«Սպառվող նյութ»․ շարքային մարդիկ, որոնք կատարում են Ռուսաստանի «կեղտոտ աշխատանքը»

Կրեմլը քաղաքացիական անձանց է ներգրավում՝ Եվրոպայում դիվերսիոն գործողություններ իրականացնելու համար։

Վասիլի Կովաչի՝ մինչ այդ ծանոթ կյանքն ավարտվեց մի ակնթարթում՝ որոտալից ձայնով։ 2025 թվականի մարտի 1-ին՝ օրվա երկրորդ կեսին, զրահամեքենան ջարդուփշուր արեց այն հին ֆերմերային տան մետաղական դարպասը, որտեղ բնակվում էր Կովաչը՝ Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայից հարավ-արևելք ընկած տարածքում։

Դիմակավորված տղամարդիկ դուրս եկան՝ զենքերը ձեռքներին։ Նրանք Լատվիայի պետական ​​անվտանգության ծառայության՝ երկրի հակահետախուզական գործակալության աշխատակիցներն էին։ Ինչպես նշվում է իշխանությունների կազմած խուզարկության արձանագրության մեջ, գործակալները զննել են տարածքը և առգրավել մի քանի բջջային հեռախոս, SIM քարտեր ու փաստաթղթեր, ինչպես նաև ատրճանակ (որի սերիական համարը ջնջված էր), ԱԿ-47-ի սվին-դանակ և բջջային կապի ազդանշանները խլացնող սարք։ Նրանք ձերբակալեցին Կովաչին՝ 60-ն անց ուկրաինացի մի տղամարդու, ով ավելի քան 30 տարի բնակվում էր Լատվիայում։

Մարտին Կովաչին տեղափոխել են Լիտվա՝ դատական ​​գործընթացի համար։ Այստեղ նա, ենթադրյալ չորս հանցակիցների հետ միասին, մեղադրվում է ահաբեկչական հարձակումներ ծրագրելու մեջ։ Եվս հինգ հոգի էլ կանգնելու են դատարանի առաջ Վարշավայում։ Լիտվացի և լեհ դատախազները այս տասը տղամարդկանց մեղադրում են Ռուսաստանի ռազմական հետախուզության (Գլխավոր հետախուզական վարչություն՝ ԳՀՎ/GRU) հանձնարարությամբ Եվրոպայի մի շարք երկրներում բեռնատար ծանրոցների միջոցով հրկիզումներ ծրագրելու և իրականացնելու մեջ։

Այդ միջադեպերից մեկը լայն արձագանք գտավ Գերմանիայում։ 2024 թվականի հուլիսի 20-ի վաղ առավոտյան Լայպցիգի օդանավակայանում մի ծանրոց բռնկվեց հենց այն պահին, երբ այն պետք է բեռնվեր DHL-ի բեռնատար ինքնաթիռ։ Կրակը տարածվեց ավիաբեռնափոխադրման կոնտեյների վրա։ Հավանաբար, միայն այն պատճառով, որ ինքնաթիռի մեկնումը հետաձգվել էր, հրդեհը չբռնկվեց հենց օդանավի մեջ։

Բոլոր տասը տղամարդիկ պնդում են, որ գիտակցաբար չեն աշխատել ռուսական հետախուզության համար և ասում են, որ անմեղ են ահաբեկչության մեղադրանքներից: Լիտվայի գլխավոր դատախազի գրասենյակի քննչական գործերի համաձայն՝ Կովաչը ռուսական հետախուզական ակտիվի ավելի ու ավելի տարածված կատեգորիայի օրինակ է՝ այն տեսակի, որ արևմտյան հետախուզական գործակալությունները անվանում են «ցածր մակարդակի գործակալներ» կամ, ավելի խոսուն, միանգամյա օգտագործման գործակալներ:

63-ամյա ուկրաինացի քաղաքացին, ենթադրաբար, եղել է շատ ավելի մեծ մեքենայի մի փոքրիկ ատամնանիվ: Հետաքննիչները պնդում են, որ նա Լատվիայից Լիտվա է տեղափոխել մերսման բարձեր, որոնք ձևափոխված էին հրկիզող սարքերը թաքցնելու համար:

