Կիրակի օրվա արդյունքները Փաշինյանին տալիս են ամուր մանդատ՝ Հայաստանի հավասարակշռված արևմտամետ ուղու և պատմական մրցակիցների հետ խաղաղության համար, բայց նաև ազդարարում են Ռուսաստանի ազդեցության նվազման մասին այն տարածաշրջանում, որտեղ այն մի ժամանակ գերիշխում էր, չնայած Մոսկվայի կողմից հնչող սպառնալիքներին և միջամտության մասին պնդումներին։
Հայերը որոշեցին շրջել իրենց աղմկոտ քաղաքական անցյալի էջը և ներկայիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին տալ ամուր մանդատ՝ հավասարակշռված, արևմտամետ ապագայի համար, ինչը Փաշինյանը քվեարկությունից հետո իր ելույթում անվանեց «պատմական հաղթանակ, որը կապահովի Հայաստանի հավերժությունն ու զարգացումը»։
Փաշինյանը խոստացավ «շարունակել Արևմուտքի հետ մերձեցման ուղին՝ միաժամանակ զարգացնելով Հայաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, վերահաստատեց Երևանի հանձնառությունը խաղաղությանը և տարածաշրջանային համագործակցությանը և ասաց, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացի ամրապնդումը և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը կշարունակեն լինել իր կառավարության հիմնական առաջնահերթությունները։
Նա ասաց, որ հայերը նրան զգալի աջակցություն են ցուցաբերել՝ ցույց տալով խաղաղության, տարածաշրջանային բարգավաճման և համագործակցության աջակցությունը։
«Հայ ժողովուրդը քվեարկել է տարածաշրջանային բարգավաճման և համագործակցության օգտին, և ես հույս ունեմ, որ սա դրական արձագանք կստանա Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից», – ասել է նա մամուլի ասուլիսում: «Մենք պետք է ինստիտուցիոնալացնենք խաղաղությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև»։
Վերջնական արդյունքների հրապարակումից հետո Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենն ասել է. «Հայաստանը կարող է հույս դնել մեզ վրա», – շնորհավորելով Փաշինյանին հաղթանակի կապակցությամբ։
«Մենք խորապես գնահատում ենք մեր գործընկերությունը ժողովրդավարական Հայաստանի հետ, որը ավելի ու ավելի է մոտենում Եվրոպային», – հավելել է ֆոն դեր Լեյենը։
ԵՄ-ն լիովին աջակցել է Փաշինյանին ընտրություններում և կազմել է տնտեսական աջակցության փաթեթ՝ ընտրարշավի ընթացքում Երևանի նկատմամբ Ռուսաստանի կողմից կիրառված տնտեսական սահմանափակումները մեղմելու համար։
Կիրակի օրվա քվեարկության արդյունքը նաև ազդարարել է ազդեցության նվազման մասին այն տարածաշրջանում, որը մի ժամանակ Ռուսաստանի գերիշխող դիրքում էր, չնայած Մոսկվայի սպառնալիքներին և միջամտության մասին պնդումներին։
Չնայած Հայաստանն ու Ռուսաստանը տեխնիկապես դաշնակիցներ են, Մոսկվան համեմատել է նախկին խորհրդային հանրապետության՝ Եվրամիությանը միանալու հավակնությունները այն պատճառներից մեկի հետ, որի պատճառով այն 2022 թվականին Ուկրաինա լիամասշտաբ ներխուժում իրականացրեց։
Այժմ գլխավոր հարցն այն է, թե ինչ է սպասվում Երևանին և Մոսկվային, այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանը զգուշացրեց, որ Հայաստանի արևմտամետ կուրսը կարող է նրան ենթարկել «ուկրաինական սցենարի», ինչպես վերջերս ասաց Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը։
Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի Եվրասիական ծրագրի տարածաշրջանային տնօրեն Սթիվեն Նիքսը «Եվրոնյուզին» ասել է, որ «շատ բան է խաղադրույքի տակ, քանի որ այս ընտրությունները կորոշեն Հայաստանի ապագա ուղղությունը»։
«Իրական հարցը այն չէ, թե որ ուղղությամբ է գնալու Հայաստանը, մենք դա գիտենք։ Ինչպիսին կլինի Ռուսաստանի և մյուս հարևանների արձագանքը», – հարցրել է Նիքսը։
«Մենք գնահատում ենք, որ Ռուսաստանը կարող է շարունակել փորձել էմբարգո սահմանել Հայաստանից ապրանքների վրա, և մենք պետք է հիշենք, որ Հայաստանի նավթի և գազի գրեթե ամբողջ ծավալը ներմուծվում է Ռուսաստանից»։
Նիքսը, որը ղեկավարում էր ընտրությունների դիտորդների թիմը ամբողջ երկրում, ասել է, որ քվեարկությունը հանգիստ և խաղաղ է եղել, և նա բարձր է գնահատել քվեարկության մասնակցությունը։
