Քանի որ Ռուսաստանի հիբրիդային արշավն ուժգնանում է, իսկ Վաշինգտոնի հանդեպ վստահությունը՝ նվազում, Եվրոպայի տարբեր երկրների կառավարությունները թուլացնում են իրենց հետախուզական գործակալությունների գործունեության սահմանափակումները։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ․ — Տասնամյակներ շարունակ Եվրոպայի հետախուզական ծառայությունների գործունեությունը բնորոշվում էր ոչ միայն նրանով, թե ինչ կարող էին անել, այլև նրանով, թե ինչ չէր թույլատրվում նրանց։ Գերմանիայում, սկանդինավյան երկրներում և Արևելյան Եվրոպայի մեծ մասում հետպատերազմյան տրավման, ավտորիտար ռեժիմների ժառանգությունն ու քաղաքացիական ազատությունների պաշտպանությանն ուղղված աճող հանձնառությունը խիստ սահմանափակումներ էին դնում ազգային հետախուզական գործակալությունների գործունեության շրջանակի վրա։
Այժմ, երբ Ռուսաստանն ուժգնացնում է կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների դեմ ուղղված հիբրիդային դիվերսիոն գործողությունները, իսկ չինական լրտեսությունն ակտիվանում է, Եվրոպայի՝ երկար ժամանակ պասիվ վիճակում գտնվող հետախուզական կառույցները նոր լիազորություններ են ստանում՝ ազգային շահերը պաշտպանելու համար։ Այս փոփոխությունն առավել հրատապ է դարձել վերջին 18 ամիսների ընթացքում՝ այն մտավախությունների ֆոնին, որ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի երկրորդ ժամկետի ընթացքում ԱՄՆ-ն կարող է դառնալ Եվրոպայի համար պակաս վստահելի հետախուզական գործընկեր։
Յուրաքանչյուր երկիր պետք է արձագանքի՝ հաշվի առնելով իր հետախուզական կառույցների առանձնահատկությունները, պատմությունն ու աշխարհագրական դիրքը, սակայն նկատվում է լրացուցիչ լիազորություններ տրամադրելու ընդհանուր միտում, որը երբեմն իրականացվում է անձնական կյանքի գաղտնիության հաշվին՝ թույլ տալով կառավարություններին ավելի մեծ դերակատարում ունենալ սեփական անվտանգության ապահովման գործում։
Միայն վերջին շաբաթների ընթացքում եվրոպական մի շարք առանցքային երկրներ իրենց գործակալություններին ավելի մեծ լիազորություններ են տվել՝ թշնամական գործողությունները խափանելու, հարձակողական կիբերգործողություններ իրականացնելու և մասնավոր ընկերությունների հետ հետախուզական տվյալներ փոխանակելու համար։
«Հետախուզական համայնքները պետք է կարողանան կառավարություններին իրավիճակային պատկերացում տալ այն մասին, թե ինչ է իրականում տեղի ունենում, և այնուհետև փորձեն բացատր Այս արմատական վերափոխումն իրականացվում է այն ժամանակ, երբ Շվեդիան շարունակում է վերաձևավորել իր անվտանգության ճարտարապետությունը ՆԱՏՕ-ին անդամակցելուց հետո. այդ քայլը մեծապես պայմանավորված էր Մոսկվայի կողմից Ուկրաինա լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո ծագած նոր սպառնալիքով։
Մինչդեռ Նիդերլանդներում կառավարությունը օգոստոսի 28-ին քննարկում է սկսել ազգային անվտանգության մասին օրենքի նախագծի շուրջ, որը կընդլայնի ինչպես Ընդհանուր հետախուզության և անվտանգության ծառայության, այնպես էլ Պաշտպանական հետախուզության և անվտանգության ծառայության լիազորությունները՝ թույլ տալով նրանց առանց նախնական թույլտվության խոչընդոտել ռուս հաքերների, չինացի լրտեսների և իրանցի գործակալների գործունեությունը, ինչպես նաև ավելի շատ հետախուզական տվյալներ փոխանակել ընկերությունների և զինվորականների հետ։
Ավստրիան, որը երկար ժամանակ համարվել է աշխարհի լրտեսական մայրաքաղաքը, նույնպես զգալի փոփոխություններ է կատարում իր օրենսդրության մեջ։ Գործող օրենքի համաձայն՝ օտարերկրյա գործակալները հիմնականում կարող են գործել անպատիժ՝ քանի դեռ չեն բռնվել հենց Ավստրիայի դեմ լրտեսություն անելիս։ Կառավարությունն այժմ աշխատում է փակել այդ իրավական բացը, ինչը կարող է բարդացնել Վիեննայում գործող՝ մոտավորապես 7000 լրտեսների կյանքը։
