Ֆոն դեր Լայենը առաջ է քաշում Կանադայի համար «ասոցացված անդամի» կարգավիճակի գաղափարը՝ չնայած ԵՄ մայրաքաղաքների առարկություններին

Եվրահանձնաժողովի նախագահի ելույթը տարբերվում էր Գերմանիայից Ֆրիդրիխ Մերցի հայտարարությունից, ով դրա փոխարեն խոսում էր ԵՄ-ի և Կանադայի միջև «ապագայի դաշինքի» մասին։

ՄՈՆՐԵԱԼ, Կանադա — Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը հինգշաբթի հայտարարեց, որ նպատակ ունի ԵՄ-Կանադա հարաբերությունները հասցնել «հնարավոր ամենաբարձր մակարդակի»։ Նա առաջարկեց Կանադային դառնալ ԵՄ-ի «ասոցացված անդամ»՝ չնայած նրան, որ մեկ օր առաջ ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքները մերժել էին այդ ձևակերպումը։

Ֆոն դեր Լայենի այս նախաձեռնությունը հնչում է Մոնրեալում կայանալիք ԵՄ-Կանադա կարևորագույն գագաթնաժողովի նախօրեին։ Ակնկալվում է, որ նա և վարչապետ Մարկ Քարնին կհայտարարեն ավելի խորը համագործակցության ծրագրերի մասին՝ հաշվի առնելով աշխարհում ավտոկրատիայի աճը և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ հարաբերությունների անկանխատեսելի բնույթը։

«Աշխարհագրական դիրքի պատճառով Կանադան չի կարող դառնալ ԵՄ-ի լիիրավ անդամ, սակայն մենք երկուսս էլ ցանկանում ենք մեր հարաբերությունները հասցնել հնարավոր ամենաբարձր մակարդակի», — ասել է ֆոն դեր Լայենը C.D. Howe ինստիտուտում ունեցած ելույթի ժամանակ։ «Այդ իսկ պատճառով մենք քննարկում ենք Կանադային՝ որպես Եվրամիության առաջին ասոցացված անդամի, ներգրավելու գաղափարը»։

Հենց ֆոն դեր Լայենն ավարտեց իր խոսքը, Գերմանիայի կանցլերի թեկնածու Ֆրիդրիխ Մերցը հայտարարություն տարածեց՝ նշելով, որ ԵՄ-ն և Կանադան ստեղծում են «Դաշինք հանուն ապագայի» (Alliance for the Future)՝ առանց հիշատակելու «ասոցացված անդամ» կարգավիճակը։ Ըստ ԵՄ դիվանագետների՝ հենց Գերմանիան է գլխավորել այդ տերմինի օգտագործման դեմ ուղղված ընդդիմությունը։

«Մենք վիճում ենք մի քանի բառի շուրջ, որոնք ֆոն դեր Լայենը, այսպես ասած, «օդից է վերցրել», — չորեքշաբթի ասաց ԵՄ դիվանագետներից մեկը։ — Սա մի փոքր անհեթեթ է, մինչդեռ մենք պետք է հավակնոտ լինենք և կենտրոնանանք այլ հարցերի վրա։ Սա մեր ամենահպարտ պահը չէ»։

Մի քանի ժամ անց՝ գագաթնաժողովի շրջանակներում ունեցած ելույթի ժամանակ, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոշտան փորձեց հարթել տարաձայնությունները՝ նվազեցնելով այդ տերմինի կարևորությունը։

«Վաղը Եվրամիությունը և Կանադան կմեկնարկեն «Դաշինք հանուն Եվրոպայի ապագայի» նախաձեռնությունը», — ասաց նա՝ անդրադառնալով Մերցի հայտարարությանը և օգտագործելով այն տերմինը, որը հարաբերությունները բնութագրելու համար նախընտրում էր Քարնին։

«Նախագահ ֆոն դեր Լայենը նույնիսկ համարձակ գաղափար է առաջ քաշել՝ Կանադային դարձնելու Եվրամիության «ասոցացված անդամ», — նշեց նա՝ հավելելով. — Ես կիսում եմ նրա հավակնոտ մտադրությունը»։

«Անկախ նրանից՝ վերջնականում կօգտագործվի՞ այդ տերմինը, թե՞ ոչ, մի բան հստակ է. մեր գործընկերությունը լինելու է ամենասերտը, ամենախորը և ամենայուրահատուկն իր տեսակի մեջ», — հավելեց նա։

