Ուկրաինայի հարցով խաղաղության բանակցություններում Եվրոպան ներկայացնող յոթ հոգուց բաղկացած խումբը պետք է համաձայնեցնի Ռուսաստանի հետ հարաբերվելու իր ռազմավարությունը։
ԼՈՆԴՈՆ — Մինչ հրադադարի շուրջ բանակցությունները թափ են հավաքում, եվրոպական որոշ առաջնորդներ ցանկանում էին գտնել մի «սուպերհերոս» բանակցողի, ով կկարողանար դիմակայել Վլադիմիր Պուտինին և Դոնալդ Թրամփին, Ուկրաինայի համար կապահովեր արդար խաղաղ համաձայնագիր և կերաշխավորեր հենց մայրցամաքի անվտանգությունը։
Սակայն նման մեկին գտնելն ի սկզբանե անհնար էր։
Այս մասին էին կարծում բանակցություններին մոտ կանգնած դիվանագետներն ու պաշտոնյաները (որոնք ցանկացել են մնալ անանուն՝ քննարկելու համար Ուկրաինայի խաղաղ գործընթացի նուրբ հարցերը, որոնք տարբեր մոտեցումներ են առաջացրել եվրոպական մայրաքաղաքներում) դեռ այն բանից առաջ, երբ ուրբաթ օրը Եվրամիությունը որոշեց, որ այս գործընթացը պետք է իրականացվի թիմային ջանքերով։
Եվրոպայի անունից հանդես եկող մեկ ներկայացուցիչ գտնելու ձգտումը հասկանալի էր։ Մեկ հարգարժան առաջնորդի կողմից ղեկը ստանձնելու գաղափարը մեծապես պայմանավորված է եվրոպական ուժն ու միասնությունը ցուցադրելու ցանկությամբ, ինչպես նաև՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի հետ բանակցությունները հնարավորինս արդյունավետ դարձնելու շահագրգռվածությամբ։
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին այս շաբաթ հայտարարեց, որ ցանկանում է, որ Եվրոպան առաջիկա օրերին որոշի, թե ով է ներկայացնելու իրեն բանակցություններում՝ նշելով, որ կնախընտրեր, որ դա լինի մեկ անձ (նա նույնիսկ ակնարկեց, որ ունի կոնկրետ նախընտրություն, թեև անունը չհայտնեց)։
Նրան չհաջողվեց հասնել իր ուզածին։ Փոխարենը, ուրբաթ օրը Դուբլինում կայացած գագաթնաժողովի ժամանակ առաջնորդները որոշեցին, որ «E5»-ը (որը բաղկացած է ԵՄ չորս խոշոր երկրներից՝ Գերմանիայից, Ֆրանսիայից, Լեհաստանից և Իտալիայից, ինչպես նաև Միացյալ Թագավորությունից՝ Եվրոպական հանձնաժողովի և Եվրոպական խորհրդի պաշտոնյաների հետ միասին) որպես մեկ թիմ կշարունակի աշխատանքը։
Տեխնիկական քննարկումներ
Խաղաղ բանակցությունների հաջորդ փուլում Եվրոպայի տեղը զբաղեցնելու համար բարձրաստիճան ներկայացուցիչ փնտրելը Բրյուսելում վերածվել էր քաղաքական մոլուցքի, որի ընթացքում, սակայն, անտեսվել էին առնվազն երկու կարևոր հանգամանք։
Առաջինն այն է, որ բանակցությունները ներկայումս չեն ընթանում բարձրագույն ղեկավարության մակարդակով։ Աբու Դաբիում այս շաբաթ տեղի ունեցած զրույցները բարձրաստիճան պաշտոնյաների միջև տեխնիկական քննարկումներ էին։ Քաղաքական խոշոր դերակատարները, ինչպիսիք են Պուտինն ու Զելենսկին, այնտեղ չէին, էլ չասած Թրամփի մասին։ Ռուսաստանն իր պատվիրակությունը ղեկավարելու համար Կրեմլի աշխատակազմից ներկայացուցիչ էր ուղարկել, իսկ Ուկրաինան իր դիրքորոշումը ներկայացնելու գործը վստահել էր իր հետախուզության ղեկավարին։
Եթե այս պաշտոնյաներին հաջողվի առաջընթաց գրանցել համաձայնագրի հասնելու ճանապարհին, ապա առաջնորդները, անկասկած, կցանկանան միանալ գործընթացին։ Ի վերջո, հենց առաջնորդներն են ստորագրելու հնարավոր խաղաղ համաձայնագրերը, իսկ ԵՄ անդամ երկրների այն նախագահների կամ վարչապետների թվին, ովքեր կարող են մասնակցել նման հանդիպման՝ որպես վերջնական համաձայնագրի ստորագրողներ կամ երաշխավորներ, որևէ սահմանափակում չկա։
