Թրամփի՝ Գրենլանդիայի վերաբերյալ գործարքի մանրամասները. Լուսանկար

Ինչպիսի՞ խոստումներ է տվել ԱՄՆ նախագահը Գրենլանդիայի անվտանգության ապահովմանն ուղղված ապագա քայլերի վերաբերյալ, և արդյոք դրանք կպահպանվե՞ն։

Այն բանից հետո, երբ Դոնալդ Թրամփը գրեթե քանդեց ՆԱՏՕ-ն՝ սպառնալով բռնակցել Գրենլանդիան (անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև ուժի կիրառմամբ), նա ստորագրեց մի նոր՝ իր բնորոշմամբ՝ «ֆանտաստիկ» գործարք։ Այն ԱՄՆ-ին կապահովի դանիական այդ տարածքի նկատմամբ անհրաժեշտ ամբողջական վերահսկողություն և ռազմական հասանելիություն։

Տարվա սկզբին Թրամփի՝ այդ տարածքը ձեռք բերելու ակնհայտ վճռականությունը (ինչպես նաև նրա սպառնալիքը՝ 25%-անոց մաքսատուրքեր սահմանել բոլոր նրանց նկատմամբ, ովքեր կխոչընդոտեին իրեն) այնքան էր անհանգստացրել եվրոպացի դաշնակիցներին, որ նրանք սկսեցին խոսել առանց Ամերիկայի Արևմուտքի ապագայի մասին։ Շատ առումներով՝ անդրատլանտյան հարաբերություններն այլևս նախկինի պես չեն։

Արկտիկայում և Հյուսիսային Ատլանտիկայում անվտանգության վերաբերյալ երեքշաբթի օրը ՄԱԿ-ում Թրամփի, ինչպես նաև Գրենլանդիայի և Դանիայի վարչապետների կողմից ստորագրված համաձայնագիրը վերջ է դնում այդ վեճին։ Սակայն ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այդ գործարքը։ Ո՞վ է վճարելու դրա համար։ Եվ ո՞վքեր են շահել կամ տուժել ամիսներ տևած՝ մեծ նշանակություն ունեցող բանակցությունների արդյունքում։

Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այս գործարքը

Այս նոր համաձայնագիրը, որը դեռ պետք է վավերացվի Դանիայի և Գրենլանդիայի օրենսդիրների կողմից, իրականում լիովին նոր չէ։ Փոխարենը՝ այն նպատակ ունի «փոփոխել և լրացնել» ԱՄՆ-ի և Դանիայի միջև 1951 թվականին կնքված նախկին համաձայնագիրը։ Բազմաթիվ փորձագետներ ամիսներ շարունակ պնդում էին, որ այդ նախկին համաձայնագիրն արդեն իսկ Թրամփին տալիս էր այն ամենի մեծ մասը, ինչ նա ցանկանում էր՝ ռազմակայաններ տեղակայելու և տարածաշրջանի անվտանգությունն ապահովելու հարցում գրեթե անսահմանափակ ազատություն։

Այս անգամ առանցքային տարբերություններից մեկն այն է, որ Գրենլանդիան ևս հանդիսանում է համաձայնագրի կողմ։

Ի՞նչ է ներառված գործարքում

Տեքստի ներածական մասը վերահաստատում է կողմերի հանձնառությունը՝ պահպանել միջազգային իրավունքը, հարգել Դանիայի տարածքային ամբողջականությունը, կատարել ՆԱՏՕ-ի շրջանակում ստանձնած պարտավորությունները և պաշտպանել Գրենլանդիայի բնակիչների իրավունքները։ Տեքստի մնացած մասի մեծ մասը վերաբերում է Գրենլանդիա ամերիկյան զինվորականների և քաղաքացիական անձնակազմի մուտքին, ինչպես նաև այնտեղ ամերիկյան ռազմական օբյեկտներ հիմնելու ծրագրերին։

Թրամփը խոստացել էր Գրենլանդիայում կառուցել երկու «շատ խոշոր» ռազմակայան։ Դանիայի կառավարության հրապարակած տեքստի համաձայն՝ ամերիկյան այդ երկու նոր ռազմակայանները, որոնց մասին այդքան խոսվում էր, նույնպես լիովին նոր չեն՝ գոնե դրանց տեղակայման վայրերի առումով։

