Ֆրանսիս Վեբերի «Ընթրիք հիմարի հետ» ստեղծագործությունը ժամանակակից ֆրանսիական կատակերգության ամենահայտնի ու ամենադաժանորեն ճշմարիտ գործերից մեկն է։ Այն առաջին հերթին թատրոն է, հետո դարձավ նաև հանրահայտ ֆիլմ։
Երեկ՝ Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի բեմում տեղի ունեցավ մի ներկայացման պրեմիերա, որը պարզապես կատակերգություն չէ։ Դա հայելու պես բացված մարդկային բնավորությունների երեկո էր, որտեղ ծիծաղը հաճախ ավելի դաժան էր, քան ողբերգությունը, իսկ հումորի տակ անընդհատ զգացվում էր մարդու միայնության, սնափառության ու ներքին դատարկության սառը շունչը։
«Ընթրիք հիմարի հետ»՝ 2 գործողությամբ կատակերգություն է նրանց համար, ովքեր սիրում են խելացի հումոր, անսպասելի շրջադարձեր և թատերական պատմություններ մարդկային հարաբերությունների մասին։ Ներկայացումը ստեղծված է Ֆրանսիս Վեբերի պիեսի հիման վրա։
Ֆրանսիացի դրամատուրգ Ֆրանսիս Վեբերի «Ընթրիք հիմարի հետ»-ը կրկին ապացուցեց, որ մեծ կատակերգությունը երբեք պարզապես զվարճանք չէ։ Այն մարդկային դիմակների մասին է։ Այն մարդկանց մասին է, ովքեր ուրիշներին ծաղրելու ընթացքում աննկատ մերկացնում են սեփական հոգևոր աղքատությունը։
Սյուժեն առաջին հայացքից չափազանց պարզ է․ Փարիզի հարուստ ու ինքնահավան մարդկանց մի խումբ ամեն շաբաթ կազմակերպում է «հիմարների ընթրիք»։ Յուրաքանչյուրը պետք է իր հետ բերի մի «հիմարի», որի վրա բոլորը պիտի ծիծաղեն։
Բայց պատմության ողբերգական հանճարն այն է, որ այդ «հիմար» համարվող մարդը՝ Ֆրանսուա Պինյոնը, իրականում ամենամարդկային, ամենաանկեղծ ու ամենաբարին կերպարն է։ Իսկ իրեն խելացի համարող բարձրաշխարհիկ մարդիկ աստիճանաբար բացահայտվում են որպես դատարկ, դաժան և ներքուստ խեղճ անհատներ։
Դահլիճում անընդհատ ծիծաղ էր հնչում, բայց այդ ծիծաղի ներսում մի տեսակ անհարմար ճշմարտություն կար։ Որովհետև բեմում «հիմար» համարվող մարդը հաճախ ամենաանկեղծն էր, ամենաբարին, ամենամարդկայինը, մինչդեռ իրեն խելացի, ճաշակով ու վեր դասող մարդիկ աստիճանաբար վերածվում էին սեփական սնապարծության գերիների։
Եվ հենց այստեղ է Վեբերի դրամատուրգիայի մեծ ուժը․ նա հանդիսատեսին ստիպում է սկզբում ծիծաղել, հետո՝ ամաչել սեփական ծիծաղից։
Ներկայացման բեմադրությունը պահպանում էր ֆրանսիական դասական ֆարսի արագ ռիթմը, կենդանի երկխոսությունների հոսքը, իրավիճակային կատակների պայթյունավտանգ ճշգրտությունը, բայց միաժամանակ ամբողջ պատմության մեջ զգացվում էր նաև շատ մարդկային, գրեթե տխուր ենթաշերտ։ Թատրոնը երեկ միայն զվարճանքի տարածք չէր․ այն վերածվել էր հասարակության փոքր մոդելի, որտեղ մարդիկ միմյանց գնահատում են ոչ թե սրտով, այլ արտաքինով, կարգավիճակով ու «խելացի երևալու» մոլուցքով։