Գերմանիան, թերևս, ամենակտրուկ վերափոխումն է իրականացնում՝ հաշվի առնելով նացիստների և Արևելյան Գերմանիայի «Շտազի» (Stasi) ոստիկանության մութ անցյալի պատճառով իր հատուկ ծառայությունների նկատմամբ երկար ժամանակ ցուցաբերված զգուշավոր մոտեցումը։ Կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցի կառավարությունն այժմ ցանկանում է երկրի հետախուզական ծառայություններին ավելի մեծ ազատություն տալ հակառակորդների կողմից եկող սպառնալիքներին հակազդելու համար։ Հունվարին ուժի մեջ մտնելու ենթակա բարեփոխումների համաձայն՝ Գերմանիայի արտաքին հետախուզության ծառայության (BND) աշխատակիցները կարող են իրականացնել դիվերսիոն գործողություններ և հարձակողական բնույթի գործողություններ։
«Դա պետք է վաղուց տեղի ունենար», – ասել է ԵՄ պաշտոնյան, ով ցանկացել է անանուն մնալ այս թեմայով խոսելիս։ «Մենք երբեք չէինք մտածում, որ [սպառնալիքը] կհասնի մեզ։ Սա մեր առջև ծառացած նոր սպառնալիքներին տրվող արձագանքն է»։
Դասական օրինակ
Մինչ այժմ BND-ի (Գերմանիայի արտաքին հետախուզության ծառայության) գործունեությունը հիմնականում սահմանափակվել է հետախուզական տվյալների հավաքագրմամբ. սա հետպատերազմյան շրջանում կիրառված կանխամտածված սահմանափակումների արդյունք է, որոնք նպատակ ունեին կանխել նացիստական դարաշրջանի անվտանգության մարմինների կողմից իրականացված չարաշահումների կրկնությունը։ Սակայն, ըստ Օմանդի, դա նաև նշանակել է, որ վերջին 15 տարիների ընթացքում Գերմանիան «զարմանալիորեն անարդյունավետ» է գործել թվային ոլորտում՝ մասամբ այն պատճառով, որ չի ունեցել հաղորդակցության տվյալների որոշ տեսակներին հասանելիություն ստանալու համար անհրաժեշտ իրավական լիազորություններ։
Մարտին Գերմանիայի տվյալների պաշտպանության մարմինը զգուշացրեց, որ չի կարող պատշաճ կերպով պաշտպանել քաղաքացիներին երկրի հետախուզական ծառայությունների կողմից իրականացվող հսկողությունից այն բանից հետո, երբ դատարանը մերժեց լիազորված անձի՝ լրտեսական գործունեության վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու պահանջը։
«Գերմանիան այստեղ դասական օրինակ է», — ասել է Օմանդը։ — «Նրանք պետք է վերանայեն իրենց ավանդական մոտեցումը՝ հավասարակշռելով անձնական կյանքի գաղտնիության և ազգային անվտանգության նկատառումները»։
Շվեդիան նույնպես բախվել է սահմանափակումների լիբերալ կառավարությունների օրոք, այդ թվում՝ մալուխային կապուղիներով փոխանցվող տվյալներին հասանելիության հետ կապված հարցերում։ Նրա ազդանշանային հետախուզության գործակալությունը՝ FRA-ն, կարող է հասանելիություն ստանալ անդրսահմանային հաղորդակցությանը միայն խիստ կարգավորվող շրջանակներում։ Սակայն ՆԱՏՕ-ին միանալուց և Ռուսաստանի կողմից հինգ կամ տասը տարի անց հնարավոր սպառնալիքը գիտակցելուց հետո Շվեդիան արագ քայլեր է ձեռնարկել իր հետախուզական կարողությունները ամրապնդելու ուղղությամբ։
Ե՛վ Գերմանիային, և՛ Շվեդիային դրդում են վերանայել մոտեցումները՝ հետախուզական գործակալություններին ժամանակակից սպառնալիքներին դիմակայելու համար բավարար լիազորություններ տալու հարցում՝ միաժամանակ թույլ չտալով, որ դրանք գործեն ժողովրդավարական վերահսկողությունից դուրս։
Եվ «Ժամանակն է մտածել «կարմիր գծերի» մասին, իսկ այնուհետև՝ երբ այդ գծերը հատվեն, նաև արձագանքել ու հակազդել դրանց»։
Բաց մի թողեք
Լը Պենը սկսում է նախագահական ընտրությունների քարոզարշավը՝ կուսակցության ներսում առկա լարվածության ֆոնին
Նախընտրական առաջին ելույթում Լը Պենը խոստանում է առաջնահերթություն տալ Ֆրանսիայի քաղաքացիներին և լուծել բնակարանային ու կյանքի թանկացման խնդիրները
Լեհաստանը ընդլայնում է անվտանգության ռազմավարությունը՝ ռուսական հիբրիդային սպառնալիքների աճին զուգընթաց