Եվրոպական պատժամիջոցների հերթական երկարաձգումը վերածվել է մի պատմության, որի մեջ միաժամանակ հայտնվել են ռուսաստանցի միլիարդատեր Ալիշեր Ուսմանովը, Բաքվի բանտերում պահվող ֆրանսիացիները և Եվրամիության արտաքին քաղաքականության ամենախոցելի կետերից մեկը՝ 27 պետությունների միակամությունը։
ԵՄ պատժամիջոցների տակ Ռուսաստանի հետ կապ ունեցող գրեթե 3000 ֆիզիկական և իրավաբանական անձ կա։ Պատժամիջոցների երկարաձգման շուրջ համաձայնություն չկայացավ, և գործող ռեժիմը ժամանակավորապես պահպանվեց մինչև սեպտեմբերի 22-ը։ Այդ փակուղու գլխավոր պատճառներից մեկը դարձավ Ալիշեր Ուսմանովի հարցը։
Ֆրանսիայի դիրքորոշումն այստեղ ամենահետաքրքիրն է։ Reuters-ը, հղում անելով եվրոպացի դիվանագետներին, հաղորդել է Բաքվի ճնշման մասին։ Ադրբեջանում պահվում են Ֆրանսիայի քաղաքացիներ, նրանց թվում՝ գործարար Մարտեն Ռայանը, որը լրտեսության մեղադրանքով դատապարտվել է տասը տարվա ազատազրկման։ Փարիզը մեղադրանքը մերժում է և պահանջում նրա ազատ արձակումը։ Մյուս ֆրանսիացին Անաս Դերազն է՝ ֆրանսիական Saur ընկերության մերձավորարևելյան ուղղության ղեկավարներից մեկը, որը 2025-ին դատապարտվել է 12 տարվա ազատազրկման մեկ այլ քրեական գործով։
Reuters-ի աղբյուրների նկարագրած պատկերում շահերը հատվում են բավական պարզ․ Բաքուն ցանկանում է մեղմել Ուսմանովի նկատմամբ սահմանափակումները, Փարիզը՝ վերադարձնել Ադրբեջանում պահվող իր քաղաքացիներին։ Ուսմանովի հարցը հայտնվել է հենց այդ բանակցային խաչմերուկում։ Ադրբեջանը նման կապը հերքում է, իսկ Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ն մանրամասները չի բացահայտում՝ հղում անելով ազգային անվտանգությանը։ Այդ լռությունը, սակայն, Բրյուսելում կասկածները չի փարատում։
Հարցն այստեղ Ուսմանովի անձը չէ։ Խնդիրը ԵՄ պատժամիջոցների բնույթն է։ Ռուսաստանի դեմ անհատական պատժամիջոցները ստեղծվել են որպես միասնական արտաքին քաղաքական ճնշման գործիք։ Դրանց ուժը մեծապես կախված է կանխատեսելիությունից։ Ցուցակում հայտնված անձը պետք է հասկանա սահմանափակումների քաղաքական պատճառը և դրանց վերացման համար անհրաժեշտ պայմանները։ Այդ համակարգը կորցնում է իր հետևողականությունը, երբ պատժամիջոցները դառնում են երրորդ երկրի հետ փակ սակարկության առարկա։
Այդ դեպքում պատժամիջոցը վերածվում է քաղաքական սակարկության գործիքի։ Հենց այստեղ Բաքվի հնարավոր դերը շատ ավելի հետաքրքիր է դառնում, քան Ուսմանովի ճակատագիրը։ Ադրբեջանը ԵՄ անդամ չէ, Ռուսաստանի դեմ եվրոպական պատժամիջոցների քաղաքականության մասնակից էլ չէ։ Սակայն երկու ֆրանսիացու գործերը նրան, ըստ Reuters-ի աղբյուրների, հնարավորություն են տվել ներգործել մի որոշման վրա, որը կայացվում է Բրյուսելում և վերաբերում է Ռուսաստանի դեմ պատերազմից հետո ստեղծված պատժամիջոցների ամբողջ համակարգին։
