Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահին ամենաքիչը պետք էր դիվանագիտական գլխացավանք։ Այնուամենայնիվ, նա հենց դրան էլ բախվեց։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Կանադացի պաշտոնյա Մարկ Քարնիի այցի կազմակերպման հարցում Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի գործելակերպը վերածվեց դիվանագիտական անհարմար իրավիճակի, ընդ որում՝ Եվրախորհրդարանի առաջատար պատգամավորներից մեկը նրա պահվածքը որակեց որպես «անընդունելի»։
Քարնին հետևելու է, թե ինչպես է Հանձնաժողովի նախագահը չորեքշաբթի օրը ելույթ ունենում Եվրախորհրդարանի պատգամավորների առջև, իսկ մեկ օր անց ինքն էլ հանդես է գալու նույն լսարանի առաջ։ Սակայն ժամանակացույցի անհամապատասխանության պատճառով ֆոն դեր Լայենը ծրագրում էր «Եվրոպական միության վիճակի մասին» ելույթից հետո վերադառնալ Բրյուսել (ինչը նշանակում էր, որ նա բաց կթողներ Քարնիի ելույթը), մինչև որ երկուշաբթի երեկոյան նրա թիմը վերջին պահին փոխեց որոշումը և հայտարարեց, որ նա կմնա Ստրասբուրգում։
ԵՄ-ում Կանադայի նշանակված դեսպան Ջոնաթան Ուիլկինսոնը հաստատել է, որ Օտտավան խնդրել է ֆոն դեր Լայենին ներկա գտնվել Քարնիի ելույթին։
«Մենք ասացինք, որ, իհարկե, հաշվի առնելով, որ… նա ներկա է լինելու նրա ելույթին, լավ կլիներ, եթե նա նույնպես կարողանար ներկա լինել [վերջինիս ելույթին]», – ասել է Ուիլկինսոնը հավելելով. «Նրանք գտան իրավիճակը կարգավորելու եղանակ, ինչը, կարծում եմ, լավ է բոլորի համար»։
Այս միջադեպը տեղի է ունենում Հանձնաժողովի նախագահի օրացույցի ամենախնամքով ծրագրված շաբաթվա ընթացքում, այն ժամանակ, երբ Բրյուսելն ու Օտտավան փորձում են խորացնել կապերը։
Տարբեր խոսակցություններ են շրջանառվել այն մասին, որ Կանադան ձգտում է ստանալ ԵՄ «ասոցացված անդամի» կարգավիճակ, թեև նման կարգավիճակ գոյություն չունի։ Քարնին հերքել է նման կարգավիճակ ձեռք բերելու մտադրությունը, մինչդեռ կանադացի մի պաշտոնյա, ով ցանկացել է անանուն մնալ՝ ազատորեն խոսելու համար, նշել է, որ իրականում դա եվրոպական կողմի առաջարկն է եղել։
Անտեսման պատմությունը
Այս ամենը սկսվեց ժամանակացույցի հետ կապված պարզ խնդրից։
Ըստ ԵՄ պաշտոնյայի՝ ֆոն դեր Լայենը պետք է հանդիպեր Թրյուդոյի հետ Ստրասբուրգում երեքշաբթի օրը։
Պաշտոնյան հայտնեց, որ հանդիպումը տեղափոխվել է չորեքշաբթի։ «Մենք կարծում էինք, թե երեքշաբթի ավելի շատ ժամանակ կունենանք։ Ժամանակացույցերը համադրելու անհրաժեշտություն առաջացավ, ուստի այժմ մենք ևս մեկ գիշեր կանցկացնենք այստեղ»։
Թրյուդոն իրեն դիրքավորել է որպես «միջին հզորություն» ունեցող պետությունների կոալիցիայի առաջնորդ՝ ի հակադրություն «կոշտ ուժ» կիրառող խոշոր երկրների, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների։ Ուստի, ֆոն դեր Լայենի համար մեծ հաջողություն էր, երբ Կանադայի վարչապետը հայտարարեց, որ 6000 կիլոմետր ճանապարհ կանցնի դեպի Ստրասբուրգ՝ լսելու նրա ելույթը և հանդես գալու Եվրոպական խորհրդարանում։
Կանադան՝ 40 միլիոն բնակչությամբ, 2,5 տրիլիոն դոլարի տնտեսությամբ և բնական պաշարներով հարուստ երկիրը, որը G7-ի անդամ է, դիտարկվում է որպես ԵՄ-ի բնական աշխարհաքաղաքական գործընկեր, քանի որ երկու կողմերն էլ փորձում են կողմնորոշվել գնալով ավելի անկայուն դարձող աշխարհում։
