Նիկոլ Փաշինյանը սահմանադրական հանրաքվեի անցկացման նոր քաղաքական ճանապարհ է նախանշում։ Հոկտեմբերի 29-ի հայտարարություններից պարզ դարձավ, որ իշխանությունը պատրաստվում է հանրային ճնշման միջոցով ապահովել խորհրդարանում իրեն պակասող ձայները։
Վարչապետի հաշվարկը հիմնված է ընդդիմության առաջ քաղաքական ընտրություն դնելու, հասարակական աջակցություն կազմակերպելու և արտահերթ ընտրություններից խուսափելու հնարավորության վրա։ Սահմանադրական գործընթացն այսպիսով մտնում է ներքաղաքական պայքարի նոր փուլ։
Խորհրդարանական մեծամասնությանը պակասում է առնվազն վեց ձայն։ Թվաբանական այս խնդիրը քաղաքական շատ ավելի լայն նշանակություն է ձեռք բերել։ Իշխանությունն ունի սահմանադրական փոփոխությունների նախաձեռնությունը, սակայն հանրաքվեի ճանապարհը բացելու համար անհրաժեշտ է ընդդիմադիր պատգամավորների մասնակցությունը։ Փաշինյանը փորձում է այդ անհրաժեշտությունը դարձնել քաղաքական առավելություն՝ ընդդիմությանը պարտադրելով հրապարակայնորեն հիմնավորել իր հնարավոր մերժումը։
Այս մարտավարության հիմքը դրվեց հոկտեմբերի 28-ին՝ Ազգային ժողովում Արարատ Միրզոյանի առաջարկով։ Արտգործնախարարը ընդդիմությանը հորդորեց աջակցել հանրաքվեի անցկացմանը, ապա ժողովրդին ներկայացնել Սահմանադրության նախագիծը մերժելու իր փաստարկները։ Ավելին՝ իշխանությունը պատրաստակամություն հայտնեց հանրաքվեում պարտվելու դեպքում ստանձնել քաղաքական պատասխանատվությունը՝ ընդհուպ հրաժարական։
Հաջորդ օրը Փաշինյանը բացահայտեց այդ առաջարկի քաղաքական շարունակությունը։ Նա հայտարարեց, որ ընդդիմության բարձրացրած հարցերը հնարավորություն են տվել կազմակերպելու հանրային ճնշում՝ խորհրդարանական անհրաժեշտ ձայներն ապահովելու համար։ Վարչապետը նույնիսկ չբացառեց իշխանության նախաձեռնած հանրահավաքը Ազգային ժողովի առջև՝ հիշեցնելով 2019 թվականի հոկտեմբերի իրադարձությունները։
Այդ պատմական հիշեցումը կարևոր է։ 2019 թվականին Սահմանադրական դատարանի շուրջ ծավալված հակամարտության ընթացքում Փաշինյանը հանրային մոբիլիզացիան դիտարկում էր որպես ինստիտուցիոնալ դիմադրությունը հաղթահարելու քաղաքական միջոց։ Այժմ նման ճնշման հասցեատերը կարող է դառնալ խորհրդարանական ընդդիմությունը։ Սակայն անցած յոթ տարիները փոխել են Հայաստանի քաղաքական միջավայրը։ Հեղափոխական օրերի բացառիկ հանրային վստահությունն այլևս չի կարող ինքնաբերաբար տարածվել իշխանության յուրաքանչյուր նախաձեռնության վրա։ Այսօր Փաշինյանն արդեն երկարամյա կառավարման պատասխանատվություն կրող վարչապետ է, որի առաջարկները գնահատվում են նաև իրականացված քաղաքականության արդյունքներով։
Սահմանադրական հանրաքվեի շուրջ իշխանության հաշվարկն ունի նաև իրավական և ժողովրդավարական կարևոր կողմ։ Հանրաքվեի անցկացմանը խորհրդարանի համաձայնությունը և Սահմանադրության նախագծին աջակցությունը տարբեր քաղաքական որոշումներ են։ Ընդդիմադիր պատգամավորը կարող է մերժել առաջարկվող փոփոխությունները, սակայն ընդունել, որ դրանց վերջնական ճակատագիրը որոշեն քաղաքացիները։ Հենց այս տարբերության վրա է հիմնված Փաշինյանի նոր մարտավարությունը։
Այստեղ, սակայն, առաջանում է սկզբունքային հարց։ Հանրաքվեին ճանապարհ բացելը ժողովրդին որոշում կայացնելու հնարավորություն է տալիս, բայց դրանից ինքնաբերաբար չի բխում յուրաքանչյուր պատգամավորի պարտավորությունը՝ աջակցելու նախագծի առաջադրմանը։ Խորհրդարանական քվեարկությունը նույնպես սահմանադրական գործընթացի ինքնուրույն փուլ է։ Պատգամավորն իր որոշման համար պատասխանատու է ընտրողների առաջ և իրավասու է գնահատելու առաջարկի բովանդակությունը, նպատակներն ու հետևանքները։