Ռիչարդ Կիրակոսյանը, Հայաստանում Տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենը, «Եվրոնյուզին» ասել է, որ «Փաշինյանի կառավարության վերընտրությունն իրականում անակնկալ չէ»։
«Ես շատ ավելի շատ կկենտրոնանայի ընտրություններից հետո օրվա վրա», – ասաց նա։
Գիրագոսյանն ասաց, որ ակնկալում է «խոհեմ քաղաքականության շարունակություն» Ռուսաստանի նկատմամբ, և որ «խոսքը ԵՄ-ի և Ռուսաստանի մասին չէ, սա Հայաստանի կառավարության նուրբ հավասարակշռության հարցն է»։
«Ես տեսնում եմ, որ Ռուսաստանի հետ նախկինում գոյություն ունեցող լարվածությունը արագորեն անհետանում է։ Այլ կերպ ասած, այն, ինչ նրանք ակնկալում են, դա այն է, որ Հայաստանի վերընտրված վարչապետը նախ կմեկնի Մոսկվա՝ Ռուսաստանին վստահեցնելու համար, որ Հայաստանը շարունակում է հավատարիմ մնալ Եվրասիական տնտեսական միությանը», – ասաց նա։
«Ռուսաստանն իր հերթին կմեղմացնի Հայաստանի ներմուծման և արտահանման սահմանափակումները, սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում Ռուսաստանը հույսը դնում է տնտեսության և առևտրի վրա՝ որպես Հայաստանի վրա կառուցվածքային լծակ», – ասաց հայ քաղաքական վերլուծաբանը Euronews-ին Երևանում։
«Աշխարհաքաղաքական համատեքստից անկախ, այստեղ իրական խնդիրը կառավարության քաղաքականության թափի պահպանումն է՝ հարևանների հետ հարաբերությունների կարգավորման և Ադրբեջանի հետ դիվանագիտական ներգրավվածության առումով։
«Աշխարհաքաղաքական համատեքստից անկախ, իրական խնդիրը կառավարության քաղաքականության թափի պահպանումն է՝ հարևանների հետ հարաբերությունների կարգավորման և Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ դիվանագիտական գործակցության առումով», – ասաց Կիրակոսյանը։
«Այս ընտրությունների երկրորդ իրական կարևորությունը Հայաստանի երրորդ անընդմեջ իսկապես ազատ և արդար ընտրություններն են։
«Այնուամենայնիվ, սա նույն կառավարությունն է, որը չափազանց հաճախ գայթակղվել է անկյուններ կտրելու և ժողովրդավարական կառավարման մեջ կարճ ճանապարհներ ընտրելու, ուստի մենք տեսնում ենք մի շարք մարտահրավերներ, որոնց բախվում է նորընտիր կառավարությունը, այդ թվում՝ արտաքին քաղաքականությունից, տնտեսությունից, կոռուպցիայի դեմ պայքարից և օրենքի գերակայությանը վերադարձից զատ», – եզրափակեց Կիրակոսյանը։
Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն առաջինն էր, որ շնորհավորեց Հայաստանի վարչապետին, հենց այն պահին, երբ կիրակի երեկոյան մեկնարկում էր ձայների հաշվարկը։
Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը նույնպես շնորհավորեց Հայաստանի վարչապետին՝ մաղթելով նրան հաջողություններ Հայաստանի երկարաժամկետ ազգային շահերի առաջխաղացման գործում և վերահաստատեց Ղազախստանի պատրաստակամությունը շարունակել ակտիվ համագործակցությունը տարբեր ոլորտներում, ըստ «Կորդա» լրատվական գործակալության հայտարարության։
Քվեարկությունների ավելի քան 60%-ի հաշվարկից հետո «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը առաջատար է ռուս-հայ միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանի «Հզոր Հայաստան» դաշինքի նկատմամբ՝ 51.2%-ի դիմաց 23%-ի հարաբերակցությամբ, հայտնել է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը։
Երկու այլ ընդդիմադիր ուժեր՝ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստանը» «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը և «Ալյանս» դաշինքը նույնպես հաղթահարեցին ընտրական շեմը՝ համապատասխանաբար հավաքելով ձայների 9.9% և 4.1%-ը։
Ընտրողների մասնակցությունը կազմել է 59%, հայտնել է հանձնաժողովը։
Ռուսաստանը ճնշում է գործադրում
Ընտրությունները տեղի են ունենում 2018 թվականի փողոցային հեղափոխության արդյունքում Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո տեղի ունեցած տարիներ տևած ցնցումներից հետո։
