Եվրոպացի պաշտոնյաները գիտակցում են, որ պետք է կարողանան ուղղակիորեն խոսել Ռուսաստանի ղեկավարի հետ։ Խնդիրն այն է, թե ով պետք է ստանձնի այդ դերը։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Եվրոպական կառավարություններում գնալով ավելի է ամրապնդվում այն գիտակցումը, որ շուտով կարող է անհրաժեշտություն առաջանալ նշանակելու մեկին, ով Ռուսաստանի ղեկավար Վլադիմիր Պուտինի հետ ուղիղ բանակցություններ կվարի Ուկրաինայի վերաբերյալ խաղաղ համաձայնագրի շուրջ։
Գլխավոր խնդիրն այն է, թե ով պետք է ստանձնի նման ռիսկային հանձնառությունը։
Այս հարցն ավելի հրատապ դարձավ այս շաբաթ, երբ ԱՄՆ նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Սթիվ Ուիթքոֆը մեկնեց Ռուսաստան՝ Պուտինին առաջարկելու եռակողմ գագաթնաժողով՝ Դոնալդ Թրամփի և Ուկրաինայի ղեկավար Վլադիմիր Զելենսկու մասնակցությամբ՝ հրադադարի հասնելու նպատակով։
«Նախագահ Պուտինը Եվրոպական միությունը որպես հեղինակություն չի ընդունում, — երեքշաբթի օրը Axel Springer Global Reporters’ Network-ին (որի մաս է կազմում նաև POLITICO-ն) տված հարցազրույցում ասել է Չեխիայի նախագահ Պետր Պավելը։ — Նա չի ցանկանում խոսել Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի հետ, չի խոսում Կայա Կալլասի հետ։ Նա դադարեցրել է շփումները նաև այլ եվրոպացի առաջնորդների, այդ թվում՝ Էմանուել Մակրոնի հետ»։
Նա հավելել է, որ ԵՄ-ն պետք է «գտնի մի անձի կամ մարդկանց խմբի, ովքեր կխոսեն Եվրոպայի անունից։ Պարտադիր չէ, որ նրանք լինեն ԵՄ-ի կամ ՆԱՏՕ-ի ներկայացուցիչներ. դրանք կարող են լինել պարզապես առաջնորդներ, որոնց մյուսները մանդատ կտան՝ բանակցություններ վարելու համար»։
Վերջին օրերին Թրամփը հիասթափեցրել է Ուկրաինային և նրա եվրոպացի դաշնակիցներին՝ Պուտինի հետ շփվելով նրանց շրջանցելով և ցուցաբերելով Ռուսաստանի կողմն անցնելու աճող պատրաստակամություն՝ գրեթե հինգ տարի շարունակվող պատերազմում։
Սա Բրյուսելում և դրա սահմաններից դուրս նոր թափով վերսկսել է քննարկումներն այն մասին, թե արդյոք Եվրոպային անհրաժեշտ է Կրեմլի հետ ուղիղ կապի սեփական ուղի՝ տարածաշրջանի շահերը պաշտպանելու և Ուկրաինային՝ անհավասար գործարքին դիմակայելու հարցում աջակցելու համար։
«Որքան էլ որ դա տհաճ լինի, կարծում եմ՝ Պուտինի հետ կապի որևէ ուղի ունենալը լավ կլիներ», — ասում է Լոնդոնի Միացյալ ծառայությունների թագավորական ինստիտուտի (Royal United Services Institute) ավագ գիտաշխատող Դեյվիդ Լիդինգթոնը։ «Լավատես չեմ, որ կարճաժամկետ հեռանկարում դա որևէ էական արդյունք կտա, բայց կապի ուղի ունենալը, որը հնարավոր կլինի օգտագործել հարմար պահի, վատ բան չէ»։
Դիվանագետներն ու պաշտոնյաները տարակարծիք են այն հարցում, թե ով կլինի Եվրոպան ներկայացնելու համար ամենահարմար թեկնածուն։
Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը առևտրային հարցերի շուրջ ուղղակիորեն բանակցել է Թրամփի հետ, իսկ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան նախկինում իր գրասենյակի միջոցով կապ էր հաստատել Կրեմլի հետ։ ԵՄ բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալլասը ևս մեկ հնարավոր գործիչ է, ով կարող է հանդես գալ որպես ամբողջ Եվրոպայի շահերի ներկայացուցիչ։
Սակայն, ըստ Եվրամիության անդամ երկրներից մեկի դիվանագետի (ով, ինչպես և հոդվածում հիշատակված մյուս անձինք, ցանկացել է մնալ անանուն՝ զգայուն հարցերը քննարկելու համար), Բրյուսելը պետք է հաշվի առնի, որ Պուտինի և Թրամփի հետ կնքվելիք գործարքը չի թելադրվելու ԵՄ արձանագրություններով։
«Մենք չենք կարող ներկայանալ երկու կամ երեք հոգով, որոնցից յուրաքանչյուրը խոսում է ԵՄ-ի անունից, — ասաց դիվանագետը։ — Այն հարցը, թե ով կներկայացնի ԵՄ-ն, կորոշվի՝ ելնելով նրանից, թե ով առավելագույն արժեք կապահովի, այլ ոչ թե անձնական իշխանական պայքարի կամ նարցիսիստական նախասիրությունների հիման վրա»։
Արդյոք Ստուբը կստանձնի՞ նախաձեռնությունը
ԵՄ կառուցակարգերից դուրս գտնվող անձանցից մեկը, ով ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել, Ֆինլանդիայի նախագահ Ալեքսանդր Ստուբն է։ Նրա օգտին են խոսում երկու կարևոր հանգամանք. նախ՝ ԵՄ առաջնորդների շրջանում նա, թերևս, ամենալավ հարաբերություններն ունի Թրամփի հետ, և երկրորդ՝ Ֆինլանդիան Ռուսաստանի հետ հարաբերվելու երկարամյա փորձ ունի. երկու երկրներն ունեն 1300 կիլոմետրանոց ընդհանուր սահման, իսկ անցյալում նրանց միջև պատերազմ է եղել։
Ֆինլանդիայի նախագահ Ալեքսանդր Ստուբը՝ Ուկրաինայում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ հանդիպումից հետո տեղի ունեցած համատեղ մամուլի ասուլիսի ժամանակ, Օսլո, 20 հոկտեմբերի, 2026 թ.։ | Jonathan Nackstrand/AFP via Getty Images
«Ստուբը հետաքրքրություն է ներկայացնում՝ հաշվի առնելով Ֆինլանդիայի ունեցած գիտելիքները Ռուսաստանի մասին և նրա հետ ավանդական երկխոսությունը, — ասաց դիվանագետը։ — Մեր կողմից ոչ ոք ավելի լավ չգիտի, թե ինչ է պահանջվում նման իրավիճակում իրեն ապահով զգալու համար»։
ԵՄ մեկ այլ դիվանագետ նշեց, որ Ստուբը «միակն է, ով մինչ այժմ նախաձեռնություն է ցուցաբերել»՝ դրսևորելով բարձր մակարդակի քաղաքական առաջնորդություն, և կարող է հանդես գալ որպես եվրոպական ներկայացուցիչ ապագա խաղաղության գագաթնաժողովում։ Երեքշաբթի օրը Ստուբը Նորվեգիայում էր՝ Զելենսկու և Ուիտկոֆի հետ միասին, որտեղ բանակցություններ էին ընթանում՝ ընդառաջ ԱՄՆ ներկայացուցչի՝ Ռուսաստան կատարելիք այցին և Պուտինի հետ նախատեսված հանդիպմանը։
Օսլոյում կայացած հանդիպմանը ներկա էր նաև ֆոն դեր Լայենի գլխավոր օգնական Բյորն Զայբերտը, ով մասնակցում է ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդականների հանդիպումներին՝ որպես Ուկրաինային աջակցող «Կամավորների կոալիցիայի» (Coalition of the Willing) մաս։
