Պետական «Լեհական սպառազինությունների խումբը» (PGZ) առանցքային դեր է խաղում Լեհաստանի վերազինման գործընթացում, սակայն այն զերծ չէ սեփական խնդիրներից։
ՎԱՐՇԱՎԱ — Լեհաստանը ցանկանում է, որ տեղական ընկերությունները ավելի մեծ ծավալով մատակարարումներ ապահովեն իր արագորեն ընդլայնվող բանակի համար։ Սակայն պետական PGZ-ի մասնատված կառուցվածքը և քաղաքական գործընթացներից կախվածությունը հարցեր են առաջացնում այն մասին, թե արդյոք Վարշավային կհաջողվի ծախսերի կտրուկ աճը վերածել ավելի հզոր արդյունաբերական ոլորտի։
«Լեհական սպառազինությունների խումբը» (PGZ)՝ երկրի խոշորագույն պաշտպանական ընկերությունը, ստացել է միլիարդավոր զլոտիների նոր պատվերներ՝ դառնալով ռազմական հզորացման գործընթացի կենտրոնական օղակը։
Այս կոնգլոմերատը ձևավորվել է 2013 թվականին՝ միավորելով մոտ 50 փոքր ընկերությունների, որոնք նախկինում գործում էին բավականին անկախ՝ ունենալով սեփական կառավարման թիմեր և հաճախ՝ նաև սեփական քաղաքական հովանավորներ։ Գլխավոր գործադիր տնօրեն Ադամ Լեշկևիչն այս պաշտոնը զբաղեցնում է 2025 թվականի մայիսից՝ դառնալով հոլդինգի 12-րդ ղեկավարը՝ դրա հիմնադրումից ի վեր։
«PGZ-ը տարբերվում է եվրոպական այլ ընկերություններից», — ասում է Լեշկևիչը՝ հավելելով, որ ընկերությունն արտադրում է ավելի քան 700 տեսակի արտադրանք։ — «Կարելի է ասել՝ մենք արտադրում ենք գրեթե ամեն ինչ։ Սակայն այն, ինչ կարող է ուժեղ կողմ լինել, կարող է նաև թույլ կողմ դառնալ»։
Վարշավայում գործող «Polityka Insight» քաղաքական վերլուծությունների կենտրոնի պաշտպանական հարցերով փորձագետ Մարեկ Շվիերչինսկին նշում է. «Նա, ըստ էության, ստիպված է դիվանագիտություն կիրառել՝ մյուս ընկերությունների գործունեությունը համակարգելու համար»։
Ժառանգական պաշտպանական արդյունաբերություն
Կոմունիզմի փլուզումից հետո տասնամյակներ շարունակ Լեհաստանը քիչ էր ծախսում պաշտպանության վրա, և բանակը հիմնականում օգտագործում էր խորհրդային դարաշրջանի հնացած սարքավորումներ: Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի անօրինական անեքսիան 2014 թվականին և Ուկրաինայի լիամասշտաբ ներխուժումը 2022 թվականին փոխեցին դա, և Լեհաստանի պաշտպանության ծախսերը կտրուկ աճեցին։
«Մենք ունենք մեծ պատմական և ներկայիս փորձ զրահապատ մեքենաների և սպասարկման, վերանորոգման և կապիտալ վերանորոգման ծառայությունների ոլորտում», – ասաց Լեշկևիչը: «Մենք նաև արտադրում ենք անիվավոր մեքենաներ, ինչպիսիք են Jelcz-ը, և մեր աշխատանքը սենսորների և ռադարի վրա լավ է զարգանում: Մենք վաղուց ուժեղ ենք եղել հրացանների և ատրճանակների ոլորտում»:
Վարշավայում գտնվող Լեհաստանի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի պաշտպանության վերլուծաբան Ալեքսանդրա Կոզիոլը նշեց այլ նշանավոր լեհական պաշտպանական ընկերություններ, ինչպիսիք են մասնավոր WB Group-ը, որը մասնագիտանում է կապի ցանցերի, անօդաչու թռչող սարքերի, թափառող զինամթերքի և կրակի կառավարման լուծումների մեջ։
«Մենք ցանկանում ենք կատարելագործվել նոր տեխնոլոգիաների, մասնավորապես անօդաչու թռչող սարքերի, ինչպես նաև ծրագրային ապահովման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների լուծումների ոլորտում», – ասաց Լեշկևիչը։