Թեև ֆոն դեր Լայենը սովորաբար չի ներկա գտնվում Եվրոպական խորհրդարանի դահլիճում այլ առաջնորդների ելույթներին, նա նախկինում նման քայլի դիմել է՝ մասնավորապես 2024 թվականին Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու ելույթի ժամանակ։
Այդ նախադեպը բացատրում է, թե ինչու Եվրախորհրդարանի պատգամավորներն ու ԵՄ պաշտոնյաները ցնցված արձագանքեցին, երբ ֆոն դեր Լայենը հայտարարեց, որ կանտեսի Թրյուդոյի ելույթը՝ Բրյուսելում երեխաների անվտանգությանը նվիրված մամուլի ասուլիսին մասնակցելու պատճառով։
Այդ անտեսումը «տարօրինակ» էր, նշեց ԵՄ պաշտոնյաներից մեկը։ Բելգիացի եվրախորհրդարանական Քեթլին Վան Բրեմպտն ասաց. «Իսկապե՞ս, ֆոն դեր Լայեն։ Սա պարզապես վատ վարքագիծ չէ։ Սա անընդունելի է»։
Հարցին անդրադարձավ նաև Եվրոպական խորհրդարանի նախագահ Ռոբերտա Մեցոլան։
«Տեսեք, ես խոսել եմ նրա հետ, սակայն ընդունված կարգ չէ, որ նա մնա նաև հաջորդ օրը», – երեքշաբթի օրը հայտարարել է Մեցոլան։ «Կարծում եմ՝ շատերին էր հետաքրքրում պատճառը, սակայն դա գնահատելն իմ իրավասության մեջ չէ»։
Կանադայի դեսպան Ուիլկինսոնը հաստատել է, որ Օտտավան հստակեցրել է իր նախապատվությունը։
«Գիտեմ, որ նրանց ժամանակացույցում որոշակի բարդություններ կային, և նրանք փորձում էին կարգավորել այդ հարցը», – ասել է նա։
Ասոցացված կարգավիճա՞կ
Ժամանակացույցի հետ կապված այս իրավիճակը հաջորդել է ԵՄ-ի և Կանադայի միջև հարաբերությունների հետագա բնույթի վերաբերյալ առաջացած որոշակի անորոշությանը։
ԵՄ-ի հետ Կանադայի սերտացող կապերը տարաբնույթ ենթադրությունների տեղիք են տվել այն մասին, թե գործնականում ինչ կարող են նշանակել Օտտավայի և Բրյուսելի միջև ավելի սերտ հարաբերությունները՝ սկսած ԵՄ-ի առաջատար «Էրազմուս» (Erasmus) կրթական ծրագրին ավելի լայն մասնակցությունից մինչև առևտրի և անվտանգության ոլորտներում ավելի խորը ինտեգրում։
The Wall Street Journal-ը հաղորդել է, որ Օտտավան քննարկում է «ասոցացված անդամակցության» հարցը, ինչը կանադացիների համար կարող է ապահովել առանց վիզայի ճանապարհորդելու և ԵՄ-ում աշխատելու հնարավորություն։
Սակայն Քարնին մերժեց զեկույցը՝ ասելով, որ փոխարենը ինքը ձգտում է «միակ դաշինքի» ԵՄ-ի հետ։
Իրականում եվրոպական կողմն էր առաջարկել ասոցիացված կարգավիճակը, որը կապերի ամրապնդման վերաբերյալ ամիսներ շարունակ քննարկվող մի քանի գաղափարներից մեկն էր, ասաց կանադացի բարձրաստիճան պաշտոնյան։
Ընդլայնման հանձնակատար Մարթա Կոսը, որը նախկինում սառը ջուր էր լցրել Կանադայի անդամակցության գաղափարի վրա, չի մասնակցել Կանադայի մասնակի անդամակցության վերաբերյալ որևէ քննարկման, հաստատեց մեկ այլ եվրոպացի պաշտոնյա։
Խառը հաղորդագրությունները մատնանշում են ավելի լայն խնդիր. Բրյուսելը փորձում է նոր տեսակի հարաբերություններ կառուցել Կանադայի հետ, նախքան այն լիովին կհասկանա, թե ինչպիսին պետք է լինեն այդ հարաբերությունները կամ ինչպես դրանք բացատրել։
Բաց մի թողեք
Ֆոն դեր Լեյենը «Եվրոպական անվտանգության խորհուրդ» ստեղծելու կոչը ԵՄ վիճակի մասին իր ելույթում
Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահը ներկայացնում է իր տեսլականը՝ ավելի անվտանգ և անկախ Եվրոպայի համար
Արդյունքների ամփոփում՝ մեկ տարի անց