Ըստ բանակցություններում միջնորդ հանդիսացող Ուկրաինայի և ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչների՝ հաջորդ քայլը պետք է լինի Եվրոպայի միանալը Ռուսաստանի հետ քննարկումներին՝ հենց այս՝ տեխնիկական մակարդակով։
«Ոչ թե գերպետություն»
Երկրորդ հանգամանքը, որը վրիպում էր որոշ անդամ պետությունների և Բրյուսելի շրջանակներին քաջածանոթ անձանց ուշադրությունից, կառուցվածքային բնույթ ունի. Եվրոպայում կան չափազանց շատ շահագրգիռ կողմեր՝ հավասարապես կարևոր, սակայն խիստ տարբերվող շահերով և լիազորությունների շրջանակներով։ Սա անհնար է դարձնում բոլոր այդ տարբեր ուղղությունների համախմբումը մեկ անձի ձեռքում։
Եվրահանձնաժողովը չի կարող բանակցել Եվրոպայի ապագա անվտանգության ճարտարապետության շուրջ. դա ՆԱՏՕ-ի անդամների և ազգային մայրաքաղաքների (կառավարությունների) որոշելիքն է։ Մյուս կողմից՝ ո՛չ ՆԱՏՕ-ն, ո՛չ Փարիզը և ո՛չ էլ Բեռլինը չեն կարող բանակցել ԵՄ պատժամիջոցների կամ Ուկրաինայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու հարցերի շուրջ. դրանք Եվրահանձնաժողովի իրավասության տիրույթում են։
Բացի այդ, իրատեսական չէ այն ենթադրությունը, թե «E3»-ը՝ Եվրոպայի խոշորագույն տնտեսական և ռազմական ուժերը՝ Գերմանիան, Ֆրանսիան և Միացյալ Թագավորությունը, թույլ կտան Եվրահանձնաժողովին, Եվրոպական խորհրդին կամ ՆԱՏՕ-ին իրենց անունից լուծել այդ բոլոր հարցերը։
Ինչպես նշել է ԵՄ դիվանագետներից մեկը. «Պատճառը, թե ինչու Եվրոպան չի գտել մեկ անձի, ով կարող է ներկայացնել ամբողջ Եվրոպան, այն է, որ Եվրոպան գերպետություն չէ»։
Դիվանագետի խոսքով՝ Ուկրաինայի շուրջ բանակցությունների համատեքստում եվրոպական շահերը ներառում են ոչ միայն ԵՄ անդամ պետությունները, այլև այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Միացյալ Թագավորությունը, Նորվեգիան, ինչպես նաև Թուրքիան և Մոլդովան։ «Ո՞վ կարող է մնացած Եվրոպայի անունից խոստանալ ցամաքային զորքերի տրամադրում։ Ո՞վ կարող է առաջարկել միլիարդավոր ֆինանսավորում։ Դա բարդ է»։
Աբու Դաբիի գործընթացին մասնակցող որոշ պաշտոնյաներ եկել են այն եզրահանգման, որ Եվրոպան պետք է ներկայացված լինի թիմի միջոցով (ինչպես, ըստ էության, արդեն իսկ տեղի է ունենում, թեև առայժմ՝ բանակցային հիմնական սենյակից որոշակի հեռավորության վրա)։ Այդ թիմի տարբեր անդամներ պատասխանատու կլինեն տարբեր հարցերի համար։
Ինչ է ուզում Պուտինը
Հաջորդը բովանդակության հարցն է․ ի՞նչ է քննարկվելու, և ո՞րն է լինելու «Եվրոպական թիմի» (Team Europe) միասնական դիրքորոշումը։
«Այն, թե կոնկրետ ինչ ենք ասում, ավելի կարևոր է, քան այն, թե ովքեր են հենց այդ պահին սենյակում գտնվում», — ասաց Շվեդիայի վարչապետ Ուլֆ Քրիստերսոնը՝ ուրբաթ օրը ԵՄ առաջնորդների հանդիպմանը մասնակցելու գնալիս։
Ամերիկացի և ուկրաինացի պաշտոնյաները ցանկանում են, որ Եվրոպան ևս մասնակցի գործընթացին, քանի որ կարծում են՝ մայրցամաքի անվտանգային կառուցվածքների վերափոխման շուրջ քննարկումների մեկնարկը կարող է Ռուսաստանին դրդել ավելի համագործակցային մոտեցման։
Ռուսաստանի գլխավոր բանակցող Վլադիմիր Մեդինսկին հայտնեց, որ այս շաբաթ Աբու Դաբիում կայացած քննարկումների հիմնական թեման եղել է եվրոպական անվտանգության ճարտարապետությունը։ «Ուկրաինական հակամարտությունը ցույց տվեց, որ Յալթայի և Պոտսդամի համաձայնագրերից հետո գործող անվտանգության ամբողջ համակարգը վատ է աշխատում, և Ուկրաինայում «թարախակույտը պայթեց»», — ասաց նա։