Հետևաբար իշխանության համար վճռորոշ նշանակություն կունենա հանրային ճնշման բովանդակությունը։ Եթե հասարակությանը ներկայացվեն հստակ հիմնավորումներ, նախագծի ամբողջական տեքստը և փոփոխությունների իրական անհրաժեշտությունը, հանրային պահանջը կարող է դառնալ քաղաքական ազդեցության լեգիտիմ միջոց։ Եթե գործընթացը կենտրոնանա ընդդիմադիր պատգամավորներին անձնական և քաղաքական ճնշման ենթարկելու վրա, սահմանադրական բանավեճը կկորցնի իր հիմնական առարկան։
Առանձին ուշադրության է արժանի արտահերթ ընտրությունների վերաբերյալ վարչապետի հայտարարությունը։ Փաշինյանը դրանք կապեց այնպիսի պայմանների հետ, որոնց առկայությամբ գործող ընդդիմությունը հաջորդ խորհրդարանում ներկայացված չի լինի։ Այս հայտարարությունն օգնում է հասկանալու Փաշինյանի իրական մարտավարական առաջնահերթությունը։ Արտահերթ ընտրությունները ենթադրում են նոր քարոզարշավ, ընտրական մրցակցություն և քաղաքական անորոշություն։ Գործող խորհրդարանում անհրաժեշտ վեց ձայնի ապահովումը թույլ կտա պահպանել իշխանության ներկայիս դիրքերը և սահմանադրական գործընթացը շարունակել արդեն ձևավորված քաղաքական հարաբերակցության պայմաններում։
Ընդդիմությունն էլ հայտնվում է պատասխանատվության նոր իրավիճակում։ Հանրաքվեի անցկացման մերժումը պահանջելու է հիմնավոր քաղաքական և իրավական փաստարկներ։ Միայն իշխանության նկատմամբ անվստահությունը կարող է բավարար չլինել հասարակության այն հատվածի համար, որը ցանկանում է անձամբ մասնակցել Սահմանադրության հարցի որոշմանը։ Ընդդիմության խնդիրը լինելու է ներկայացնել հստակ դիրքորոշում՝ սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտության, առաջարկվող նախագծի և հանրաքվեի անցկացման պայմանների վերաբերյալ։
Առաջիկա ամիսներին պայքարը կարող է կենտրոնանալ հենց այս հարցերի շուրջ։ Իշխանությունը կփորձի հանրային աջակցությամբ փոխել խորհրդարանական ուժերի հարաբերակցությունը կոնկրետ քվեարկության ժամանակ։ Ընդդիմությունը կձգտի պահպանել սեփական քաղաքական ինքնուրույնությունը։ Հասարակության համար վճռորոշ կլինի, թե ինչ բովանդակություն կստանա առաջարկվող Սահմանադրությունը և որքան ազատ ու բաց կընթանա դրա քննարկումը։
Փաշինյանի նոր հաշվարկը կարող է լուծել վեց ձայնի խնդիրը։ Սակայն սահմանադրական փոփոխությունների հաջողությունը պահանջում է ավելի ամուր հիմք՝ հանրային վստահություն, քաղաքական լայն քննարկում և գործընթացի իրավական անառարկելիություն։ Սահմանադրությունը սահմանում է պետության կառավարման հիմնարար սկզբունքները, իշխանության սահմանները և քաղաքացու իրավունքների երաշխիքները՝ անկախ քաղաքական ուժերի փոփոխությունից։
Ուստի դրա ընդունման գործընթացը պետք է հիմնված լինի հանրային վստահության, քաղաքական լայն համաձայնության և սահմանադրական ընթացակարգերի անվերապահ պահպանման վրա։ Վեց ձայնը կարող է բացել հանրաքվեի ճանապարհը։ Իսկ նոր Սահմանադրության իրական քաղաքական կշիռը որոշվելու է հասարակության վստահությամբ և այն հանգամանքով, թե որքանով այդ գործընթացը կամրապնդի Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտները։
Բաց մի թողեք
Երկրի առջև կանգնած խնդիրների լրջությունը պետք է գիտակցվի ՔՊ-ի կողմից
ԱԺ կռվի քպախտ հերոս Նարեկ Բաբայանը բանակում չի ծառայել
Ռուսաստանը չէր ցանկանա․․․ Պուտինը բացեց փակագծերը