Քանի որ իր սեփական սպաները դժվարանում են գործել Եվրոպայում Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժումից հետո, GRU-ն ավելի ու ավելի է ապավինում միջնորդներին՝ Telegram-ի նման հաղորդագրությունների ծառայությունների միջոցով մարդկանց հավաքագրելու համար, ըստ Լիտվայի պետական անվտանգության դեպարտամենտի քննչական գործերի, որոնք ձեռք են բերվել Axel Springer Global Reporters Network-ի կողմից:

Հաճախ փողով մղված՝ այս միանգամյա օգտագործման գործակալները կատարում են անհատական առաջադրանքներ. լուսանկարել, ծանրոց ուղարկել, ինչ-որ բան տեղափոխել A կետից B կետ: Երբեմն առաջադրանքները շատ ավելի վտանգավոր են: Նորակոչիկները կարող են քիչ բան իմանալ ավելի լայն գործողության մասին։ Յուրաքանչյուր ոք, ով բռնվում է, կարող է փոխարինվել։

Շատ բան է գրվել այս գործակալների և Եվրոպայում ծավալվող ստվերային պատերազմի մասին։ Սակայն սովորաբար մեկ տեսանկյուն բացակայում է. ովքե՞ր են այս մարդիկ։ Ինչպե՞ս են նրանք դարձել խաղաքարեր նոր, ավելի ու ավելի թեժացող սառը պատերազմի մեջ։ Նրանք պարզապես հանցագործնե՞ր են, թե՞ նաև զոհեր։

Այս հոդվածի համար մենք մի քանի անգամ զրուցել ենք Կովաչի հետ, հարցազրույց վերցրել նրա դստերից և ուսումնասիրել քննչական նյութերի հազարավոր էջեր։ Այս ամենը բացահայտում է դիվերսիոն մի ցանց, որտեղ հետախուզական մանրակրկիտ ծրագրավորումը զուգորդվում է մարդկային անկարողությամբ, և որտեղ սովորական մարդիկ, ըստ էության, ընդամենը «ծախսանյութ» են։

Ռուսաստանի կառավարության մամուլի ծառայության միջոցով կապ հաստատելով ԳՀՎ-ի (GRU) հետ՝ մենք մեկնաբանություն ստանալու խնդրանք ուղղեցինք, սակայն պատասխան չստացանք։

Առաքիչը

Այն բանտի մուտքը, որտեղ Կովաչն արդեն ավելի քան մեկ տարի է՝ գտնվում է նախնական կալանքի տակ, գտնվում է ժանգոտած մետաղե տանիքի ներքո։ Լիտվացի քննիչ դատավորը թույլատրել էր մեզ հարցազրույց վերցնել նրանից, սակայն երբ 2026 թվականի սեպտեմբերին ժամանեցինք այնտեղ, բանտի աշխատակիցները հրաժարվեցին մեզ ներս թողնել։ Նրանք բացատրեցին, որ անհրաժեշտ է բանտի վարչակազմից ստացված առանձին փաստաթուղթ։ Մենք ներկայացրինք պահանջվող լրացուցիչ փաստաթղթերը, սակայն, ի վերջո, ստիպված եղանք հեռանալ։

Մի քանի օր անց Կովաչը զանգահարեց բանտից։ Նրան օրական մոտ 20 րոպե հեռախոսով խոսելու հնարավորություն է տրվում, որը նա սովորաբար հատկացնում է իր ընտանիքին։ Սակայն հաջորդող շաբաթների ընթացքում նա բազմիցս կապ հաստատեց մեզ հետ։ «Ես էլ եմ ուզում իմանալ, թե ինչպես հայտնվեցի այստեղ», — ասում է նա։ Նա պնդում է, որ խնդիրն արդարության, այլ ոչ թե իր անձի մասին է։ «Ես իմ կյանքն այնքան էլ բարձր չեմ գնահատում, — ասում է նա։ — Չեմ էլ պատմի, թե քանի անգամ են փորձել ինձ սպանել»։

Մեր զրույցների ընթացքում Կովաչի ասածներից շատ բան մնում է անհասկանալի։ Սակայն առնվազն մեկ կետում նրա պատմածն ու քննիչների բացահայտումները համընկնում են. նա փաթեթ է տեղափոխել։ Տարաձայնություն կա այն հարցի շուրջ, թե արդյոք նա գիտեր՝ ինչ կա փաթեթի մեջ, ինչ նպատակի էր այն ծառայելու, և թե ով էր կանգնած այդ գործողության հետևում։