Եվ որքան առաջ էր գնում ներկայացումը, այնքան պարզ էր դառնում, որ իրական հիմարությունը ոչ թե միամտությունն է, այլ մարդուն վերևից նայելու սովորությունը։
Պարոնյանի թատրոնի երեկվա պրեմիերան հիշեցրեց, որ թատրոնի մեծագույն առաքելություններից մեկը մարդուն իր իսկ դեմքի առաջ կանգնեցնելն է։ Երբեմն՝ ծիծաղեցնելով, երբեմն՝ խոցելով, երբեմն էլ՝ անսպասելիորեն տխրեցնելով։
Վեբերի արվեստի ուժը նրանում է, որ նա երբեք պարզապես ծիծաղ չի ստեղծում։ Նրա կատակերգության տակ միշտ թաքնված է սոցիալական ցավ։ «Ընթրիք հիմարի հետ»-ում հումորը կառուցված է ոչ թե հիմարի, այլ մարդկային սնափառության վրա։ Դու սկզբում ծիծաղում ես Պինյոնի անճարակության վրա, հետո հանկարծ հասկանում ես, որ իրական ծաղրի առարկան նրանք են, ովքեր ուրիշին նվաստացնելը դարձրել են ժամանց։
Ֆրանսուա Պինյոնը Վեբերի ստեղծած ամենահայտնի կերպարներից է։ Նա միամիտ է, չափազանց շատախոս, երբեմն անտանելի, բայց նաև՝ զարմանալիորեն մաքուր։ Նրա յուրաքանչյուր «սխալ օգնությունը» քանդում է Պիեռ Բրոշանի՝ ինքնավստահ հրատարակչի կյանքը։ Եվ այդ քանդման ընթացքում հանդիսատեսը տեսնում է, թե որքան փխրուն է մարդու կեղծ «էլիտարությունը»։
Այս ստեղծագործությունը հաճախ համեմատում են Ֆյոդոր Դոստոևսկու Իդիոտի գաղափարական շերտերի հետ․ «հիմար» համարվող մարդը իրականում միակ բարոյական կերպարն է։ Վեբերը, սակայն, դա ներկայացնում է ֆրանսիական փայլուն ֆարսի ու դինամիկ երկխոսությունների միջոցով։
Պատահական չէ, որ այս պիեսը Հայաստանում էլ հաճախ է բեմադրվում։ Այն շատ արդիական է ցանկացած հասարակության համար, որտեղ մարդիկ սիրում են ուրիշներին պիտակավորել, դասակարգել ու վերևից նայել նրանց։
Եվ թերևս երեկոյի ամենակարևոր զգացողությունն այն էր, որ բեմից հնչող ամենաբարձր ծիծաղների տակ թաքնված էր մի շատ հին ու շատ ցավոտ հարց․ եթե մարդը կորցնում է կարեկցանքը, արդյոք որքան էլ խելացի թվա՝ արդեն ինքն է դառնում այդ ընթրիքի գլխավոր «հիմարը»։
Իսկ ստեղծագործության ամենաուժեղ հարցը մնում է նույնը․ «Ո՞վ է իրականում հիմարը՝ նա, ով անկեղծ է, թե՞ նա, ով իրեն խելացի համարելով՝ կորցրել է մարդ լինելը»։
Սիմոն Սարգսյան
Հ․Գ․ Բեմադրող ռեժիսոր` Ռուզան Խաչատրյան, Բեմի և զգեստների նկարիչ` Մարիամ Մուրադյան։ Դերերում` Հովակ Գալոյան/Արթուր Պետրոսյան, Վարդան Կուղյանոսյան, Սիփան Զադոյան, Կարապետ Քարաջյան, Հասմիկ Մխիթարյան, Արև Հակոբյան, Հարություն Մելիք-Բեկյան։
Բաց մի թողեք
Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը ելույթ է ունեցել Չինաստանում Հայաստանի մշակութային տարվա շրջանակում. Լուսանկարներ
Կանն 2026. Քրիստիան Մունջիուի «Ֆյորդ» քաղաքական դրաման արժանացել է «Ոսկե արմավենու ճյուղին»
Կաննի գաղտնիությունը. «Սպիտակ լոտոսի» երկրպագուները սպասում են նոր եթերաշրջանի նկարահանումներին ֆրանսիական հանգստավայրում