշտպանական արդյունաբերությունը և Արկտիկան։

Քարնին հաստատեց այդ ոլորտների կարևորությունը և ցանկին ավելացրեց լայնաշերտ կապը, կիսահաղորդիչները, հեղուկացված բնական գազը և ջրածինը։

Նա նաև հատուկ ընդգծեց Կանադայի դերը որպես կրիտիկական նշանակության հանքանյութեր մատակարարող երկիր. Եվրոպան խիստ շահագրգռված է դրանց մատակարարման աղբյուրների դիվերսիֆիկացմամբ՝ Պեկինի կողմից ստեղծված կախվածության կետերը (այսպես կոչված՝ «խցանման կետերը») վերացնելու նպատակով։

«Կանադան ունի ավելի քան 34 տեսակի կրիտիկական նշանակության հանքանյութերի պաշարներ, և մենք աշխարհի էներգետիկ անցման համար ամենակարևոր 10 հանքանյութերի առաջատար արտադրողների թվում ենք», – ասաց նա։

«Մեր դաշինքը կարող է օգնել բավարարել Եվրոպայի՝ հուսալի մատակարարումների և Կանադայի՝ վերամշակման առաջադեմ հնարավորությունների պահանջարկը, ինչպես նաև ծառայել արժեքի ամբողջական շղթաներ ստեղծելու մեր ընդհանուր նպատակին»։

Կապերն ամրապնդելու մեկ այլ եղանակ է ԵՄ ծրագրերին Կանադայի մասնակցությունը։ Կանադան արդեն մաս է կազմում «Հորիզոն» (Horizon) հետազոտական ​​հարթակի և SAFE պաշտպանական նախաձեռնության, ինչպես նաև ցանկանում է միանալ ուսանողների համար նախատեսված հայտնի «Էրազմուս+» (Erasmus+) ծրագրին և Ուկրաինային տրամադրվող 90 միլիարդ եվրո արժողությամբ վարկային փաթեթին։

ԵՄ անձնագիրը։ Եվրոպական միություն։ Չորս ազատությունները

Ֆոն դեր Լայենի հրավերը հարց է բարձրացրել՝ արդյոք Կանադան՝ մայրցամաքային Եվրոպայից ավելի քան 6000 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող երկիրը, մի օր կօգտվի միության՝ տեղաշարժի չորս ազատություններից՝ ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և մարդկանց ազատ տեղաշարժից։

Հենց այդ չորս ազատություններն են միասնական շուկան դարձնում անխոչընդոտ, առանց սահմանների և գործնականում անտեսանելի։ Նորվեգիան, Իսլանդիան, Լիխտենշտեյնը և Շվեյցարիան միակ երկրներն են ԵՄ-ից դուրս, որոնք օգտվում են այդ անարգել հասանելիությունից։ Դրա դիմաց նրանցից պահանջվում է կիրառել ԵՄ հազարավոր օրենքներ՝ առանց դրանց ընդունման գործընթացում ուղղակիորեն մասնակցելու հնարավորության։

Արդյոք Կանադան կգնա՞ այդքան հեռու

Իր ելույթում Քարնին նշել է, որ ձևավորվող դաշինքը պետք է նպատակաուղղված լինի ԵՄ-ի և Կանադայի միջև երիտասարդների ազատ տեղաշարժի ապահովմանը։

«Մենք պետք է խորացնենք մարդկանց միջև կապերը՝ թույլ տալով մեր երիտասարդներին ապրել, աշխատել և սովորել այնտեղ, որտեղ նրանք ցանկանում են՝ Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերում էլ», – ասել է նա։

Քարնին խոսել է նաև «ֆինանսական ծառայությունների ինտեգրված շուկայի» մասին, որը կընդլայնի ընտրության հնարավորությունները և կնվազեցնի ծախսերը քաղաքացիների համար, կբարելավի կապիտալի հասանելիությունը ընկերությունների համար՝ միաժամանակ պահպանելով ֆինանսական կայունության ոլորտում համաշխարհային առաջատարի դիրքերը։

Ֆոն դեր Լայենը, սակայն, չի հիշատակել չորս ազատություններից որևէ մեկը։

Հանձնաժողովը հետևողականորեն հայտարարել է, որ չորս ազատությունները հնարավոր չէ «ընտրովի կիրառել»։ Ըստ հաղորդումների՝ տարեսկզբին Բրյուսելը մերժել էր Լոնդոնի՝ Brexit-ից հետո ապրանքների, սակայն ոչ մարդկանց ազատ տեղաշարժն ապահովելուն ուղղված առաջարկը։

Երբ հարց հնչեց, թե արդյոք դրանցից որևէ մեկը հասանելի կլինի «ասոցացված անդամակցության» շրջանակում, խոսնակ Գիլը ո՛չ հաստատեց, ո՛չ էլ հերքեց դա։

«Տեսնենք, թե ինչ ընթացք կունենան այս քննարկումները», – ասաց նա։ – «Այս պահին Եվրոպական միության և Կանադայի միջև առկա է ընդհանուր հանձնառություն՝ ամրապնդելու մեր հարաբերությունները՝ ի շահ երկու կողմերի և մեր սեփական շահերից ելնելով»։