Ըստ լիտվական քննչական նյութերի՝ Կովաչի մասնակցությունն այս գործին սկսվել է 2024 թվականի հունիսի 27-ին, երբ ինչ-որ մեկը կապ է հաստատել նրա հետ Telegram-ով՝ խնդրանքով։

Նա գրեթե չէր ճանաչում այդ մարդուն, սակայն նրանց ծանոթացրել էր մի ընդհանուր ծանոթ՝ Անդրեյ Բաբուրովը՝ ռուսական սուզանավի նախկին հրամանատարը, որը նաև Կովաչի 11-ամյա որդու կնքահայրն էր։ Նրանք ծանոթացել էին ծովի հանդեպ ունեցած ընդհանուր սիրո շնորհիվ։ Կովաչը նավաստի է, ով երբեմն գումար է վաստակում՝ զբաղվելով զբոսանավերը դրանց սեփականատերերին հասցնելով։ Նա պատմում է, որ առաջին անգամ հանդիպել է Բաբուրովին, երբ զբոսանավ էր տեղափոխում Սանկտ Պետերբուրգի և Ռուսաստանի Կալինինգրադի էքսկլավի միջև։

Խնդրանքն անմեղ էր թվում։ Առաքիչը հիվանդացել էր, և Կովաչին խնդրել էին վերցնել մի ծանրոց ու շտապ հասցնել Վիլնյուս, որը մեքենայով մոտ չորս ժամվա ճանապարհ է։ Նա համաձայնել է և Ռիգայում՝ սուպերմարկետի մոտ գտնվող պահատուփից, վերցրել ծանրոցը՝ օգտագործելով այն կոդը, որն իրեն Telegram-ով ուղարկել էր այն մարդը, ում հետ նրան ծանոթացրել էր Բաբուրովը։ Կովաչը պնդում է, որ իրեն ոչինչ չեն վճարել։ «Եթե ես օգնում եմ մեկին, ում ճանաչում եմ, ապա դա անում եմ անվճար»,— ասում է նա։

Նույն օրը նա իր զարմիկի հետ մեկնել է Վիլնյուս։ Telegram-ով կապ հաստատած անձը նրան ուղղորդել է դեպի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի։ Կովաչը մեքենան կայանել է դրսում, չի կողպել այն և զարմիկի հետ հեռացել։ Երբ նրանք վերադարձել են, ծանրոցն արդեն անհետացել էր բեռնախցիկից։ Կովաչը նշում է, որ ինքը գնացել էր հեռախոսի լիցքավորման մալուխ գնելու։

Կովաչի համար աշխատանքի այդ մասն ավարտված էր։ Սակայն այն գործողության համար, որը քննիչները վերագրում են Գլխավոր հետախուզական վարչությանը (GRU), ամեն ինչ դեռ նոր էր սկսվում։

Այրվող ծանրոցներ

Լիտվացի քննիչները՝ Գլխավոր դատախազության վերահսկողության ներքո, մանրակրկիտ կերպով վերականգնել են գործողության ընթացքում օգտագործված սարքերի տեղաշարժը՝ հարցաքննելով վկաներին և կասկածյալներին, ուսումնասիրելով տ Դրանք բացահայտում են Բալթյան երկրներով անցնող մի խճճված ճանապարհորդություն՝ միջնորդների հաջորդականությամբ, բաց թողնված կապերով և տեղում հորինված ծրագրերով։

Այն անձը, ով, ըստ լեհ և լիտվացի քննիչների, Կովաչի մեքենայից վերցրել էր ծանրոցը, մեկ այլ ուկրաինացի էր՝ մասնագիտությամբ խոհարար, ով բռնաբարության համար դատապարտվելուց հետո հինգ տարի անցկացրել էր ռուսական ուղղիչ գաղութում։ 2024 թվականի ամռան դրությամբ նա բնակվում էր Լեհաստանում և Telegram-ի միջոցով հրահանգներ ստանում իրեն ուղղորդող անձից, ով խոստացել էր նրան ամսական 4000 եվրո վճարել։

Հաջորդ օրը խոհարարը, ըստ ենթադրությունների, մերսման բարձերը տարել է կեղծ անունով վարձակալված մի բնակարան, որը նախատեսված էր հանգստի համար։ Նա իր մոտ ուներ նաև կոսմետիկ միջոցների խողովակներ, որոնք լցված էին պայթյունավտանգ նիտրոմեթանով։ Airbnb-ի այդ բնակարանում նկարահանված և ավելի ուշ կասկածյալներից մեկի հեռախոսում հայտնաբերված տեսանյութում երևում են չորս տուփեր, որոնցում մերսման սարքեր և կոսմետիկ պարագաներ կային։