Դրանցից մեկը տեղակայվելու է Հարավային Գրենլանդիայի Նարսարսուակ (Narsarsuaq) բնակավայրում, որտեղ նախկինում գործել է ամերիկյան «Bluie West One» ռազմակայանը (փակվել է 1950-ականներին)։ Մյուսը լինելու է Արևելյան Գրենլանդիայի Մեստերսվիգ (Mestersvig) վայրում, որտեղ ներկայումս տեղակայված է Դանիայի «Sirius» շնասահնակային պարեկային ջոկատը, և որը նախատեսվում է վերակառուցել։

Համաձայնագրի համաձայն՝ ԱՄՆ զինված ուժերը «ազատ մուտք» կունենան Գրենլանդիայի օդային, ցամաքային և ծովային երթուղիներին՝ երկու բազաների միջև։ Գրենլանդիայում արդեն գտնվում է ԱՄՆ Պիտուֆիկ տիեզերական բազան, որտեղ տեղակայված են մոտ 150 ամերիկացի զինվորներ՝ բալիստիկ հրթիռների մոնիթորինգի կայան շահագործելու համար՝ Հյուսիսային Ամերիկան ​​հեռահար հրթիռային հարձակումներից պաշտպանելու համար։

Պայմանագիրը նաև սահմանում է, թե ինչպես կարող է ԱՄՆ-ն Գրենլանդիայում ստեղծել նոր անօդաչու թռչող սարքերի մարտական ​​​​կայանքներ՝ «անօդաչու ռազմական կայանքներ»՝ Դանիայի և Գրենլանդիայի իշխանությունների կողմից արագացված հաստատման գործընթացներով։ Սակայն Դանիան և Գրենլանդիան կունենան վերջնական խոսքը այն մասին, թե որտեղ պետք է տեղակայվեն նման օբյեկտները, կամ արդյոք դրանք ընդհանրապես կառուցվեն։

Թշնամու փակումը

Նորություն են նաև մի քանի կետեր, որոնք նախատեսված են ապագայում պոտենցիալ մրցակիցներին և հակառակորդներին կանխելու Գրենլանդիայում ռազմական կամ տնտեսական շահագրգռվածություն ունենալը։ Այն նշում է, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ ոչ ոչ ոչ մի երկիր չի կարող կղզում բազա բացել կամ կարևորագույն հանքանյութեր կամ հազվագյուտ մետաղներ արդյունահանել առանց երեք ստորագրողների համաձայնության։

Թրամփը հաճախ է խոսել Գրենլանդիայի շրջակայքում չինական և ռուսական ռազմական գործողությունների մասին՝ տարեսկզբին պնդելով. «Եթե հիմա նայեք Գրենլանդիայի մերձակայքին, կտեսնեք ռուսական էսկադրային ականակիրներ։ Կան չինական էսկադրային ականակիրներ… ամենուր ռուսական սուզանավեր են։ Մենք թույլ չենք տա, որ Ռուսաստանը կամ Չինաստանը գրավեն Գրենլանդիան, իսկ նրանք հենց դա էլ կանեն, եթե մենք չանենք դա»։

ՆԱՏՕ-ի պաշտոնյաները լուռ հակադարձել են այդ պնդումներին. դիվանագետներից մեկը նշել է, որ իրենք Գրենլանդիայի շրջակայքում «չինական որևէ գործունեություն չեն նկատում», մինչդեռ ռուսական տեղաշարժերը Հեռավոր Հյուսիսում էական փոփոխությունների չեն ենթարկվել, և Գրենլանդիայի մերձակայքում ռուսական ներկայություն գրեթե չկա։

Ո՞վ է վճարում

Սոցիալական ցանցերում վերջերս կատարած գրառման մեջ Թրամփը հայտարարել է, որ Գրենլանդիայում ռազմակայանների վերակառուցումը և ԱՄՆ-ի ներկայության ընդլայնումը «Միացյալ Նահանգների համար ծախսեր չեն պահանջի»։

Պարզ չէ, թե ինչպես դա կիրականացվի, քանի որ համաձայնագրում հիշատակված ռազմակայաններից մեկը փակվել է ԱՄՆ-ի կողմից դեռևս 1950-ականներին, իսկ մյուսը դանիական փոքր օբյեկտ է, որտեղ ներկայումս պահվում են սահնակային շներ։

Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ինչ նպատակով Պենտագոնը կցանկանա օգտագործել այդ ռազմակայանները, սակայն ամենահավանական նախագծերը հակաօդային պաշտպանության և ռադարային նոր համակարգերի տեղադրումն են, ինչը կպահանջի շինարարական մեծ ծախսեր։ Համաձայնագրում ոչինչ նշված չէ գործարքի երեք կողմերի միջև ծախսերի բաշխման մեխանիզմների մասին։ Պենտագոնը չի արձագանքել մեկնաբանության խնդրանքին։

Ո՞վ հաղթեց

Այս տարվա սկզբին Դանիային սպառնում էր այդ տարածքը լիովին կորցնելու վտանգը։ Թեև որպես դաշնակից ԱՄՆ-ի հանդեպ եվրոպացիների վստահությունը երկարաժամկետ առումով տուժել է, համաձայն իրավական փաստաթղթի՝ Դանիայի տարածքին սպառնացող անմիջական վտանգն այժմ վերացել է։

Փոխարենը՝ գործարքը հստակորեն վերահաստատում է Դանիայի ինքնիշխանությունը և Գրենլանդիայի՝ ինքնորոշման իրավունքը, այդ թվում՝ Դանիայից անկախանալու հնարավոր ընտրությունը։ Բացի այդ, գործարքը հստակորեն ճանաչում է տարածքի «անաղարտ» շրջակա միջավայրը, ինչպես նաև գրենլանդացիների մշակութային, սոցիալական և տնտեսական իրավունքները պաշտպանելու անհրաժեշտությունը։

«Այն կարդալիս մարդ ակամա հարց է տալիս՝ ինչո՞ւ այդքան աղմուկ՝ այդքան քիչ բանի համար, երբ սա կարելի էր անել հենց սկզբից», — ասել է Լոնդոնի «Chatham House» վերլուծական կենտրոնի Եվրոպայի գծով ծրագրերի տնօրեն Գրեգուար Ռուսը։ — «Կարծում եմ նաև, որ Դանիան շատ հմուտ քայլ է կատարել՝ մաքուր և դիվանագիտական։ Ոմանք դա կարող են անվանել “եվրոպական ձեռագիր”»։

Մինչ գործարքի հրապարակումը՝ «Atlantic Council»-ի ներկայացուցիչ, Լեհաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Դանիել Ֆրիդը նշել էր, որ գործարքը Վաշինգտոնին հնարավորություն է տվել ձեռք բերել մի բան, ինչը կարելի է հաղթանակ համարել, և «թույլ է տվել ԱՄՆ-ին հրաժարվել ագրեսիայի վերաբերյալ իր վնասակար և անիմաստ սպառնալիքներից»։

Արդյոք այն կպահպանվի՞

Վերջին մեկ տարվա ընթացքում եվրոպացի դիվանագետների և դանիացի պաշտոնյաների շրջանում մշտական ​​մտահոգություն է եղել այն հարցը, որ նույնիսկ երբ Թրամփը միշտ չէր խոսում Գրենլանդիայի մասին, նա չէր հրաժարվել ԱՄՆ-ի կողմից այն ձեռք բերելու իր հավակնություններից։

Նախկինում Թրամփը միշտ չէ, որ հավատարիմ է մնացել իր կնքած պայմանավորվածություններին, եթե կարծել է, թե կարող է ավելի շահավետ պայմաններ ստանալ. սա ևս մեկ մշտական ​​մտահոգության աղբյուր է եվրոպական դիվանագիտական ​​շրջանակներում։

Հնարավոր է՝ ամենակարևոր գործոնը Սպիտակ տան ռեսուրսների և ուշադրության սահմանափակությունն է։ Այնքա՜ն շատ այլ առաջնահերթությունների պարագայում՝ սկսած Իրանից մինչև միջանկյալ ընտրություններ և նախագահական հաջորդ ընտրարշավ, արդյոք Թրամփը կամ նրա դաշնակիցները ժամանակ և հնարավորություն կունենա՞ն զբաղվելու 75-ամյա պայմանագրում կատարվող այս փոփոխությունների վերանայմամբ։