Երևանը պետք է կարողանա ավելի մոտ լինել Վաշինգտոնին՝ առանց Թեհրանի համար սպառնալիք դառնալու

Իրանի արտգործնախարար Աբբաս Արաղչին առանձին հեռախոսազրույցներ է ունեցել Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի արտգործնախարարներ Հաքան Ֆիդանի և Ֆեյսալ բին Ֆարհանի հետ։

Քննարկվել են տարածաշրջանում կայունությունը վերականգնելու դիվանագիտական ջանքերը և Հորմուզի նեղուցում վտանգավոր իրավիճակը։ Թեհրանը փորձում է տարածաշրջանային մայրաքաղաքների միջոցով մեծացնել դիվանագիտական ճնշումը և թույլ չտալ, որ իր հակամարտությունն ԱՄՆ-ի հետ վերածվի ամբողջ Մերձավոր Արևելքի պատերազմի։

Հայաստանի համար սա հեռավոր ճգնաժամ չէ։ Իրան–ԱՄՆ հակամարտության յուրաքանչյուր նոր աստիճան անմիջապես բարդացնում է Երևանի արտաքին քաղաքական հավասարումը։ Հայաստանը միաժամանակ սահմանակից է Իրանին և խորացնում է ռազմավարական հարաբերությունները Միացյալ Նահանգների հետ։

TRIPP-ը, ամերիկյան ներդրումները, տեխնոլոգիական համագործակցությունը և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների նոր համակարգը Վաշինգտոնին Հայաստանի տնտեսական ապագայի ավելի կարևոր մասնակից են դարձնում։

Միաժամանակ Իրանը Հայաստանի համար պարզապես հարևան չէ։ Հայաստան-Իրան սահմանը երկրի երկու բաց ցամաքային դարպասներից մեկն է, էներգետիկ և առևտրային կապ, իսկ ճգնաժամային պահին՝ տարածաշրջանային անվտանգության միջանցք։ Հենց այս օրերին նույնիսկ Ռուսաստանն իր քաղաքացիներին Իրանից դուրս գալու համար խորհուրդ է տալիս օգտվել Հայաստանի տարածքից։

Այս պատճառով Երևանի համար ամենավտանգավոր զարգացումը կլինի այն, եթե ԱՄՆ-Իրան պատերազմը սկսի Հարավային Կովկասում նույնպես պահանջել ճամբարային ընտրություն։ Հայաստանը դրանից շահելու ոչինչ չունի։ Նրա շահը ոչ թե Վաշինգտոնի և Թեհրանի միջև ընտրություն կատարելն է, այլ թույլ չտալը, որ այդ ընտրությունը պարտադրվի իրեն։

Սա հատկապես կարևոր է TRIPP-ի շուրջ ռուսական և իրանական զգայունության պայմաններում։ Մոսկվան արդեն փորձում է ամերիկյան տնտեսական ներկայությունը ներկայացնել որպես Իրանի սահմանների մոտ հնարավոր անվտանգային սպառնալիք։ Եթե ԱՄՆ–Իրան հակամարտությունը խորանա, տնտեսական ենթակառուցվածքի շուրջ վեճը շատ արագ կարող է ռազմական անվտանգության լեզու ստանալ։

Այստեղ Հայաստանի դիրքորոշումը պետք է լինի հնարավորինս պարզ՝ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների խորացումը չպետք է նշանակի Հայաստանի տարածքի օգտագործում Իրանի դեմ, իսկ Իրանի հետ բարիդրացիությունը չպետք է սահմանափակի Հայաստանի իրավունքը՝ զարգացնելու ռազմավարական հարաբերություններ ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի հետ։ Սա հավասարակշռություն չէ հանուն հավասարակշռության։ Սա Հայաստանի աշխարհագրությունից բխող պետական շահ է։

Արաղչիի զանգերը Անկարա և Ռիադ ցույց են տալիս նաև մեկ այլ բան. Թեհրանն ինքն է փորձում անվտանգության խնդիրը վերադարձնել տարածաշրջանային դիվանագիտության դաշտ։

Հարավային Կովկասը պետք է շահագրգռված լինի նույնով, որովհետև եթե Հորմուզում սկսված հակամարտությունը հասնի Հարավային Կովկաս, Հայաստանը կարող է հայտնվել մի իրավիճակում, որտեղ իր երկու ռազմավարական անհրաժեշտությունները՝ ԱՄՆ-ի հետ բացվող հնարավորությունը և Իրանի հետ կենսական հարևանությունը, կփորձեն հակադրել միմյանց։ Հայաստանի դիվանագիտության խնդիրը հենց դա թույլ չտալն է։

Երևանը պետք է կարողանա ավելի մոտ լինել Վաշինգտոնին՝ առանց Թեհրանի համար սպառնալիք դառնալու, և բարեկամ մնալ Թեհրանին՝ առանց Վաշինգտոնից հեռանալու։ Այս պատերազմի պայմաններում դա այլևս դիվանագիտական նրբություն չէ։ Դա Հայաստանի անվտանգության խնդիր է։