Ըստ լիտվական քննչական նյութերի՝ մեկ այլ միջնորդ պետք է գար և վերցներ սարքերը, սակայն չի կարողացել գտնել բնակելի համալիրի մուտքը։ Խոհարարին ուղղորդող անձը փոխել է ծրագիրը և հրահանգել նրան ինքնուրույն գործի դնել պայթուցիչ մեխանիզմները։ Ըստ Լեհաստանի ազգային դատախազության կողմից ներկայացված մեղադրական ակտի (որը հասանելի է դարձել Global Reporters Network-ին), խոհարարը հրաժարվել է դա անել։ Գործողությունը ստիպված են եղել վերակազմակերպել։

Հաջորդ օրերի ընթացքում տուփերը ձեռքից ձեռք են անցել։ Որոշ ժամանակ լիտվացի քննիչները կորցրել են դրանց հետքը։ Նրանք ենթադրել են, որ դրանք կարող էին անցնել Մոլդովայի տարածքով։ 2024 թվականի հուլիսի 13-ին դրանք հայտնվել են Ռիգայում, որտեղ Կովաչին երկրորդ անգամ ներգրավել են գործողության մեջ։

Կովաչի պատմածով՝ նա կրկին Telegram-ով զանգ է ստացել իր այն ծանոթից, ում գրեթե չէր ճանաչում։ Այս անգամ, ըստ նրա, ֆոնին լսվել է Բաբուրովի ձայնը։ Նրան խնդրել են Լիտվա տեղափոխել մեկ այլ բեռ, որը ներկայացվել է որպես «բարձրորակ մերսման բարձեր»։ Հուլիսի 17-ին նա իր զարմիկի հետ մեկնել է Վիլնյուս։

Այնտեղ մեկ այլ տղամարդ վերցրեց ծանրոցը և տարավ Կաունաս, որտեղ հուլիսի 18-ին Լեհաստանից Լիտվա ժամանած մի ուկրաինացի այն վերցրեց։ Նա ևս քրեական անցյալ ուներ. Լեհաստանում դատապարտվել էր կիբերխարդախության և փողերի լվացման համար։ Նա հրահանգներ էր ստանում Telegram-ում մի անձից, որն իրեն անվանում էր «Warrior» («Ռազմիկ»)։

Ուկրաինացին փաթեթավորեց չորս ծանրոց, որոնցում կային մերսման սարքեր, պոտենցիալ պայթյունավտանգ կոսմետիկ միջոցներով խողովակներ և տարբեր սեքս-խաղալիքներ. քննիչների կարծիքով՝ վերջիններս ներառվել էին ուշադրությունը շեղելու նպատակով։ Նա միացրեց ժամաչափը և ծանրոցները հանձնեց այն տղամարդուն, ով ավելի վաղ չէր կարողացել գտնել ժամանակավոր բնակարանի մուտքը։ Նույն օրը կեսօրին այդ տղամարդը երկու ծանրոց հանձնեց Վիլնյուսում գտնվող DHL-ի գրասենյակներից մեկում։ Դրանք ուղղված էին Լոնդոն (Ուիմբլդոն) և Բիրմինգհեմ։

Հուլիսի 20-ին՝ առավոտյան ժամը 03:17-ին, Լայպցիգում մաքսային ծառայողները զննեցին Լոնդոն ուղարկվող ծանրոցը։ Նրանք ոչ մի կասկածելի բան չհայտնաբերեցին։ Ծանրոցը պետք է բեռնվեր դեպի Լոնդոն թռչող ինքնաթիռ։ Սակայն առավոտյան ժամը 05:45-ին, երբ այն դեռ գետնի վրա էր, բռնկվեց։ Գերմանիայի քրեական ոստիկանության դաշնային վարչության պատվիրած փորձագիտական ​​եզրակացության մեջ (թվագրված՝ 2024 թ. օգոստոսի 30-ով) տրված էր հակիրճ գնահատական. «Հրդեհը՝ դիտավորյալ գործողության հետևանք. հավանական է»։

