1990-ականներին «Նարնջագույն միաբանության» երթի մասնակիցների և կաթոլիկ ցուցարարների միջև բախումների հանկարծակի վերածնունդը ոստիկանությանը կրկին մեջտեղ է դնում, իսկ Հյուսիսային Իռլանդիայի ենթադրյալ միասնության կառավարության առաջնորդներին՝ հակառակ կողմերում։
ՊՈՐՏԱԴԱՈՒՆ, Հյուսիսային Իռլանդիա – Հյուսիսային Իռլանդիայի կոշտ գծի կողմնակիցները վերակենդանացնում են դարավոր վեճը, որը լի է դառը խորհրդանիշներով, որը հակադրում է բրիտանացի բողոքականների իրավունքները իռլանդացի կաթոլիկների իրավունքների հետ, և վտանգում է իրենց ենթադրյալ միասնության կառավարության կործանումը։
Բելֆաստի մոտ գտնվող այլապես հաստատուն բողոքական Պորտադաուն քաղաքի գլխավոր կաթոլիկ թաղամասի՝ Գարվագի Ռոուդի հարյուրավոր բնակիչներ գիշերը կանգնած էին ճանապարհի վրա՝ խոչընդոտելու Հյուսիսային Իռլանդիայի գլխավոր բողոքական եղբայրության՝ «Նարնջագույն միաբանության» կիրակի առավոտյան շքերթը, որը շքերթն արգելված էր 1998 թվականից՝ դրա հետևանքով առաջացած լայնածավալ բռնության պատճառով։
Շքերթների հանձնաժողովը՝ բրիտանական կառավարության կողմից նշանակված խումբը, որը տասնամյակներ շարունակ լուծել է նման զրոյական գումարի վեճերը, ուրբաթ օրը ապշեցրեց Գարվագի ճանապարհի բնակիչներին՝ որոշելով, որ կիրակի առավոտյան այդ տարածքով պետք է թույլատրվի անցկացնել խիստ կրճատված Նարնջագույն շքերթը։ Այն մերժել էր խմբի ավելի քան 1300 նախորդ խնդրանքները, որոնք փորձում էին «ավարտել» շքերթը, որի ավարտը նրան արգելափակել էին 1998 թվականին։
Շաբաթ օրը տեղի ունեցան մի շարք աննախադեպ ուշ գիշերային դատական մարտահրավերներ, որոնց գագաթնակետին հասավ Հյուսիսային Իռլանդիայի ավագ դատավորի կեսգիշերից հետո կայացված որոշումը, որով դատարանները լիազորություններ չունեին չեղյալ հայտարարելու հանձնաժողովի անկախ որոշումը։
Այժմ իրավիճակը պատրաստ է դիմակայության վերածննդի՝ առանց որևէ ակնհայտ ավարտի և առանց որևէ ակնհայտ ճանապարհի՝ երկու կողմերին էլ «հաղթանակ» ապահովելու համար։
Հյուսիսային Իռլանդիայի ոստիկանական ծառայությունը մի քանի հարյուր ոստիկաններ տեղակայեց այդ վայրում։ Նրանցից շատերը կիրակի առավոտյան նստած էին տասնյակ զրահապատ Land Rover-ներով, որոնք կայանված էին նեղ գյուղական նրբանցքում, որը բաժանում է բլրի գագաթին գտնվող եկեղեցում գտնվող ենթադրյալ նարնջագույն երթի մասնակիցներին Գարվագի Ռոուդի ցուցարարներից՝ տներից և ցանկապատերից այն կողմ։
Հյուսիսային Իռլանդիայի միջհամայնքային կառավարության երկու հիմնական կուսակցությունները, որոնք վերածնվել էին ընդամենը երկու տարի առաջ Հյուսիսային Իռլանդիայի Brexit-ի յուրօրինակ կանոնների շուրջ երկարատև խզումից հետո, դասավորվել են այս վերսկսված փողոցային կամքերի պայքարի հակառակ կողմերում՝ բարձրացնելով քաղաքական խաղադրույքները։
«Սին Ֆեյն» իռլանդական հանրապետական կուսակցությունը, որը ներկայացնում է կաթոլիկների մեծ մասին և դարձել է Հյուսիսային Իռլանդիայի ամենամեծ կուսակցությունը, ուժերով միավորվել է Գարվագի Ռոուդի ցուցարարների հետ։