PGZ-ն նաև կապեր է հաստատում այլ եվրոպական պաշտպանական ընկերությունների հետ։ Այն կառուցում է երեք նոր հրետանային արկերի գործարաններ՝ Մեծ Բրիտանիայի BAE Systems ընկերության հետ համատեղ: PGZ-ի Narew հակաօդային պաշտպանության համակարգը ներառում է MBDA-ի հետ համագործակցություն՝ հրթիռներ և արձակման համակարգեր մատակարարելու համար։
«Կամ մենք կօգտվենք այս հնարավորությունից, կամ կթողնենք, որ պաշտպանության ոլորտում արագ արդյունաբերական զարգացման այս շրջանն անցնի: Մենք ունենք նպատակներ և ցանկանում ենք դրանք իրականացնել», – ասաց Լեշկևիչը։
Միջոցները՝ ներքին շուկայում
Այս տարի Լեհաստանը նախատեսում է պաշտպանության ոլորտում ծախսել 200 միլիարդ զլոտի (45,7 միլիարդ եվրո), ինչը կազմում է ՀՆԱ-ի 4,8%-ը․ սա ամենաբարձր ցուցանիշն է ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների շարքում։ Լեհաստանը նաև ԵՄ-ի՝ սպառազինությունների ձեռքբերմանն ուղղված 150 միլիարդ եվրո ընդհանուր ծավալով SAFE վարկային ծրագրի խոշորագույն շահառուն է՝ ստանալով մոտ 44 միլիարդ եվրո։
Կառավարությունը ձգտում է ապահովել, որ երկրի պաշտպանական արդյունաբերությունը ստանա նոր ծախսերի աճող մասնաբաժինը։
Մայիսին Լեհաստանի սպառազինությունների գործակալությունը (Armaments Agency) լեհական զենք արտադրող ընկերությունների հետ կնքել է մոտ 120 միլիարդ զլոտի արժողությամբ պայմանագրեր, որոնք ֆինանսավորվում են SAFE ծրագրի շրջանակներում։ Միջոցների զգալի մասը բաժին է հասել PGZ ընկերությանը և դրա դուստր ձեռնարկություններին (հիմնականում՝ Huta Stalowa Wola-ին)՝ տարբեր տեսակի սարքավորումների, այդ թվում՝ 146 «Borsuk» հետևակի մարտական մեքենաների, 96 «Krab» ինքնագնաց հաուբիցների, 64 «Rak» ականանետերի, K9PL աջակցող մեքենաների, ինչպես նաև «Homar-K» հրթիռային համակարգերի համար նախատեսված 1000 տրանսպորտային միջոցի ձեռքբերման նպատակով։
Ըստ «Warsaw Enterprise Institute» վերլուծական կենտրոնի զեկույցի՝ PGZ-ի հետ կնքված գործարքների մեծ մասն իրականացվել է առանց մրցույթի։
«Լեհական պաշտպանական արդյունաբերության զարգացումն անհրաժեշտ է, սակայն դա չպետք է ավտոմատ կերպով ենթադրի արտոնյալ պայմաններ կառավարության անմիջական վերահսկողության տակ գտնվող ընկերությունների համար», — նշվում է զեկույցում։
Պաշտպանության նախարար Վլադիսլավ Կոսինյակ-Կամիշն անցած ամիս ընդգծել է, որ կառավարությունը նպատակ ունի զարգացնել երկրի ռազմաարդյունաբերական համալիրը՝ հայտարարելով․ «Մենք կառուցում ենք հզոր բանակ, ամրապնդում անվտանգությունը և ներդրումներ կատարում Լեհաստանի ապագայի մեջ»։
Սակայն տեղական ընկերություններին նախապատվություն տալը կարող է հակասության մեջ մտնել հնարավորինս արագ սպառազինվելու՝ կառավարության ձգտման հետ. Վարշավան ցանկանում է ձեռք բերել տանկեր, ինքնաթիռներ և հրթիռներ՝ Ռուսաստանին զսպելու նպատակով, թեև այդ նպատակը որոշակի խնդիրներ է ստեղծում սպառազինությունների արտադրության տեղական ոլորտի համար։
Լեհաստանի պաշտպանական ծախսերի մոտ 60 տոկոսն ուղղվում է ներմուծմանը, «և դա շուտ չի փոխվի», — ասաց Շվիերչինսկին։ Սպառազինության ներմուծման մեծ մասը բաժին է ընկնում Հարավային Կորեային և Միացյալ Նահանգներին, այդ թվում՝ այնպիսի համակարգեր, ինչպիսիք են K2 «Black Panther» տանկերը և F-35A կործանիչները։