Ուկրաինական կողմը նշեց, որ ռուսական կոշտ դիրքորոշումը որոշ չափով մեղմացավ, երբ Մոսկվայի ներկայացուցիչները հնարավորություն տեսան քննարկելու եվրոպական անվտանգության վերաբերյալ իրենց ավելի լայն պահանջները։
Սակայն բուն Եվրոպան այդ քննարկման մասը չէր։
Ժամանակի ընտրությունը շարունակում է վճռորոշ դեր խաղալ
Առաջին հերթին պետք է որոշել բանակցությունների հաջորդականությունը․ մասնավորապես՝ ե՞րբ պետք է եվրոպացիները համաձայնեն քննարկել տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը հիմնովին վերափոխելու՝ Ռուսաստանի պահանջը։ Սա չափազանց կարևոր, գուցե նույնիսկ գոյաբանական նշանակություն ունեցող հարց է եվրոպական երկրների համար։ Եվ սա արդեն իսկ այնպիսի թեմա է, որի շուրջ ԵՄ բարձրաստիճան պաշտոնյաները զգուշորեն ձևավորում են իրենց դիրքորոշումները։
Բանակցություններին մոտ կանգնած անձինք կարծում են, որ հնարավոր է գտնել խելամիտ եղանակ՝ Ռուսաստանին տարածաշրջանային անվտանգության շուրջ քննարկում առաջարկելու համար՝ որպես բանակցությունների փուլերի ճշգրիտ հաջորդականության մաս, առանց այդ հարցն ամբողջությամբ կապելու Ուկրաինայի վերաբերյալ վերջնական խաղաղ համաձայնագրի հետ։
Սակայն ԵՄ տարբեր ներկայացուցիչներ այս հաջորդականության վերաբերյալ տարբեր մոտեցումներ են հնչեցնում. սա կա՛մ խելամիտ ռազմավարություն է, կա՛մ էլ շարունակվող անհամաձայնության ու շփոթության նշան։
ԵՄ բարձրաստիճան դիվանագետ Կայա Կալլասը հայտարարել է, որ եվրոպական անվտանգության ավելի լայն ճարտարապետության (օրինակ՝ ՆԱՏՕ-ի կառուցվածքի, զորքերի տեղակայման կամ Ռուսաստանի հետ խորհրդակցությունների ձևաչափերի) շուրջ քննարկումներ չպետք է լինեն, քանի դեռ խաղաղ համաձայնագիրը վերջնական տեսքի չի բերվել։
Մինչդեռ Աբու Դաբիում ԵՄ պաշտոնյաները ակնարկել են, որ պատրաստ են թույլ տալ բանակցությունների զուգահեռ ընթացք, որպեսզի Ուկրաինայի խաղաղ կարգավորումն ու Եվրոպայի ապագա անվտանգային կառուցվածքները կարողանան քննարկվել միաժամանակ։
ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներում նույնպես համակարծիք են, որ բանակցությունների այս փուլերի «հաջորդականությունը» առանցքային նշանակություն ունի։ Կուլիսների հետևում տարբեր երկրներ և խմբավորումներ տարբեր պատկերացումներ ունեն այն մասին, թե որն է ճիշտ ռազմավարությունը. նրանք նաև բանավիճում են այն հարցի շուրջ, թե արդյոք ընդհանրապես ճիշտ է ուղղակիորեն շփվել Պուտինի հետ։
Եվ, իհարկե, Եվրոպայի դերակատարման հարցը դեռ կարող է վիճահարույց մնալ։ Հինգշաբթի երեկոյան ԱՄՆ ներկայացուցիչները հայտնել էին, որ Պուտինը համաձայնել է թույլ տալ Եվրոպային միանալ բանակցություններին, սակայն ուրբաթ օրը Կրեմլը կասկածի տակ դրեց այդ տեղեկությունը։
Այս շաբաթ Աբու Դաբիում բանակցությունների ավարտից հետո Ջարեդ Քուշները՝ Թրամփի փեսան և բարձրաստիճան բանագնացը, մատնանշեց այն երկու խնդիրները, որոնց բախվում է։ «Եթե Եվրոպան կարողանա առանձնացնել մեկ անձի, ով կխոսի իրենց անունից, դա ավելի մեծ ձեռքբերում կլինի, քան ռուսներին համոզելը՝ ներառելու նրանց բանակցային գործընթացում», — ասաց նա։
Բաց մի թողեք
Իսպանիայի վարչապետ Սանչեսը մտահոգություն է հայտնում «մոլորակային կործանման» հավանականության կապակցությամբ
Ջենսեն Հուանգի անկումը ԵՄ առաջնորդներին կրկին բացահայտում է արհեստական բանականության վերաբերյալ իրենց առաջին զրույցը
Բրիտանացիները չեն ցանկանում ԱՄՆ-ի ոճով տվյալների կենտրոնների պատերազմ … դեռևս