Երկու օր անց Բիրմինգհեմի պահեստներից մեկում բռնկվեց երկրորդ ծանրոցը։ Այդ առաքանին նույնպես նախկինում զննվել էր Լայպցիգի մաքսային ծառայողների կողմից, որոնք ոչինչ չէին հայտնաբերել։

Ուկրաինացին DPD առաքման ծառայության միջոցով ևս երկու ծանրոց էր ուղարկել Լեհաստան։ Հուլիսի 21-ի վաղ առավոտյան դրանցից մեկը բռնկվեց Վարշավայի մոտակայքում՝ բեռնատար մեքենայի մեջ։ Լեհ քննիչներին հաջողվեց հայտնաբերել մյուս ծանրոցը՝ անվնաս վիճակում։

Կրեմլի հավաքագրվածները

Քննիչների համար «ծանրոցների գործողությունը» ցուցադրական օրինակ է այն բանի, թե ինչպես է Ռուսաստանի ռազմական հետախուզությունը՝ Գլխավոր հետախուզական վարչությունը (ԳՀՎ/GRU), ներկայումս կազմակերպում իր գործողությունները Եվրոպայում։ Ըստ Լիտվայի պետական ​​անվտանգության դեպարտամենտի (VSD)՝ «Global Reporters Network»-ի ձեռք բերած զեկույցի՝ «2024 թվականի հուլիսի միջադեպը լիովին համապատասխանում է գործելաոճին, որին վերջին տարիներին նախապատվություն է տալիս ԳՀՎ-ն՝ գործողություններ ծրագրելիս և իրականացնելիս»։

Տարիներ շարունակ ԳՀՎ-ն արտասահման էր ուղարկում իր սպաներին՝ գաղտնի գործողություններ իրականացնելու համար։ Սակայն դա գնալով ավելի դժվարացավ 2018 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ռուս նախկին կրկնակի գործակալ Սերգեյ Սկրիպալի դեմ իրականացված մահափորձի ձախողումից, ինչպես նաև չորս տարի անց Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո։ Այժմ ԳՀՎ-ն վտանգավոր աշխատանքը թողնում է ուրիշներին՝ ավելի ու ավելի հաճախ ապավինելով այնպիսի անձանց, որոնց հավաքագրումն ու ուղղորդումը կատարվում է միջնորդների մի քանի օղակների միջոցով։

Այս շղթայի գագաթին դեռևս ռուսական հետախուզության սպաներն են։ Լիտվական զեկույցում նշվում է Դենիս Սմոլյանինովի անունը, ով, ըստ Եվրամիության խորհրդի՝ նրա նկատմամբ պատժամիջոցներ սահմանելու մասին որոշման, սոցիալական ցանցերի միջոցով Եվրոպայում դիվերսիոն առաքելությունների համար կատարողներ է հավաքագրել։ VSD-ն չափազանց հավանական է համարում, որ Սմոլյանինովը և ԳՀՎ-ի ևս երկու սպա ներգրավված են եղել «ծանրոցների գործողության» մեջ։ Սմոլյանինովը չի պատասխանել ռուսական մամուլի ծառայության միջոցով ուղարկված՝ մեկնաբանություն ստանալու հարցմանը։

Լիտվական հետաքննչական նյութերը բավականին մանրամասն պատկերացում են տալիս այն մասին, թե ինչպես է գործում այդ համակարգը։ Ենթադրյալ կազմակերպիչներից մեկը Անդրեյ Բաբուրովն էր՝ սուզանավի նախկին հրամանատարը, որը նաև Կովաչի որդու կնքահայրն է։ Ենթադրվում է, որ նա համակարգել է Ռուսաստանից ձևափոխված մերսման սարքերի տեղափոխումը՝ օգտագործելով հին կապերը, այդ թվում՝ ռազմածովային նախկին ծառայակիցներին և Բալթյան երկրներում ունեցած ծանոթներին։ Բաբուրով «Նրանց հիմնական դրդապատճառը արագ գումար վաստակելու ցանկությունն է»,— ասվում է զեկույցում։

Ծանրոցների միջոցով իրականացված հարձակումներից երկու տարի անց՝ նմանատիպ գործողությունները լուրջ մտահոգության առարկա էին դարձել եվրոպական անվտանգության ծառայությունների համար։ 2026 թվականի օգոստոսին Լայպցիգ/Հալլե օդանավակայանում պայթեցին պայթուցիկով բեռնված երկու անօդաչու թռչող սարքեր, իսկ երրորդը բախվեց ուկրաինական բեռնատար ինքնաթիռին։ Կասկածյալների թվում էր Սմոլյանինովի վաղեմի ծանոթներից մեկը։