Հյուսիսային Իռլանդիայի կառավարության «Սին Ֆեյն» կուսակցության անդամ Միշել Օ’Նիլը ծափահարությունների արժանացավ, երբ կուսակցական ամբոխին ասաց. «Գարվագի Ռոուդի բնակիչները արժանի են ապրելու կրոնական ոտնձգություններից և սպառնալիքներից զերծ»։
«Որևէ մեկը կարծո՞ւմ է, որ սա լավ գաղափար է։ Ոչ մի ողջամիտ մարդ նման որոշում չէր կայացնի», – ասաց Օ’Նիլը՝ զարմանք հայտնելով Շքերթների հանձնաժողովի դիրքորոշման կտրուկ փոփոխության կապակցությամբ։ «Ինչո՞ւ, այս ճանապարհով երթն արգելելու մասին 28 տարի շարունակ կայացված որոշումներից հետո, Շքերթների հանձնաժողովը որոշեց, որ այսօր ճիշտ է այս խառնաշփոթը վերադարձնել տվյալ համայնք»։
Սակայն Հյուսիսային Իռլանդիայի բրիտանամետ հիմնական կուսակցությունը՝ Դեմոկրատական յունիոնիստական կուսակցությունը, սատարեց արգելափակված «Օրանժիստներին» (Orange Order-ի անդամներին), մինչ վերջիններս սպասում էին՝ հուսալով, որ ոստիկանությունը կիրականացնի հանձնաժողովի որոշումը՝ ճանապարհից հեռացնելով կաթոլիկներին։ Վերջին անգամ, երբ նման իրավիճակ էր ստեղծվել 1997 թվականին, դա հանգեցրել էր իռլանդացի հանրապետականների կողմից կազմակերպված անկարգությունների, որոնք շարունակվել էին երեք գիշեր և տարածվել ամբողջ Հյուսիսային Իռլանդիայով մեկ։
«Սա մեծ օր է Պորտադաունի համար։ Ակնհայտ է, որ մենք հսկայական հաղթանակ ենք տարել դատարաններում։ Օրենքը մեր կողմն է», – հայտարարեց Պորտադաունը ներկայացնող Դեմոկրատական յունիոնիստական կուսակցության պատգամավոր Կարլա Լոքհարթը։
Նա քննադատության թիրախ դարձրեց Օ’Նիլին՝ Առաջին նախարարին անվանելով օրենքը խախտող անձ, ով գլխավորում է ամբոխը։
«Ի՞նչ է սա նշանակում, երբ տեսնում ես բացարձակ ամբոխ՝ հազարավոր մարդիկ վանկարկումներ անելիս, իսկ մեր՝ իրեն «բոլորի առաջին նախարար» հռչակած պաշտոնյան գլխավորում է այդ վանկարկումները և կանգնած է այնտեղ՝ օրենքի խախտմամբ», – ասաց Լոքհարթը։
«Բայց այս տղամարդիկ կշարունակեն կանգնել այստեղ», – ասաց նա՝ մատնացույց անելով անգլիկան եկեղեցու դիմաց կանգնած մի քանի տասնյակ «օրանժիստների», որոնցից շատերը հովանոցների տակ էին։ «Նրանց կողմից է օրենքը։ Մենք կապահովենք, որ շքերթն օրինական կերպով անցկացվի այդ ճանապարհով»։
«Շին Ֆեյն»-ը և իռլանդացի ազգայնական այլ քաղաքական գործիչներ դիմեցին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությանը՝ խնդրելով միջամտել։
Սակայն Միացյալ Թագավորության վարչապետ Էնդի Բըրնհեմը հայտարարեց, որ կփոխի հանձնաժողովի՝ երթի վերաբերյալ որոշումը միայն այն դեպքում, եթե Հյուսիսային Իռլանդիայի ոստիկանության պետ Ջոն Բաուչերը անվտանգության նկատառումներից ելնելով առաջարկի փոխել մոտեցումը։ Նման որոշումը կարող էր հանգեցնել առճակատման գոտում բողոքի ակցիայի դիմող բողոքականների թվի աճին, ինչպես բազմիցս տեղի էր ունեցել 1990-ականներին՝ հրահրելով զանգվածային անկարգություններ և առանձին սպանություններ ամբողջ Հյուսիսային Իռլանդիայում։
