Չոլպան Աթայի ոչ պաշտոնական գագաթաժողովին նախորդել է Օմսկում Պուտին – Տոկաև հանդիպումը

Կենտրոնական Ասիայի երկրների և Ադրբեջանի նախագահները Խորհրդատվական խորհրդի նիստի ավարտին ընդունել են «Չոլպան Աթայի հռչակագիր», որի տեքստը դեռեւս հրապարակված չէ։

2022թ․-ին Կենտրոնական Ասիայի երկրները 21-րդ դարում տարածաշրջանի զարգացման միասնական տեսլականի շրջանակներում ստորագրել են «Բարեկամության, բարիդրացիության և համագործակցության մասին» պայմանագիր։

Անցյալ տարի Կենտրոնական Ասիայի երկրները Ադրբեջանին հրավիրել են Խորհրդատվական խորհրդի նիստին, որը կայացել է Տաշքենդում։ Հուլիսի 31-ին կողմերը պայմանավորվել են, որ Խորհրդատվական խորհրդի արդեն պաշտոնական նիստը կգումարվի առաջիկա հոկտեմբերին՝ Թուրքմենստանում։

Կենտրոնական Ասիայի երկրներից Ղազախստանը և Տաջիկստանը ՀԱՊԿ անդամ են, Ղազախստանը և Ղրղըզստանը՝ ԵԱՏՄ-ի, իսկ Թուրքմենստանը «մշտական չեզոքություն» է հռչակել։

«Բարեկամության, բարիդրացիության եւ համագործակցության մասին» պայմանագիրը և «Չոլպան Աթայի հռչակագիրը» Կենտրոնական Ասիայի անվտանգության համակարգի մասին որևէ դրույթ չեն պարունակում։

Պայմանագրի իմաստով տարածաշրջանի երկրները հարգում են միմյանց ինքնիշխանությունը և պարտավորվում, որ իրենց տարածքը մյուսների դեմ չի օգտագործվի։

Տարածաշրջանի հինգ երկրներից չորսը Թուրքական պետությունների կազմակերպության անդամ է՝ բացառությամբ Տաջիկստանի։ ԹՊԿ անդամ է նաև Ադրբեջանը, որ Թուրքիայի հետ կապված է ռազմական փոխադարձ օգնության մասին պայմանագրով։

Թուրքիան ռազմավարական համագործակցության պայմանագիր ունի Ղազախստանի, Ուզբեկստանի և Ղրղըզստանի հետ։ Հուլիսի 31-ին Ադրբեջանը և Ղրղըզստանը ստորագրել են «Դաշնակցային ռազմավարական գործընկերության մասին» պայմանագիր։

Ըստ էության, Կենտրոնական Ասիա+Ադրբեջան «միասնական աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական տարածաշրջանը» առայժմ հռչակագրային մակարդակում կայանում է մի կողմից ՀԱՊԿ-ի, մյուս կողմից՝ Թուրքիա-Ադրբեջան-կենտրոնասիական թուրքախոս պետություններ ռազմավարական գործընկերության «հովանոցի» ներքո։

Պաշտոնական Մոսկվան, ռուսաստանյան մամուլը և փորձագիտական շրջանակները առայժմ Կենտրոնական Ասիա+Ադրբեջան «նոր տարածաշրջանի» կայացման միտումների և Ռուսաստանի հետ այդ «սուբյեկտի» հարաբերությունների մասին որևէ տեսակետ չեն արտահայտել։

Պետք է փաստել, որ Չոլպան Աթայի ոչ պաշտոնական գագաթաժողովին նախորդել է Օմսկում Պուտին – Տոկաև հանդիպումը, որից օրեր հետո կայացել է Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հեռախոսազրույցը։

Արժե նաև հավելել, որ մինչ այդ Վրաստանի վարչապետ Կոբախիձեն պաշտոնական այց է կատարել Տաջիկստան և Ղրղըզստան, իսկ Ուզբելստանի և Թուրքմենստանի նախագահները՝ Թբիլիսի։

Մինչդեռ Հայաստան – Կենտրոնական Ասիայի երկրներ այդ մակարդակի հարաբերություններում «նորություններ չկան»։

Ղազախստանի նախագահ Տոկաևը մինչև տարեվերջ կայցելի՞ Երևան։