Դրանից կարճ ժամանակ անց երկու բուլղարացիներ, ըստ ենթադրությունների, Մյունխենում պաշտպանական ընկերությունների մոտ հրկիզող սարքեր են նետել։ Հետաքննողները կասկածում էին, որ միջադեպի հետևում կանգնած է ՌԴ ԶՈՒ Գլխավոր շտաբի գլխավոր վարչությունը (ԳՌՈՒ-ն)։ Ռումինիայում հրդեհ էր բռնկվել զենքի գործարանի հարևանությամբ։ Լեհաստանում և Բուլղարիայում հրկիզվել էին Starlink-ի սարքավորումները, ինչը հանգեցրել էր նոր ձերբակալությունների։ Կարծես թե ԳՌՈՒ-ն «միանգամյա օգտագործման գործակալների» մոդելը վերածել է զանգվածային գործընթացի։

Միանգամյա օգտագործման

Հեռախոսազրույցի ընթացքում Վասիլի Կովաչը հուզված է հնչում։ Նա արագ-արագ ռուսերենով փորձում է բացատրվել, սակայն անընդհատ վերադառնում է նույն մտքերին։ «Սա հանցագործություն էր, որն իրականացվել էր այնպես, որ բացահայտվի», — ասում է նա։

Կովաչի դատավարության ընթացքում մեղադրող կողմի վկաներն արդեն ցուցմունք են տվել, իսկ պաշտպանական կողմը պատրաստվում է հրավիրել իր վկաներին։ Քանի որ դատական ​​նիստերը նախատեսված են ընդհուպ մինչև հունվար, դատավճռին դեռ երկար ժամանակ կա։ Կովաչն իրեն դիտարկում է որպես դավադրության զոհ։ Նա համոզված է, որ ռուսները միտումնավոր են իրեն ներքաշել այս պատմության մեջ՝ դարձնելով իրեն՝ Ուկրաինայի քաղաքացուն, հարմար «չարագործ»։ Նա պնդում է, որ եվրոպացի քննիչները բացահայտել են միայն ամենաակնհայտ մասնակիցներին՝ առանց հետամուտ լինելու նրանց, ովքեր իրականում կանգնած են եղել գործողության հետևում։

Նա ասում է, որ հենց Բաբուրովն է իրեն ծուղակը գցել, սակայն չի հավատում, որ իր նախկին ընկերը աշխատել է Կրեմլի համար։ «Նրանք նրան էլ դեն նետեցին», — ասում է Կովաչը։ Ըստ նրա՝ Բաբուրովը ռուսական իշխանություն Իր խցում նա թղթի մի թերթիկ է լցրել խիտ գրառումներով։ Ինչո՞ւ են գործողության հիմնական դերակատարները դատվում Վարշավայում, այլ ոչ թե Վիլնյուսում։ Ի՞նչ տեղեկատվություն էր թաքցվում լիտվական դատարանից։ Եթե բեռը Մոլդովայի տարածքով է անցել, ապա ինչո՞ւ այն սահմանին չի զննվել։

Այլ հարցերի նա այնքան էլ ցանկություն չունի անդրադառնալ։ Իսկ ի՞նչ կասեք սերիական համարը ջնջված ատրճանակի կամ նրա տանը հայտնաբերված բջջային կապի ազդանշանները խլացնող սարքի մասին։ Նա պնդում է, որ այդ տարածքը պարզապես վարձակալել էր, իսկ նշված իրերը իրենը չէին։

Դատավարության մեկնարկի ժամանակ արված մի լուսանկարում Կովաչսը պատկերված է ամբաստանյալների նստարանին՝ չսափրված, գլխարկով, որի վրայից գլխարկի ծածկույթն (կապյուշոնը) է քաշված։ Նա հոգնած տեսք ունի։ Մեկ այլ լուսանկարում, որն արվել է նրա ձերբակալությունից առաջ, նա նստած է մոտոկրոսի մոտոցիկլետի վրա, իսկ առջևում նստած է թոռը. նա երեխային ցույց է տալիս, թե ինչպես պետք է բռնել ղեկը։ Նա կրում է նույն գլխարկը, սակայն՝ հակառակ ուղղությամբ։ Նա անհոգ տեսք ունի, գրեթե պատանեկան։