«Հյուսիսային Իռլանդիայում մեծ առաջընթաց է գրանցվել, և մենք չենք ցանկանում, որ իրավիճակը հետընթաց ապրի», – BBC-ին ասել է Բըրնհեմը։ «Ակնհայտ է, որ այսօր բարդ իրավիճակ է ստեղծվել, սակայն շատ կարևոր է, որ մենք աշխատենք հանդարտություն հաստատելու ուղղությամբ»։
Հյուսիսային Իռլանդիայի հարցերով Բըրնհեմի նշանակած պաշտոնյա Քրիս Բրայանթը հայտարարեց, որ հետագա զարգացումները կախված են ոստիկանության պետի, այլ ոչ թե իր որոշումից։ Ընդգծելով անվտանգության իրավիճակի արագ վատթարացման վտանգը՝ նա ընդհատեց Լիվերպուլում ընթացող Լեյբորիստական կուսակցության տարեկան համաժողովը և վերադարձավ Բելֆաստ։
«Սա այժմ առաջնահերթորեն ոստիկանության իրավասության տակ գտնվող հարց է», – Sky News-ին ասել է Բրայանթը։
Նա նշեց, որ «Գարվագի ռոուդ» (Garvaghy Road) փողոցը փակած ցուցարարները չունեին Երթերի հանձնաժողովի թույլտվությունը։ «Օրենքը սահմանում է, որ եթե ցանկանում եք բողոքի ակցիա կազմակերպել որևէ երթի դեմ, պետք է դիմում ներկայացնեք Երթերի հանձնաժողովին», – ասել է նա։ «Դա նշանակում է, որ այս պահին ընթացող բողոքի ակցիան անօրինական է»։
Նարնջագույն միաբանությունը հիմնադրվել է Պորտադաունի մոտ 1795 թվականին՝ կաթոլիկ համայնքին դեմ լինելու և իրենց կողմի 1690 թվականի ռազմական հաղթանակը նշելու համար՝ Նարնջագույն թագավոր Ուիլյամի հրամանատարությամբ: Խումբը տարեկան հազարավոր շքերթներ է կազմակերպում, որոնք կենտրոնանում են հուլիսի 12-ին՝ այդ 17-րդ դարի հաղթանակի տարեդարձին: Կաթոլիկ կողմը լայնորեն ատում է շքերթները՝ որպես բողոքական ուժի ցուցադրություններ, և 1990-ական թվականներից ի վեր փորձել է խոչընդոտել իրենց համայնքների մոտ կամ միջով անցնող ցանկացած Նարնջագույն շքերթ:
Ոստիկանության հրամանատար Բուչերը հրապարակել է ուշադիր ձևակերպված հայտարարություն, որում ընդգծվել է իր ցանկությունը՝ հնարավորության դեպքում խուսափել Գարվագի ճանապարհի ցուցարարների հետ ֆիզիկական բախումից: Դրա փոխարեն նա ասել է, որ ոստիկանները կհավաքեն տեսանյութեր և լուսանկարներ՝ օրենքը խախտողներին նույնականացնելու համար, ներառյալ, չնայած նա չի նշել, նաև «Սին Ֆեյնի» առաջնորդներին՝ հետագա քրեական հետապնդման համար:
«Մինչ այժմ ոստիկանական գործողությունները նպաստել են բռնության կամ անկարգությունների բացակայությանը», – ասել է Բուչերը: «Մենք ապացույցների հավաքագրման գործողություն ենք իրականացնում՝ ցանկացած իրավախախտում հայտնաբերելու համար, և դա կշարունակենք անել այսօրվա ընթացքում։ Ես կոչ եմ անում բոլորին պահպանել հանգստություն և խաղաղություն»։
Պորտադաունի դիմակայության այլ վայրերում հնարավոր զինյալական արձագանքներից խուսափելու համար Հյուսիսային Իռլանդիայի ոստիկանությունը այս շաբաթավերջին Շոտլանդիայի ոստիկանությունից ստացավ ավելի քան 100 լրացուցիչ ոստիկանի։
Բաց մի թողեք
ԵՄ-ն մշակում է անդամակցության գործողությունների ծրագրեր՝ ամենահեռանկարային թեկնածուների համար
ԵՄ-ն ավելացնում է տեղահանվածների համար նախատեսված մարդասիրական օգնությունը․ «Եվրոպան ձեր կողքին է»․ ֆոն դեր Լեյենը
Արդյոք Ուկրաինայի ֆինանսական միջոցներն իսկապե՞ս սպառվում են