Հանձնաժողովի նախագահն իր ելույթում նշեց, որ ասոցացված անդամակցության շուրջ քննարկումները կենտրոնանալու են արհեստական ​​բանականության, կլիմայի և էներգետիկ քաղաքականության ոլորտներում ավելի խորը համագործակցության, ինչպես նաև Եվրոպական հանձնաժողովի և Կանադայի կառավարության միջև համատեղ աշխատանքի ամրապնդման վրա։ Խոսքը նաև «խորհրդարանների միջև» և «դատարանների միջև» (նկատի ունենալով Եվրոպական արդարադատության դատարանը և Կանադայի Գերագույն դատարանը) համագործակցության մասին է։

Նրա խոսքով՝ նման կարգավիճակը հասանելի կլինի «միայն Եվրոպայից դուրս գտնվող մեր ամենամտերիմ գործընկերներին, ովքեր պատրաստ են միասին բացել նոր հորիզոններ, միասին նախանշել ուղին և դուրս գալ ներկայիս գործընկերության շրջանակներից՝ ուղղորդվելով դեպի այն հավակնոտ տեսլականը, որը մենք կարող ենք կերտել»։

Ֆոն դեր Լայենի կողմից «ասոցացված անդամակցություն» եզրույթի օգտագործումը (որի մասին նա առաջին անգամ խոսել էր սեպտեմբերին) կարող է դժգոհություն առաջացնել ԵՄ որոշ մայրաքաղաքներում։ Բանն այն է, որ Գերմանիայի գլխավորած մի խումբ երկրներ դեմ են արտահայտվել այդ եզրույթի ներառմանը ԵՄ-ի և Կանադայի համատեղ հայտարարության մեջ։

Օրեր տևած բանակցություններից հետո ԵՄ երկրները կողմերի ապագա հարաբերությունները նկարագրելու համար ընտրեցին ավելի մեղմ ձևակերպումներ՝ օգտագործելով «Դաշինք հանուն ապագայի» (եզրույթ, որն առաջարկել էր կանադական կողմը), ինչպես նաև «ավելի սերտ ասոցացում… որը, սակայն, լիարժեք անդամակցություն չէ» ձևակերպումները։

ԵՄ դիվանագետները հայտնել են, որ թեև մայրաքաղաքները ողջունում են Կանադայի հետ կապերն ամրապնդելու ընդհանուր նպատակը, նրանք զգուշավորություն են ցուցաբերում այնպիսի կարգավիճակ առաջարկելու հարցում, որը նախկինում երբեք չի կիրառվել, և որի իրավական շրջանակները դեռևս հստակեցված չեն։ Բեռլինը նախկինում առաջարկել էր Ուկրաինայի համար «ասոցացված անդամի» կարգավիճակ՝ ներառելով որոշակի արտոնություններ, օրինակ՝ դիտորդի կարգավիճակ Եվրոպական հանձնաժողովում, սակայն այդ առաջարկը մերժվել էր։

Արձագանքելով այն տեղեկություններին, թե ԵՄ երկրները հրաժարվելու են «ասոցացված անդամ» տերմինից՝ Քարնին երեքշաբթի օրը հայտարարեց. «Լավ նորությունն այն է, որ կոնկրետ անվանումներն ու տերմինաբանությունը կարևոր չեն։ Կարևորն այն է, թե ինչ փոփոխություն կբերի սա կանադացիների կյանքում, և թե ինչպես Կանադան, որպես ամբողջություն, կդառնա ավելի անկախ, ավելի ինքնիշխան պետություն՝ հնարավորություն տալով մեզ ապրել այնպես, ինչպես ինքներս ենք ընտրում»։

Ե՛վ Քարնին, և՛ ֆոն դեր Լայենն այս շաբաթ կայացած գագաթնաժողովը ներկայացրել են որպես կապերի խորացմանն ուղղված ավելի լայն ջանքերի մի մաս՝ մի ժամանակաշրջանում, երբ և՛ Օտտավան, և՛ Բրյուսելը հակասությունների մեջ են հայտնվել Թրամփի վարչակազմի հետ։ Իր ելույթում ֆոն դեր Լայենը նախազգուշացրել է «միջազգային կարգի ավելի խորը քայքայման» մասին։

«Այն դաշինքներն ու պատկերացումները, որոնք հիմք են ծառայել մեր բարգավաճման և անվտանգության համար, արագորեն փոխվում են, և յուրաքանչյուր պետություն կամ տարածաշրջան փորձում է հասկանալ, թե ինչպես ապահովել սեփական շահերն ու անկախությունը, — ասել է նա։ — Մենք այլևս չենք կարող թույլ տալ, որ մեզ կաշկանդեն հին աշխարհակարգի սահմանափակումները»։