Սա փոքր դիվանագիտական դրվագ չէ։ Սա ցույց է տալիս միաձայնությամբ աշխատող Եվրոպայի կառուցվածքային խոցելիությունը։ Քսանյոթ պետությունից յուրաքանչյուրն ունի իր բանտարկյալը, ընկերությունը, բանկը, էներգետիկ շահը, ընտրությունը, երկկողմ հարաբերությունը։ Բավական է մեկ երկրի առանձին շահը կապվի ընդհանուր պատժամիջոցների հետ, և միասնական քաղաքականությունը վերածվում է ազգային գործարքների հարթակի։
Պատժամիջոցների ուժը դրանց միասնականության մեջ է։ Յուրաքանչյուր բացառություն թուլացնում է ամբողջ համակարգը և հաջորդ զիջման համար բացում նոր դուռ։ Սառը պատերազմի սահմանափակումներից մինչև Իրանի դեմ ճնշումը պատմությունը նույն բանն է ցույց տվել՝ մեկ բացառությունը շատ արագ կարող է դառնալ կանոն։
Ուսմանովի գործն այս պատճառով ուշագրավ փորձություն է։ Ֆրանսիայի մտահոգությունն էլ հասկանալի է։ Փարիզը պարտավոր է զբաղվել Ադրբեջանում ազատազրկված իր քաղաքացիների վերադարձով։ Բայց այստեղ է առաջանում եվրոպական մակարդակի բարդությունը․ ազգային անվտանգության փակ բանակցությունն ու 27 երկրների ընդհանուր պատժամիջոցային քաղաքականությունը չեն կարող աննկատ խառնվել իրար։
Սեպտեմբերի 21-ին քննարկվող տարբերակներից մեկը Ուսմանովի և Միխայիլ Ֆրիդմանի հարցը ավելի լայն գործարքի մեջ տեղավորելն էր՝ մյուս հազարավոր պատժամիջոցները երկարացնելով ավելի երկար ժամկետով։ Բալթյան մի շարք երկրներ առարկել են նման զիջումների դեմ՝ մտահոգվելով արտաքին ճնշման հանդեպ ԵՄ խոցելիության ազդակով։
Այս պատմության ամենակարևոր հետևանքը հենց ստեղծվող նախադեպն է։ Եթե երրորդ պետությունը կարող է ձերբակալված եվրոպացու գործը դարձնել Բրյուսելի պատժամիջոցային որոշման վրա ազդեցության միջոց, մյուս կառավարություններն էլ ուշադիր հետևելու են այդ նախադեպին։ Եվրոպական պատժամիջոցների ցանկը այդ դեպքում այլևս միայն Ռուսաստանի նկատմամբ ճնշման գործիք չէ՝ այն աստիճանաբար վերածվում է միջազգային սակարկությունների շուկայի։
Բաքվի և Փարիզի միջև իրական պայմանավորվածության ամբողջ պատկերը դեռ հրապարակված չէ։ Հաստատված է մի բան՝ Ուսմանովի շուրջ տարաձայնությունը արդեն կարողացել է մեկ շաբաթով կանգնեցնել Ռուսաստանի դեմ գրեթե 3000 անձանց ու կազմակերպությունների նկատմամբ պատժամիջոցների սովորական երկարաձգումը։
Եվրոպայի համար սա բավական լուրջ նախազգուշացում է։ Պատժամիջոցների վստահելիությունը փորձության է ենթարկվում հատկապես այն պահին, երբ դրանց պահպանումը քաղաքական գին է պահանջում։ Եթե յուրաքանչյուր ազգային ճգնաժամ սկսի վերաձևել ընդհանուր ցուցակը, Ուսմանովի հարցը պարզապես նախադեպ կդառնա։
Այդ դեպքում խնդիրը արդեն մի օլիգարխի անունը չէ, այլ Եվրոպայի արտաքին քաղաքականության հետևողականությունն ու հեղինակությունը։
Բաց մի թողեք
Գերմանիայի հին քաղաքական հավասարակշռությունը թուլանում է
Կոպիրկինը հրաժեշտ կտա՞ Հայաստանին․ ՌԴ-ում նրանից դժգոհ են
Երկրի զարգացման ուղու վերաբերյալ վերջնական ընտրությունը մնում է Հայաստանի քաղաքացիներինը․ ՌԴ ԱԳՆ