Կովաչսի 37-ամյա դուստրը՝ Վիոլա Լիսիյան, այդ լուսանկարում պատկերված մարդուն ճանաչում է գրեթե բոլորից լավ։ «Հնարավոր է՝ նա իմ կյանքում ամենամտերիմ մարդն է»,— ասում է նա։ Այն օրը, երբ հայրը ձերբակալվեց, նրանք պետք է հանդիպեին։ Նա Ռիգայի մանկական խաղահրապարակում էր իր որդու հետ (ով այժմ 7 տարեկան է), երբ իմացավ կատարվածի մասին։ «Որդիս շատ է սիրում պապիկին»,— ​​ասում է նա։

Նրա հայրը Լատվիա էր ժամանել Խորհրդային Միության փլուզման շրջանում։ Սկզբում նա աշխատել է անտառային տնտեսության ոլորտում, ապա անցել բիզնեսի՝ զբաղվելով անտառային հողերի առուվաճառքով և ռուսական ընկերություններում (այդ թվում՝ կոշիկի ֆաբրիկայում և պաղպաղակ արտադրող ձեռնարկությունում) բաժնեմասեր ձեռք բերելով։ «Դրանք, հավանաբար, նրա կյանքի լավագույն տարիներն էին»,— ​​նշում է Լիսիյան։

Ըստ դստեր խոսքերի՝ մոտավորապես 2014 թվականին Ռուսաստանի իշխանությունները Կովաչսին մեղադրեցին ուկրաինական լրտես լինելու մեջ։ Նա ստիպված եղավ դադարեցնել այցելությունները Ռուսաստան և հրաժարվել այնտեղ ունեցած բիզնես շահերից։ Վերադառնալով Լատվիա՝ նա երբեմն գումար էր վաստակում՝ զբաղվելով զբոսանավերը մեկ նավահանգստից մյուսը տեղափոխելով (սեփականատերերի պատվերով)։

Նրա անցյալը կարող է օգնել բացատրել, թե ինչու էր Կովաչը հետաքրքրում այն ​​մարդկանց, ովքեր կանգնած էին ծանրոցների հետ կապված գործողության հետևում։ Նա կապեր ուներ Ռուսաստանում, ճամփորդում էր Մերձբալթյան երկրների միջև և երբեմն հանձնարարություններ էր ստանձնում։ Նրա դուստրը կարծում էր, որ ռուսական իշխանությունների հետ նախկինում ունեցած խնդիրները նույնպես կարող էին նրան թիրախ դարձնել։

Այնուամենայնիվ, հոր կյանքի որոշ դրվագներ նույնիսկ նրա համար մնացին առեղծված։ Արդյո՞ք նա երբևէ առնչվել է կասկածելի շրջանակների հետ։ «Իսկապես չգիտեմ», — ասում է Լիսիյան։ Նա նշում է, որ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ձեռնարկատիրությունն ու կազմակերպված հանցավորությունը հաճախ սերտորեն միահյուսված էին։ Նրա հայրը այլ ժամանակաշրջանից էր։ Լիսիյան ասում է, որ երբեք հորը զենքով չի տեսել։ «Երբեք այնպիսի դեպքեր չեն եղել, որոնք ինձ կստիպեին մտածել. «Ահա՛, նա գիշերները անհետանում է կամ ինչ-որ տարօրինակ բանով է զբաղվում»»։

Կովաչը բանտում ծանր վիճակում է։ Նա տառապում է բարձր զարկերակային ճնշումից և գլխացավերից։ Նրա ընտանիքը նույնպես հայտնվել է կործանման եզրին։ Լիսիյայի որդին կարոտում է պապիկին։ Տղան օրումեջ հարցնում է նրա մասին։ Մայրը պատասխանում է, որ պապիկը ծովում է։

«Ես նրան ասում եմ, որ պապիկը լիարժեք վայելում է կյանքը, — պատմում է Լիսիյան։ — Ասում եմ՝ նա սիրում է ծովը, նա կապիտան է և մեկնել է երկարատև նավարկությունների՝ շրջելու աշխարհով մեկ»։

Առայժմ, համենայն դեպս, տղան հավատում է նրան։