«2022 թվականին մենք փնտրում էինք պատրաստի լուծումներ և արտադրանք, քանի որ մեզ վտանգված էինք զգում, — նշեց Լեշկևիչը։ — Այսօր մենք փորձում ենք օգտվել յուրաքանչյուր հնարավորությունից՝ արտադրությունը լեհականացնելու համար։ Այժմ մենք գրեթե չենք գնում պատրաստի արտադրանք՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ իսկապես չունենք որոշակի կարողություններ»։ PGZ-ի դուստր ձեռնարկություններից մեկը 2028 թվականից սկսած կարտադրի K2 տանկեր։
«Ես տեսնում եմ լեհական մտավոր սեփականության ծավալն ավելացնելու ջանքեր, — ասաց պաշտպանական հարցերով վերլուծաբան Կոզիոլը՝ հավելելով, որ դեռ պարզ չէ՝ արդյոք կառավարության՝ պայմանագրերը լեհական ընկերություններին փոխանցելու քաղաքականությունը կնվազեցնի կախվածությունը օտարերկրյա տեխնոլոգիաներից։
2025 թվականին PGZ-ի հասույթը կազմել է 18,4 միլիարդ զլոտի (նախորդ տարվա համեմատ՝ 23%-ով ավելի), իսկ շահույթը՝ 2,8 միլիարդ զլոտի (66%-ով ավելի)։ Ընկերությունը Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի (SIPRI)՝ աշխարհի 100 խոշորագույն պաշտպանական ընկերությունների 2025 թվականի ցուցակում զբաղեցրել է 51-րդ տեղը։
«Մենք նպատակ ունենք ընդգրկվել Եվրոպայի լավագույն 10 և աշխարհի լավագույն 30 ընկերությունների շարքում», — ասաց Լեշկևիչը։
«Եթե դիտարկենք PGZ-ի զարգացումն ու արդյունքները, ապա կարելի է ասել, որ, չնայած քաղաքական խնդիրներին, ընկերությունը փորձում է կատարել լեհական բանակը սպառազինելու խնդիրը», — նշեց Կոզիոլը։
Քաղաքական ռիսկ
Լեհաստանի պետական վերահսկողության տակ գտնվող ընկերությունները հայտնի են քաղաքական միջամտության բարձր մակարդակով։ Թեև Կոզիոլը շեշտեց, որ քաղաքական ուժերի միջև կա կոնսենսուս՝ պաշտպանական ծախսերը բարձր մակարդակի վրա պահպանելու հարցում, PGZ-ն, այնուամենայնիվ, բախվում է քաղաքական ռիսկերի։
Մատեուշ Մորավեցկին, ով 2017-ից 2023 թվականներին՝ «Օրենք և արդարություն» կուսակցության կառավարման օրոք, զբաղեցնում էր վարչապետի պաշտոնը, այս ամառ առաջարկեց հնարավորինս լուծարել PGZ-ն՝ ընկերության կառավարումը որակելով «թույլ»։
Կոսինյակ-Կամիշը կոշտ արձագանքեց՝ այդ գաղափարը որակելով «վնասակար և հակապետական»։
Վտանգը, հավանաբար, կմեծանա։ Հաջորդ տարի Լեհաստանում խորհրդարանական ընտրություններ են, և հասարակական կարծիքի հարցումները ցույց են տալիս, որ վարչապետ Դոնալդ Տուսկի կոալիցիան կարող է իշխանությունից հեռացվել աջակողմյան կուսակցությունների միավորման կողմից։
Սա նշանակում է, որ Լեշկևիչի դիրքերը կարող են վտանգվել։ Նա 2007-ից 2011 թվականներին Տուսկի նախորդ կառավարությունում զբաղեցրել է պաշտոն, իսկ PGZ-ն ղեկավարելուց առաջ ղեկավարել է պետական վերահսկողության տակ գտնվող պարարտանյութեր արտադրող հսկա «Grupa Azoty»-ն։
«Գլխավոր գործադիր տնօրենը պետք է պաշտոնավարի մեկ տասնամյակ, սակայն լեհական իրողություններում դրա հնարավորությունը չկա», — նշեց Շվիերչինսկին։
Բաց մի թողեք
Լիտվայի կարծիքով՝ Ուկրաինայում պատերազմը կարող է ավարտվել այս ձմռանը
Լեհաստանը հայտնում է, որ Պենտագոնը կողմ է ԱՄՆ մշտական ռազմակայանին
Հանքարդյունաբերական հսկայի ջանքերը՝ փորելու անարատ ֆինլանդական ճահճուտների տակ, փորձարկում է ԵՄ-ի կանաչ վճռականությունը