Փաշինյանը բուռն ընտրարշավ անցկացրեց՝ հայերին ասելով, որ իրենց ապագան վտանգված է և բացահայտորեն բախվելով քննադատների և ընդդիմության հետ, որոնք նրան մեղադրում էին Ղարաբաղը հրաժարվելու և երկիրը դավաճանելու մեջ՝ հիմնական ուղերձում նշելով, որ նա փակել է Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների գլուխը՝ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի համար խաղաղ և բարգավաճ ապագա կերտելու համար։
Մինչդեռ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը «մեծ ընկեր և առաջնորդ» Փաշինյանին իր «վերընտրության լիակատար աջակցությունն» էր հայտնում, Մոսկվան զայրացած էր իր բակում ևս մեկ դաշնակցի կորցնելու հեռանկարից։
«Մենք կընդունենք ժողովրդի կողմից կատարված ցանկացած ընտրություն», – լրագրողներին ասաց Փաշինյանը Երևանի ընտրատեղամասում քվեարկելուց հետո։
Նա խոստացավ, որ Հայաստանը քվեարկությունից հետո կվարի հավասարակշռված արտաքին քաղաքականություն՝ պնդելով, որ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև «ընտրության հարց չկա»։
Կրեմլին մեղադրել են քվեարկության ընթացքը ազդելու փորձերի մեջ։
Վերլուծաբանները նշել են համացանցում ապատեղեկատվություն, հաքերային գործունեություն և Կրեմլի համար բարենպաստ պատմություններ, որոնք Արևմտյան համագործակցությունը ներկայացնում են որպես վտանգավոր։
Քվեարկությունից մի քանի շաբաթ առաջ Ռուսաստանը արգելեց մի քանի հիմնական գյուղատնտեսական ապրանքների, ինչպես նաև իր հայտնի կոնյակի և գինու ներմուծումը՝ դիտարկելով որպես երկրի վրա տնտեսական ճնշում գործադրելու քայլ։
Հայ պաշտոնյաները զգուշացրել են, որ «ազատության թշնամիները» ֆինանսավորում են քարոզչական ջանքերը։
«Քվեարկել է խաղաղության համար»
Փաշինյանը պնդել է, որ չի ցանկանում խզում Մոսկվայի հետ, բայց քարոզարշավը ծավալվել է որպես պայքար Հայաստանի աշխարհաքաղաքական ապագայի համար։
Փաշինյանը և նրա գլխավոր հակառակորդները միմյանց մեղադրել են նոր հակամարտության ռիսկի դիմելու մեջ։
Փաշինյանը ընտրողներին ասել է, որ Հայաստանը կարող է բախվել «աղետալի» իրավիճակի։ «պատերազմ» Ադրբեջանի հետ՝ մի քանի ամսվա ընթացքում, եթե նրա կուսակցությունը չկարողանա ապահովել մեծամասնություն։
Նրա հակառակորդները այդ հռետորաբանությունը անվանեցին վախեցնող։
Ընդդիմադիր կուսակցությունները մեղադրեցին իշխանություններին ընտրական խախտումների և ճնշումների մեջ, մասնավորապես՝ իրենց քարոզարշավի աշխատակիցների նկատմամբ։
ՀՀ քննչական կոմիտեն հայտարարեց, որ հարուցել է 59 քրեական գործ ենթադրյալ ընտրական խախտումների, այդ թվում՝ բազմակի քվեարկության, վերաբերյալ և կալանավորել է ինը մարդու։
«Հզոր Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Կարապետյանը մերժել է այն պնդումները, որ ինքը կվերադարձնի Հայաստանը Ռուսաստանի ուղեծիր, բայց զգուշացրել է Փաշինյանի «անխոհեմ շտապողականության» դեմ դեպի Արևմուտք։
Նա անցյալ տարվանից տնային կալանքի տակ է՝ պետական հեղաշրջում կազմակերպելու մեղադրանքով, մեղադրանքներ, որոնք նա մերժում է որպես քաղաքական դրդապատճառներ։
Այնուամենայնիվ, շատ հայերի համար ընդդիմությունը շարունակում է կապված լինել ռուսական ազդեցության և օլիգարխների հետ։
ԱՄՆ-ն և Հայաստանը խոստանում են առաջ շարժվել տնտեսական միջանցքում Ռուբիոյի այցի ժամանակ։
«Ես քվեարկել եմ խաղաղության համար։ Միայն Փաշինյանը կարող է խաղաղություն բերել», – AFP լրատվական գործակալությանը ասել է ընտրողներից մեկը՝ 63-ամյա արհեստավոր Հակոբ Հակոբյանը։
Մեկ այլ ընտրող՝ 59-ամյա մեխանիկական ինժեներ Խաչատուր Մովսիսյանը, ասել է, որ աջակցել է ընդդիմադիր կուսակցությանը, «քանի որ երկիրը և մենք բոլորս փոփոխությունների կարիք ունենք՝ արտաքին քաղաքականության, ներքին քաղաքականության և Ադրբեջանի հետ բանակցությունների մեջ»։
Բաց մի թողեք
ԵՄ-ի ուղղակի ժողովրդավարության գործիքը խոստացավ փոփոխություն։ Արդյո՞ք այն աշխատում է
Ռուսաստանից եկած անօդաչու թռչող սարք է խոցվել Լատվիայի արևելքում
Պատերազմի հետ կապված որոշում ունեն