Եվրոպացի երրորդ դիվանագետը նշեց, որ չափազանց կարևոր է, որ բանակցություններում ներկայացված լինի հենց ինքը՝ Եվրամիությունը, այլ ոչ թե միայն հզոր երկրների մի փոքր խումբ, ինչպիսիք են Գերմանիան, Ֆրանսիան և Միացյալ Թագավորությունը։
Դիվանագետի խոսքով՝ սա նշանակում է, որ և՛ Զայբերտը, և՛ Պեդրու Լուրտին (Կոշտայի գլխավոր օգնականը) պետք է մասնակցեն նախապատրաստական բանակցություններին, իսկ ԵՄ անդամ երկրները պետք է պատշաճ կերպով տեղեկացված լինեն ընթացիկ առաջընթացի մասին։
Կոչ՝ ուղղված Կոշտային
ԵՄ չորրորդ դիվանագետի խոսքով՝ անցած շաբաթ Բրյուսելում կայացած գագաթնաժողովի ժամանակ եվրոպացի առաջնորդները հարցրել են Կոշտային, թե արդյոք ժամանակը չէ՞, որ նա զրուցի Պուտինի հետ։ «Կոշտան պատասխանել է՝ ոչ, նա այժմ չի պատրաստվում խոսել Պուտինի հետ, — ասել է դիվանագետը։ — Սակայն Կոշտան պետք է սկսի զրուցել Պուտինի հետ, եթե մենք ցանկանում ենք դերակատարում ունենալ բանակցություններում։ Չխոսելով՝ մենք ջուր ենք լցնում մեր հակառակորդների ջրաղացին»։
Չորրորդ դիվանագետը նշել է, որ Կոշտան ավելի հարմար թեկնածու կլինի, քան ֆոն դեր Լայենը կամ Կալլասը. վերջիններս, ըստ ընկալման, չափազանց կողմնակալ են ուկրաինական կողմին, ինչը խանգարում է նրանց՝ արդյունավետորեն ներկայացնել ԵՄ-ն բարձրագույն մակարդակով։ Մասնավորապես, Կալլասը բավականին կոշտ քննադատության է ենթարկել Թրամփին։ «Կոշտան ավելի շատ ընկալվում է որպես անաչառ միջնորդ», — ամփոփել է դիվանագետը։
Եվրոպական հանձնաժողովը պնդում է, որ ԵՄ-ն արդեն իսկ ներկա է խաղաղ բանակցություններին՝ որպես փաստ մատնանշելով երեքշաբթի օրը Օսլոյում Զայբերտի ներկայությունը։ «[Օսլոյում] հիմնական նպատակն էր պարզել՝ արդյոք առկա են նախադրյալներ՝ անցնելու եռակողմ կամ նույնիսկ բազմակողմ բանակցությունների, որոնց շուրջ մեկ սեղանի շուրջ կնստեն Ուկրաինան և Ռուսաստանը», — չորեքշաբթի լրագրողներին հայտնել է Եվրոպական հանձնաժողովի խոսնակ Պաուլա Պինյոն։
Նա նշել է, որ բանակցությունները կենտրոնացած են եղել տարածքային հարցերի, անվտանգության և հետպատերազմյան շրջանում Ուկրաինայի բարգավաճման վրա։ Ակնկալվում է, որ Պուտինի հետ հանդիպելու նպատակով կատարած այցից հետո Վիտկոֆը մանրամասներ կներկայացնի Ուկրաինային և եվրոպական կողմին։ «Շատ կարևոր է, որ մենք նստած ենք բանակցային սեղանի շուրջ, կարողանում ենք ներկայացնել մեր դիրքորոշումը և մասնակցել ընդհանուր նպատակի իրագործմանը՝ վերջ դնելու այս սարսափելի պատերազմին», — հավելել է նա։
Բաց մի թողեք
ՀԱՊԿ քարտուղարը չի բացառել, որ Երևանը կորոշի մնալ ՀԱՊԿ-ում
Խոսքի մակարդակում ինքնիշխանություն պահպանելն արդեն մեծ ձեռքբերում է
Նա փայլուն ընդունակություններ ունի «մարգարեության» հարցում